De spelverdeler lezen: vijf signalen die de set verraden

Een blokkeerder die pas beweegt als de bal onderweg is, komt bijna altijd te laat. De goede blokkeerders vertrekken eerder — niet omdat ze sneller zijn, maar omdat ze eerder wisten waar de bal heen ging. Dat lezen is leerbaar, in vijf concrete signalen.

Waarom lezen sneller is dan reageren

Reken even mee. Een set naar de buitenaanvaller legt zo'n vijf meter af en doet daar ongeveer zes tienden van een seconde over. Een middenblokkeerder die van P3 naar P4 moet, heeft voor die verplaatsing plus zijn sprong ruim meer tijd nodig. Wie dus pas vertrekt als de bal de handen van de setter verlaat, komt structureel een halve beweging tekort — en staat op het moment van de aanval nog te landen in plaats van te blokken.

Het verschil zit hem daarom niet in beensnelheid maar in het moment van vertrek. Elke tiende seconde die je wint door een signaal eerder te zien, is een tiende seconde extra verplaatsing. Vier tienden winnen betekent in de praktijk: van een halfblok naar een gesloten dubbelblok.

De kijkvolgorde: pass, setter, bal

Voordat je naar signalen gaat zoeken, moet de kijkvolgorde kloppen. Die is bij elke blokkeerder hetzelfde en telt drie stappen. Eerst de pass: waar komt de bal terecht? Een pass die drie meter van het net of achter de setter belandt, sluit de snelle opties al uit — dan is de kans op een hoge bal naar buiten meteen groot en hoef je niet eens naar de setter te kijken. Dan de setter: zijn houding, handen en heupen, de vier signalen hieronder. En pas als derde de bal, om je laatste stap en je sprongtiming te bepalen.

De klassieke fout is de omgekeerde volgorde: blokkeerders die van begin tot eind naar de bal staren en de setter nooit zien. Zij moeten wel reageren, want ze hebben geen enkele informatie verzameld.

Vijf signalen op een rij

1. De schouderas. Het betrouwbaarste signaal dat er is. Een setter kan zijn handen verstoppen, maar zijn schouders wijzen bijna altijd naar de kant waar de bal heen gaat. Sta je tegenover een setter met een dwingende schouderdraai, dan weet je het al voordat de bal zijn handen raakt.
2. Achteroverleunen. Een set naar achteren — naar de aanvaller op rechts — vraagt om een holle rug en een naar achteren gekantelde romp. Bijna geen enkele amateursetter kan dat verbergen. Blijft hij recht boven de bal, dan gaat de bal vooruit.
3. De positie van de handen ten opzichte van het hoofd. Handen boven het voorhoofd betekent vooruit; handen boven of achter de kruin betekent achterover. Combineer dit signaal altijd met de schouders — één signaal alleen is te weinig.
4. De afstand tot het net. Een setter die verder dan een meter of twee van het net staat, speelt zelden nog een snelle middenaanval; het risico op een bal in het net is te groot. Zie je hem naar achteren wegzakken, dan mag je je midden loslaten en meteen naar de zijkant vertrekken.
5. De aanloop van de midden. Strikt genomen geen signaal van de setter, maar wel het snelst zichtbare. Een midden die zijn aanloop niet of half maakt, krijgt de bal niet — dan is de eerste tempo van tafel voordat de setter iets heeft gedaan.

Zo'n waargenomen voorkeur is goud waard, maar alleen als je hem bewaart: leg de tendens die je zag vast in je tegenstandernotities in Koach, dan begint je middenblokkeerder de volgende wedstrijd al met die kennis.

Tendensen: wat je vóór de wedstrijd al weet

Naast lichaamstaal is er een tweede bron, en die is nog betrouwbaarder: gewoontes. Bijna elke spelverdeler heeft vaste patronen, en ze zijn in één wedstrijd te scouten. Let op deze vier:

• De eerste bal na een time-out. Negen van de tien setters kiezen dan hun zekerste optie — meestal de vaste buitenaanvaller.
• Op belangrijke punten. Vanaf 20-20 verdwijnt de variatie: de bal gaat naar de speler die het vertrouwen heeft.
• Na een matige pass. Kiest hij dan altijd links, of durft hij ook achterover? De meeste setters vallen terug op één vaste kant.
• Zijn eigen positie in de rotatie. Een setter die voorin staat, speelt vaak anders dan wanneer hij ingedrongen is vanuit de achterhoek — let op welke rotatie hij het meest voorspelbaar is.

Wat je vooral niet moet doen

Lezen is geen gokken. Twee valkuilen. De eerste is te vroeg committen: wie op basis van één signaal al vóór het balcontact de kant kiest, wordt door de eerste dubbele set uit de wedstrijd gespeeld. Beweeg pas als je twee signalen hebt gezien die hetzelfde zeggen. De tweede is het lezen doorgeven aan iedereen: laat je middenblokkeerder lezen en beslissen, en spreek af dat de buitenblokkeerders hem simpelweg volgen. Drie spelers die alle drie zelfstandig lezen, produceren drie verschillende antwoorden en een blok met gaten. Hoe je die afspraken vastlegt lees je in je blok organiseren.

Zo train je het

Zet een setter op en laat blokkeerders alleen wijzen — geen sprong, geen bal aanraken, alleen een arm uitsteken naar de kant waar volgens hen de bal heen gaat, op het moment dat de setter de bal raakt. Tel de treffers. Draai het daarna om: laat de setter bewust misleiden, zodat blokkeerders leren dat twee signalen sterker zijn dan één. Werk pas in de derde stap toe naar het volledige blok met verplaatsing en sprong, want anders traint je team snelheid in plaats van lezen. Sluit af met een partijvorm waarin je middenblok elke rally hardop mag roepen wat hij verwacht — hardop fout zitten leert sneller dan stil goed gokken.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

De tegenstander scouten: waar let je op? Opstelling tegen een sterke aanvaller: blok organiseren Blokkeren in volleybal: voetenwerk, timing en handen