Bovenhands spelen leren aan kinderen zonder zere vingers

Bijna elke jeugdtrainer kent het beeld: een kind vangt de bal met gestrekte vingers, trekt een grimas en houdt de rest van de training zijn hand tegen zijn lijf. Verstuikte vingers zijn zelden pech en bijna altijd het gevolg van een technische fout die je kunt zien aankomen. Dit is wat er misgaat en hoe je het per stap oplost.

Waarom vingers pijn doen bij bovenhands spelen

Een officiele bal weegt 260 tot 280 gram en komt met een boog van vier of vijf meter naar beneden. Als die massa op twee of drie vingertoppen landt in plaats van op tien vingers tegelijk, komt alle kracht op een oppervlak zo groot als een muntje terecht. Het gevolg is een verrekt gewrichtsbandje: pijnlijk, meestal onschuldig, maar wel genoeg om een kind de rest van de training te laten wegduiken voor elke hoge bal.

Belangrijk om te weten: het is bijna nooit een krachtprobleem. Kinderen van acht die de bal netjes met tien vingers raken, houden geen pijn over. Het probleem zit in waar en wanneer de handen zijn.

De vier oorzaken, in volgorde van hoe vaak ze voorkomen

• De handen komen te laat omhoog. Het kind kijkt de bal aan, denkt na, en brengt zijn handen pas omhoog als de bal al op een meter afstand is. De vingers zijn dan nog aan het uitstrekken op het moment van contact.
• De handen staan te laag. Contact ter hoogte van de borst of de neus in plaats van boven het voorhoofd. Van onderaf kun je een bal niet opvangen, alleen tegenhouden.
• De vingers staan gestrekt naast elkaar in plaats van gespreid in een schaaltje. Duimen en wijsvingers horen samen een driehoek te vormen; staan de vingers stijf, dan raakt de bal alleen de toppen.
• Er wordt alleen met de armen gespeeld. Zonder buigende knieen moeten de vingers alle vering leveren. De bal hoort geveerd te worden door benen en armen, de handen geven alleen richting.

De opbouw in zes stappen

Werk deze volgorde af en ga pas een stap verder als acht van de tien pogingen goed gaan. Bij een groep van tien kinderen kost dat meestal drie tot vijf trainingen, verspreid over blokken van hooguit acht minuten.

1. Handvorm zonder bal. Handen boven het voorhoofd, duimen en wijsvingers vormen een driehoek, ellebogen naar buiten. Laat de kinderen door dat driehoekje naar jou kijken: dat is meteen de controle of de handen hoog genoeg staan.
2. Vangen boven het voorhoofd. Zelf de bal opgooien, met de handen in die vorm boven het voorhoofd vangen en bevriezen. Jij loopt langs en controleert: staan alle tien de vingers op de bal?
3. Vangen en terugduwen. Zelfde vangbeweging, en direct daarna de bal met twee handen strekkend terug omhoog gooien. Dat is exact de bovenhandse beweging, alleen met een pauze in het midden.
4. Vangpauze eruit. Zelf opgooien en de bal in een vloeiende beweging naar boven spelen, dan vangen. Hier gaat het voor het eerst mis bij kinderen die de handen te laat brengen; laat ze hardop "handen" roepen op het moment dat de bal het hoogste punt passeert.
5. In tweetallen. Een kind gooit een hoge boogbal, de ander speelt hem terug, de werper vangt. Tien ballen, dan wisselen. Gooien is hier het moeilijkste deel: laat de werper dichtbij staan en echt hoog gooien, niet hard en vlak.
6. Rally. Zelf hoog spelen, dan naar de partner. Pas nu mag de bal continu in de lucht blijven.

Koach heeft ruim tweehonderd uitgewerkte oefeningen met animaties, waaronder deze vang-en-speel-opbouw, zodat je hem zonder overschrijven in de training van volgende week kunt zetten. Wil je de techniek zelf tot in detail nalezen, dan staat die in het artikel over bovenhands spelen.

Materiaal en organisatie doen de helft van het werk

• Bal. Onder de tien jaar een lichte of zachte bal van 150 tot 220 gram. Dat is geen versimpeling maar veiligheid: een lichtere bal vliegt trager en geeft kinderen een halve seconde extra om hun handen te brengen.
• Werphoogte. Alle ballen worden in een hoge boog gegooid, nooit hard. Een strakke worp dwingt precies de fout af die je probeert weg te halen.
• Groepsgrootte. Maximaal twee kinderen per bal. Wie in een rij van vijf staat, doet vier keer niets en verliest de vorm die hij net leerde.
• Nagels. Korte nagels, geen ringen. Een lange nagel breekt bij het eerste goede contact.

Wat je zegt aan de zijkant

Kinderen kunnen niet drie aanwijzingen tegelijk verwerken. Gebruik per blok een vast kernwoord: "handen op je hoofd", "kijk door je raampje" of "duw met je benen". Wat niet werkt is de negatieve versie: "niet met je vingertoppen" laat een kind precies aan zijn vingertoppen denken. Benoem in plaats daarvan wat je wel wilt zien, en doe het een keer voor in slow motion. Dit geldt breder voor techniektraining per leeftijdsgroep: korte uitleg, veel herhaling, een ding tegelijk.

En als er toch een vinger omgaat

Een verstuikte vinger koel je vijftien minuten en laat je rusten; tapen aan de buurvinger kan de eerste week helpen tegen doorbuigen. Ga wel langs een arts bij een vinger die scheef staat, snel dik wordt, niet meer te buigen is of na een week nog steeds pijn doet — bij kinderen zit er groeischijfweefsel in de vingerkootjes en dat wil je niet gemist hebben. Laat een kind met een pijnlijke vinger niet stilzitten: geef het een rol als teller of laat het onderarms meedoen, zodat wegblijven geen gewoonte wordt. Meer over verstandig omgaan met klachten staat in blessurepreventie bij volleybal.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Bovenhands setten: techniek van de spelverdeler Jeugdvolleybal trainen: wat werkt per leeftijdsgroep? Je eerste training met een jeugdteam: opbouw en voorbeeld