Volleybal oefeningen recreanten: plezier zonder slap spel

Om acht uur staan er negen mensen in de zaal, vorige week waren het er dertien. Twee van hen speelden ooit drie niveaus hoger, twee anderen leren nog steeds bovenhands spelen, en niemand komt om te promoveren. Een competitieopbouw afdraaien op deze groep werkt niet — niet omdat ze het niet kunnen, maar omdat de randvoorwaarden anders zijn. Recreantentraining is een eigen vak.

Vier randvoorwaarden waar je niet omheen kunt

Dit artikel gaat niet over de groep die net begint — die staat in volleybaloefeningen voor volwassen beginners. Het gaat over de gevestigde recreantengroep: dezelfde club, dezelfde avond, al jaren. Wat die groep anders maakt, zijn vier dingen die op dinsdagavond gewoon vaststaan.

• Je weet pas een half uur van tevoren wie er komt. Tussen twaalf aanmeldingen en acht mensen in de zaal zit een gemiddelde recreantenavond. Een programma dat op twaalf spelers is gebouwd, is dan onbruikbaar.
• Er zitten drie niveauklassen in één groep. De speler die vroeger drie niveaus hoger speelde, de speler die twintig jaar recreanten speelt en nooit heeft leren setten, en degene die vorig jaar is ingestapt. Allemaal in hetzelfde partijtje.
• Er is geen winstambitie. Niemand komt om hogerop te komen. Alles wat je vraagt, moet je dus verkopen op iets anders dan resultaat.
• Je hebt één uur zaal. Vaak letterlijk van acht tot negen, met een ander team dat om vijf voor negen al langs de kant staat.

Reken je uur kaal en draai de verhouding om

Van zestig minuten zaaltijd blijft minder over dan het lijkt. Netten spannen en palen zetten kost vier tot zes minuten als er niemand voor je heeft gespeeld. Een fatsoenlijke warming-up kost er acht. Het net weer af en de ballen weg kost er drie tot vier, want daar wacht de volgende groep op. Blijft over: zo'n 42 minuten. Trek daar de twee minuten af die elke wissel van vorm kost, en bij drie vormen sta je op 36. Dat getal is je hele planning: genoeg voor één oefenblok en drie partijen, en niet voor meer.

Bij een competitieteam is de klassieke opbouw techniek, toepassing, partij, met het accent op de eerste twee. Bij recreanten sneuvelt die opbouw om drie redenen. Eén: hij veronderstelt dat je week op week kunt stapelen, en dat kan niet als de helft van de groep om de week komt. Twee: een technisch blok van twintig minuten wordt in een groep zonder winstambitie na acht minuten een gesprek. Drie: techniek verandert door herhaling, en bij één uur per week haal je die aantallen simpelweg niet — hoe netjes je blok ook is opgebouwd.

Draai het daarom om. Een werkbare verdeling van die zesendertig minuten:

1. 0–6 minuten: inspelen is al spelen. Geen tweetallen inslaan, maar meteen twee tegen twee over het net op een half veld, drie contacten verplicht. Iedereen die binnenkomt sluit gewoon aan.
2. 6–14 minuten: één oefenblok, één thema. Maximaal acht minuten, één onderdeel, geen tweede uitleg. Vandaag de tweede bal, volgende week de service.
3. 14–36 minuten: drie of vier korte partijen met wisselende teams, en per partij één spelregel die het thema van vanavond afdwingt.

De winst zit in dat laatste punt. Je hoeft techniek niet apart te trainen als het spel hem afdwingt.

Smokkel de techniek het spel in

Een spelregel doet wat een aanwijzing niet doet: hij werkt ook als jij niet kijkt. Kies er één per partij — nooit twee — en zeg hem in gewone taal.

• Drie keer spelen is verplicht. Wie in één of twee contacten overspeelt, verliest de rally. Dit is verreweg de sterkste regel: hij dwingt de tweede bal af, en dat is het onderdeel dat in recreantenpartijtjes standaard wordt overgeslagen.
• Eerste bal onderarms, tweede bovenhands. Traint het onderscheid dat veel recreanten nooit hebben gemaakt, omdat alles onderarms ook wel over komt.
• Een punt uit een sprongaanval telt dubbel. Mensen gaan springen zodra het loont, en niet zodra jij het vraagt.
• Een punt na een blok telt dubbel. Blokkeren gebeurt in een recreantenpartij anders vrijwel nooit.
• De speler die opzet mag niet scoren. Dwingt af dat de derde bal echt naar een aanvaller gaat.
• Iedereen moet de bal geraakt hebben voordat je mag scoren. Alleen in drie tegen drie of vier tegen vier. De zwakste speler krijgt hierdoor vanzelf ballen, zonder dat iemand dat hardop hoeft te zeggen.
• Wie het punt maakt, roteert naar de opzetpositie. Zo zet iedereen op een avond een paar keer op.
• Serveren mag van drie meter voor de achterlijn. Voor wie dat wil, zonder discussie: een ace is dood spel.

Kondig de regel aan als spelregel, niet als leerdoel. "Vanavond speelt iedereen drie keer" landt beter dan een uitleg over de opbouw van de aanval, en levert exact hetzelfde op.

Wisselende opkomst is je uitgangspunt, geen probleem

De fout die de meeste recreantentrainers maken, is een avond plannen op een aantal. Plan hem op een vorm: half veld met drie of vier per kant. Die vorm schaalt naar boven en naar beneden zonder dat je iets hoeft om te gooien, en levert bovendien veel meer balcontacten op dan zes tegen zes — het rekenwerk daarachter staat in meer balcontacten per training.

Die doorschuifregel bij oneven aantallen is de belangrijkste rij in de tabel: één speler eruit bij elke servicewissel betekent dat iedereen ongeveer even lang speelt, en het scheelt je elke discussie over wie er weer aan de kant staat. Sta je structureel met zeven of met zestien, kijk dan ook naar oefeningen voor een klein team en oefeningen voor een grote groep.

Praktisch: zet de aanmelding zo vroeg mogelijk open en spreek af dat afmelden mag tot een uur voor aanvang. Je hoeft niet te weten wie er komt om aardig te zijn — je hebt het nodig om te kiezen tussen een half en een heel veld.

Intensiteit brengen zonder streng te worden

De klassieke valkuil is dat je meer gaat eisen: harder, netter, geconcentreerder. Bij een groep die er vrijwillig staat en niets te winnen heeft, kost dat je binnen drie weken de sfeer én de intensiteit. Intensiteit hoort uit de vorm te komen, niet uit jouw stem. Vier manieren die dat doen:

• Teamscore in plaats van tegen elkaar. "We halen samen twintig rally's van minimaal zes contacten." Een groep die samenwerkt loopt harder dan een groep die tegen elkaar speelt, en niemand voelt zich afgerekend.
• Speel op tijd, niet op punten. Vier partijen van zes minuten in plaats van één tot de 25. Er komt altijd een volgende, dus niemand hoeft zichzelf te sparen — en jij weet precies wanneer het uur op is.
• Handicaps voor wie het makkelijk vindt. Alleen scoren van achter de driemeterlijn, alleen met de niet-slaghand tippen, of verplicht de bal eerst aan een teamgenoot geven. Dat verhoogt het tempo en maakt de partij tegelijk gelijkwaardiger.
• Inzet die niets kost. De verliezende ploeg haalt de ballen op, de winnaar kiest de spelregel voor de volgende partij. Genoeg om er wat van te maken, te klein om ruzie over te krijgen.

Wissel de teams per partij door. Als de samenstelling elke zes minuten verandert, is winnen goedkoop en meedoen duur — precies de verhouding die je bij recreanten wilt.

De sterke speler en de blijvende beginner in één partijtje

Dit is het echte recreantenprobleem, en het gaat op twee manieren mis. Of de sterkste speler haalt alles weg en de rest raakt de bal drie keer per set. Of hij past zich zo ver aan dat hij zich verveelt en over twee maanden op donderdag bij een ander team traint. Vier ingrepen, in deze volgorde:

1. Verdeel op rol, niet op niveau. Zet de sterkste spelers op de opzetpositie of als vaste passer, niet als aanvaller. Ze krijgen meer ballen dan wie ook en bepalen het spel, zonder dat ze punten wegplukken.
2. Zet de twee sterksten uit elkaar en zeg dat hardop. "Ik zet jullie apart, anders is het geen wedstrijd" is een compliment, geen straf. Wat je nooit doet is een partij "de goeden tegen de rest", ook niet als grap.
3. Maak een zoneafspraak. De bal in jouw vak speel jij. Klinkt kinderachtig, maar het lost het grootste deel van het wegplukken op.
4. Geef de sterkste een handicap of een taak. Alleen scoren van achteruit, of verantwoordelijk voor het coachen van één medespeler tijdens de partij.

Wil je dit binnen een oefening doen in plaats van in het spel, dan werk je met de vier knoppen uit één training, zes niveaus: de eis, de ruimte, de rol en de telling. In een recreantengroep is de rol veruit de nuttigste van de vier, omdat hij niemand zichtbaar op een lager plan zet.

Eén keer per week springen: wat dat met een lichaam van veertig doet

De belasting bij recreanten is zelden te hoog — hij is te ongelijk. Zes dagen niets, en dan één uur waarin iemand dertig keer maximaal afzet en een paar keer plat op de vloer duikt. Dat is precies het patroon waar enkels, knieën en schouders last van krijgen. Vier afspraken die weinig kosten:

• Warming-up van acht tot tien minuten waarin echt gesprongen wordt. Oplopend: tien kleine sprongen, tien halve, vijf volle, en pas daarna de eerste aanval. Twee rondjes lopen en de armen zwaaien is geen warming-up voor een sprongsport — de opbouw staat in de warming-up.
• Zet het sprongwerk in de eerste helft van het uur. Geen aanvalsblok van een kwartier als iedereen al moe is; dat is het moment waarop landingen slordig worden.
• Houd de speelruimte leeg en de middenlijn zichtbaar. De meeste enkelklachten in een zaal ontstaan bij een landing op de voet van iemand anders of op een losse bal. Ballen aan de kant, punt uit.
• Laat wie ooit door zijn enkel is gegaan met tape of een brace spelen. Geen discussie, gewoon de afspraak. Meer daarover in blessurepreventie.

Nog twee dingen. Beperk het aantal ballen dat er in één avond voluit geslagen wordt: een schouder die één keer per week aan bod komt, is niet gebouwd op vijftig smashes. En controleer de nethoogte voor jouw groep — die verschilt per bond en per categorie, zeker bij mix- en recreantencompetities. Een net dat een paar centimeter te hoog hangt, maakt van een ontspannen avond een avond forceren.

De trainer die zelf meespeelt

Bij recreanten sta je vaak zelf in het veld, anders zijn het er zeven. Dat is prima, mits je twee regels aanhoudt. Speel mee in het spel, niet in de oefening — in een oefening ben je nodig om te kijken, en wie meespeelt ziet niets. En speel op de positie die de groep het minst kan invullen, meestal de opzetter, niet op de plek waar je zelf het liefst staat.

Plan daarnaast per avond één blok waarin je bewust aan de kant blijft, en zeg dat hardop: "dit partijtje kijk ik." Anders kijkt er een heel seizoen lang niemand echt naar de groep. Speel je structureel mee, dan hoor je ook in de opkomst en de statistieken thuis — zie de meespelende trainer.

Als de groep te fanatiek wordt

Recreantenvolleybal kan ook de andere kant op doorslaan: iemand die bij een uitbal staat te schreeuwen, of die alleen nog voluit slaat op mensen die dat niet kunnen hebben. Dat is zelden een karakterprobleem en bijna altijd een vormprobleem. Pak het in deze volgorde aan.

1. Verander eerst de vorm. Een partij op tijd in plaats van tot de 25, teams die per partij wisselen, of een teamscore. Meestal zakt de spanning daarmee vanzelf weg.
2. Spreek gedrag aan, niet de persoon, en doe het in de zaal. Eén zin, in het voorbijgaan: "We spelen zo nog drie partijtjes — als de helft van de ballen nu op de grond ligt, hebben we er straks niks aan." Niet in de appgroep, want daar wordt het groter dan het is.
3. Voer één kort gesprek apart. "Jij bent hier de sterkste en daar heeft de groep wat aan. Ik wil alleen dat we dat merken aan de rally's en niet aan de stand." Geef er meteen een taak bij: coachen, opzetten, of een handicap.

En maak aan het begin van het seizoen één afspraak die je de rest van het jaar kunt aanhalen: hier wordt geteld, maar er staat niets op het spel. Dat is geen slappe boodschap — het is precies de reden dat deze mensen elke week komen.

Veelgestelde vragen