Kind bang voor de bal bij volleybal: zo pak je het aan

Een kind dat zijn hoofd wegdraait op het moment dat de bal komt, is niet lui en niet ongeinteresseerd. Angst voor de bal is een leerbaar probleem met een voorspelbare oplossing, mits je hem niet probeert weg te moedigen. Dit is wat je ziet, waar het vandaan komt en hoe je het in weken oplost.

Zo herken je het verschil met een technische fout

Een kind dat de techniek nog niet beheerst, komt te laat maar blijft naar de bal toe bewegen. Een kind dat bang is, doet iets anders: het draait het hoofd weg, knijpt de ogen dicht, zet op het laatste moment een stap achteruit of steekt de handen omhoog met de handpalmen naar de bal toe — een afweerreactie, geen spelbeweging. Vaak zie je het ook aan de plek in de zaal: het kind kiest structureel de rij waar de bal niet komt, of gaat net wat te lang water halen.

Let ook op wat er niet gebeurt. Een kind dat gewoon niet kan, roept: "wacht, nog een keer!" Een kind dat bang is, roept niets.

Drie oorzaken, drie verschillende oplossingen

• Een pijnlijke ervaring. Een keer een harde bal in het gezicht of op de onderarmen, en het lijf onthoudt dat. Oplossing: materiaal — een lichtere of zachtere bal, en niemand die hard slaat in de buurt van dit kind.
• Te snel te moeilijk. De bal komt harder aan dan het kind aankan, waardoor het elke keer te laat is en dus terecht schrikt. Oplossing: tempo — trager gooien, van dichterbij, en pas opschalen als het lukt.
• Angst om te falen waar iedereen bij is. Niet de bal is eng, maar de groep die kijkt. Oplossing: context — oefenen in tweetallen aan de zijkant in plaats van in een kring waarin iedereen op zijn beurt wacht.

In de praktijk zitten er vaak twee of drie tegelijk in. Vraag het kind gewoon: "wat is het vervelendste, dat hij hard komt of dat hij hoog komt?" Kinderen van acht kunnen dat verrassend goed benoemen.

De ladder: van zacht en langzaam naar echt

Angst haal je weg door herhaalde ervaringen waarin er niks ergs gebeurt. Werk daarom met een ladder en klim pas een tree als acht van de tien ballen goed gaan. Een blok van vijf minuten per training is genoeg.

1. Rollen en vangen. Een zachte bal over de grond, het kind vangt. Doel is niet de techniek maar de bal aanraken zonder spanning.
2. Boogbal van drie meter, vangen. Jij gooit zacht en hoog. Het kind vangt met twee handen voor het lijf.
3. Boogbal, onderarms terugspelen. Zelfde afstand, nu spelen in plaats van vangen.
4. Normale bal, zachte worp. Pas hier stap je over van de zachte naar de wedstrijdbal.
5. Uit een echte rally. Het kind staat in een partijtje, maar de tegenpartij mag alleen onderhands aanspelen.

Wat je zegt, en wat je beter niet zegt

"Niet bang zijn" helpt niet, want het bevestigt dat er iets is om bang voor te zijn en het geeft geen enkele aanwijzing. "Kom op joh, het is maar een bal" is nog schadelijker: het maakt van een normale reactie een karakterfout. Wat wel werkt is de stap belonen in plaats van het resultaat: "je bleef staan, precies goed" — ook als de bal er vervolgens naast valt. Beloon dus het naar de bal toe bewegen, niet de geslaagde pass. Geef daarnaast een rol die het kind sowieso in het spel houdt: teller, aangever, of de speler die de bal in de rally brengt. Zo kost het niet meedoen geen gezicht.

Een korte aantekening per kind na de training is hier goud waard, want vooruitgang gaat in kleine stapjes die je in het moment vergeet. In Koach zet je met een regel per speler vast of dit kind deze week durfde in te stappen of juist weer terugweek. Zes van die regels naast elkaar vertellen je precies of je aanpak werkt — en geven je iets concreets voor het gesprek met de ouders, waarover meer staat in afspraken met ouders langs de lijn.

Vijf dingen die je nooit moet doen

• Onverwacht een bal toegooien "om te kijken of het wel meevalt". Dat bevestigt precies waar het kind bang voor is.
• Er grappen over maken waar de groep bij is, ook niet vriendelijk bedoeld.
• Het kind eruit halen tijdens een oefening. Aanpassen mag, uitsluiten niet.
• Ouders vragen om thuis te oefenen met harde ballen. Dat verplaatst de druk alleen.
• Het probleem stilzwijgend omzeilen door dit kind nooit meer aan te spelen. Dan verdwijnt het zichtbare probleem en blijft het echte.

Hoe lang het duurt en wanneer je opschaalt

Reken op vier tot acht weken bij een blok van vijf minuten per training, niet op een training. Zie je na twee maanden geen enkele beweging, of speelt de angst ook buiten de zaal — huilen bij het aankleden, buikpijn op trainingsdagen, niet meer willen gaan — dan is het geen volleybalprobleem meer. Bespreek het dan rustig met de ouders en houd het klein: vaak is een tijdelijk aangepaste rol of een groep met minder tempo genoeg. Hoe je zo'n signaal op tijd oppikt bij kinderen die weinig van zich laten horen, staat in mentale training in volleybal.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Je eerste training met een jeugdteam: opbouw en voorbeeld Mentale training: omgaan met druk en servicestress Notities per speler bijhouden (en waarom elke coach dat zou moeten doen)