Hoe lang duurt een volleybaltraining? Tijden per groep

Je hebt de zaal van acht tot half tien. Dat is negentig minuten, maar je team traint geen negentig minuten — dat merk je zodra je een keer op de klok kijkt terwijl de laatste speler zijn schoenen strikt. De vraag is dus niet hoe lang een training hoort te duren, maar hoeveel minuten er onderaan de streep overblijven. Dit artikel rekent dat uit en geeft je drie skeletten die op de klok kloppen.

Zaaltijd is niet hetzelfde als trainingstijd

Neem de meest voorkomende situatie: negentig minuten zaal, één team, een programma van drie oefenblokken plus een warming-up. Tel dan af wat er hoe dan ook vanaf gaat, of je het nu plant of niet:

• Zaal klaarmaken en verzamelen: 5 minuten. Net spannen, palen, ballenkar, antennes — en de laatste twee spelers komen altijd óp het hele uur binnen, niet ervoor. Sta je als eerste groep in een lege zaal, reken dan op zeven.
• Warming-up: 12 minuten. Geen verloren tijd, wel tijd die niet aan je thema besteed wordt.
• Uitleg bij de blokken: 5 minuten. Dertig seconden voor een variant, twee minuten voor een nieuwe vorm. Drie blokken kosten je zo vijf minuten praten.
• Drinken en omschakelen: 5 minuten. Eén drinkmoment plus de tijd om het veld anders neer te zetten.
• Afsluiten, kring en opruimen: 8 minuten. Ben je de laatste groep in de zaal, dan gaan de netten er ook nog af.

Dat is 35 minuten vaste kosten. Van negentig minuten zaaltijd blijft dus ongeveer 55 minuten over waarin er daadwerkelijk aan je thema gespeeld wordt. Dát is het getal waar je op stuurt — niet de negentig op je zaalrooster. Zodra je dat eenmaal doorhebt, verandert je hele planning: je gaat niet meer oefeningen bedenken tot de tijd vol is, maar je gaat de vaste kosten omlaag brengen zodat er zestig of vijfenzestig minuten overblijft.

Let ook op waar die vaste kosten schalen en waar niet. Opruimen, netten en verzamelen kosten evenveel bij een training van zestig minuten als bij een van honderdtwintig. Een kortere zaaltijd doet dus onevenredig pijn — tenzij je precies weet wat je schrapt.

Richttijden per groep

Er bestaat geen magisch getal dat voor elke groep goed is. Wat er wel is: een bandbreedte per leeftijd, en de eerlijke vertaling naar wat er van die tijd overblijft.

Twee kanttekeningen. Ten eerste: leeftijdscategorieën heten per bond anders en lopen per land net iets anders. Reken daarom in jaren, niet in categorieletters, en controleer bij je eigen bond welke speelvorm en welke wedstrijdduur bij die leeftijd horen — de jongste trap heet in Nederland CMV en elders minivolleybal, met per land andere veldmaten en speelduur. Ten tweede: dit gaat over de duur per keer, niet over het aantal keren per week. Hoeveel een jeugdspeler in totaal aankan — inclusief sprongbelasting en rustdagen — staat in hoe vaak trainen voor jeugd van 10 tot 14.

Het skelet van negentig minuten

Dit is de standaardavond. De tijden hieronder zijn bruto blokken: de uitleg zit erin, het omschakelen ook. Zo ziet een training eruit met één thema, bijvoorbeeld servicedruk verwerken:

1. 0–5 — zaal klaar en verzamelen. Eindig met één zin: waar gaan we vanavond op letten. Niet meer dan één zin.
2. 5–17 — warming-up met bal (12 min). Bewegen, gooien, vangen, spelen. Geen rondjes.
3. 17–34 — kernblok 1 (17 min). Het thema geïsoleerd, lage druk, veel herhalingen. Twee minuten uitleg, vijftien minuten spelen.
4. 34–37 — drinken en omschakelen (3 min).
5. 37–56 — kernblok 2 (19 min). Hetzelfde thema, nu met weerstand en beslissingen. Twee minuten uitleg, zeventien minuten spelen.
6. 56–58 — omschakelen naar 6-6 (2 min).
7. 58–82 — partijvorm (24 min). Vrij spel met een telling die het thema beloont. Eén minuut uitleg, drieëntwintig minuten spelen.
8. 82–90 — kring, afsluiten en opruimen (8 min).

Tel de speeltijd op: 15 + 17 + 23 = 55 minuten. Precies het getal uit de rekensom hierboven. Welke soort blokken je in welke volgorde zet en waarom het zwaarste werk in het tweede kwart hoort, staat in je sessie opbouwen met trainingsblokken — dit artikel gaat alleen over de minuten.

Zet je het programma van tevoren als blokken met minuten neer, dan zie je vóór de zaalavond al of het past. In Koach tellen de blokken automatisch op tot je trainingstijd; staat er 105 bij een zaal van 90, dan weet je nu al welk blok je gaat afraffelen. Beter is: het blok er nu uit halen, bij het plannen, dan om kwart over negen.

Het skelet van 75 minuten: het scenario dat je echt hebt

De zaal is van halfacht tot kwart voor negen, want om kwart voor negen komt het volgende team. Of: je krijgt negentig minuten, maar de eerste tien deel je met een team dat nog uitspeelt. Dit is de situatie van de meeste amateurcoaches, en de meeste trainingsschema's op internet houden er geen rekening mee.

1. 0–5 — zaal klaar en verzamelen. Ongewijzigd: hier valt niets te winnen.
2. 5–13 — warming-up met bal (8 min). Kort, en meteen in de vorm van het eerste blok, zodat je straks niet opnieuw hoeft neer te zetten.
3. 13–31 — kernblok (18 min). Het thema, twee minuten uitleg.
4. 31–33 — drinken (2 min). Eén keer. Zonder omschakelen.
5. 33–49 — hetzelfde thema onder druk (16 min). Zelfde veldindeling, alleen andere eisen. Eén minuut uitleg, want het is een variant en geen nieuwe oefening.
6. 49–69 — partijvorm (20 min). Eén minuut uitleg.
7. 69–75 — kring en opruimen (6 min).

Speeltijd: 16 + 15 + 19 = 50 minuten. Je levert dus vijf minuten spelen in, geen vijftien. Dat komt doordat je de vaste kosten hebt aangevallen en niet het spelen: één warming-up die al de eerste oefening is, één veldindeling voor twee blokken, één drinkmoment, één uitlegmoment minder. Wie in plaats daarvan gewoon overal een paar minuten afhaalt, komt uit op drie halve blokken en een partijvorm van tien minuten — en dan heb je van vijftien minuten minder zaaltijd vijftien minuten minder training gemaakt.

Wat je schrapt — en wat nooit

Als de tijd krap wordt, is de volgorde van schrappen belangrijker dan de vraag hoeveel je schrapt. Deze vijf dingen mogen weg, in deze volgorde:

1. Het tweede thema. Twee thema's in vijftig minuten betekent van allebei te weinig herhalingen. Kies er één en houd hem vast; zie de focus van je training bepalen.
2. De losse uitleg. Draai je tweede oefening als variant op de eerste: zelfde opstelling, zelfde ballen, andere eis. Dat scheelt je twee minuten praten en twee minuten sjouwen.
3. Het tweede drinkmoment. Eén drinkmoment halverwege is genoeg bij vijfenzeventig minuten.
4. De reserveoefening. Die ene extra vorm die je had bedacht "voor als het lekker loopt" — laat hem thuis, dan hoef je hem ook niet halverwege af te kappen.
5. Een los conditie- of krachtblok. Bij een korte avond hoort dat niet in de zaal maar in de intensiteit van je spelvormen.

En dit blijft staan, wat er ook gebeurt:

• De partijvorm. Dit is de betaaldag van de training en de enige plek waar het thema onder echte druk komt. Wie hier snijdt, houdt een oefenavond over in plaats van een training. Kort hem desnoods in tot twaalf minuten, maar schrap hem niet.
• De warming-up. Verkorten mag — tot acht minuten, mét bal — schrappen niet. Zie warming-up oefeningen: bij een sport met sprongen en landingen is dit geen luxe.
• De afsluiting van drie minuten. Eén vraag ("wat ging er beter dan aan het begin?") en één vooruitblik. Dit is het goedkoopste blok van je hele training en het enige moment waarop het thema blijft plakken.

Zestig minuten: jeugd en de halve zaal

Bij de jongste groepen is zestig minuten geen noodoplossing maar de norm. Op deze leeftijd is de aandachtsboog de beperking: een uur waarin het tempo hoog blijft levert meer op dan negentig minuten waarvan het laatste half uur rommelt. Hetzelfde skelet werkt trouwens ook als je met twee teams één zaal deelt en jij de helft van het veld hebt.

• 0–4 — verzamelen en één zin over vandaag.
• 4–12 — warming-up als spel met bal (8 min).
• 12–28 — één kernblok (16 min). Twee minuten uitleg, veertien minuten doen.
• 28–30 — drinken (2 min).
• 30–54 — spel- en partijvorm (24 min). Kleine veldjes, aangepaste telling die het thema afdwingt.
• 54–60 — kring, compliment en opruimen (6 min).

Speeltijd: 38 minuten op één thema. Dat is genoeg om iets te veranderen, mits je die achtendertig minuten niet in rijen doorbrengt. Merk op dat er maar één kernblok in staat: bij zestig minuten is de verleiding om er drie oefeningen in te proppen het grootste, en is dat ook precies de fout die de avond onrustig maakt.

Meer dan negentig minuten: wanneer het loont

Twee uur werkt alleen als er iets bij komt dat je in negentig minuten niet kwijt kunt, en niet als je de bestaande blokken oprekt. Zinvolle toevoegingen in de volgorde waarin ze de moeite waard zijn: een echte blessurepreventieroutine van acht minuten aan het begin, een tweede thema in de tweede helft, en een afwerkend blok waarin je één situatie uitspeelt (uitserveren bij 24-24, de eerste bal na een time-out).

Een werkbare verdeling voor honderdtwintig minuten: 8 minuten zaal en preventieroutine, 14 warming-up, 20 thema 1 geïsoleerd, 3 drinken, 25 thema 1 onder weerstand, 5 drinken en omschakelen, 30 wedstrijdvorm 6-6 met scoreafspraken, 10 een afwerkend blok, 5 afsluiten. Twee drinkmomenten zijn hier geen luxe maar noodzaak.

De grens ligt bij het oprekken van dezelfde vorm. Zodra je ziet dat de uitvoering omlaag gaat terwijl de vermoeidheid oploopt, is het blok te lang geworden — dan train je slechte techniek in. Twee keer negentig minuten per week levert bij vrijwel elke amateurgroep meer op dan één keer honderdtachtig.

Dichtheid verslaat duur

Een strak uur verslaat twee slordige uren, en dat is geen motiverende uitspraak maar een kwestie van balcontacten. Twee spelers die twaalf minuten met één bal samen doorspelen, raken die bal vaker dan een speler die een half uur in een rij van zeven staat te wachten op zijn beurt. De duur van je training bepaalt het plafond; de dichtheid bepaalt wat je ervan gebruikt. Hoe je dat concreet omhoog krijgt — meer ballen, kortere rijen, tweede stations — staat uitgewerkt in stop met in de rij staan.

Het is wel dichtheid mét eisen. Honderd slordige herhalingen zonder doelvak of telling leveren minder op dan dertig herhalingen in een vorm die op de wedstrijd lijkt; zie wedstrijdechte oefeningen. Ofwel: kies eerst de goede vorm, optimaliseer daarbinnen op contacten, en gebruik de klok alleen om te bewaken dat elk blok krijgt wat het beloofd is.

Meet één keer hoe lang jouw training echt duurt

De rekensom hierboven is een gemiddelde. Jouw zaal, jouw groep en jouw netten wijken daarvan af, en dat verschil kun je in drie trainingen achterhalen. Noteer op je telefoon drie tijdstippen:

1. Wanneer de eerste bal van de warming-up wordt geraakt. Alles daarvoor is opbouwtijd.
2. Wanneer de partijvorm start. Dat vertelt je of je programma vooraan te zwaar zit.
3. Wanneer de laatste bal valt. Alles daarna is opruimtijd.

Doe dat drie keer en je hebt jouw eigen vaste kosten. Zit je op vijfenveertig minuten opbouw en afbouw in plaats van vijfendertig, dan weet je waar je eerst moet snijden — meestal is het de starttijd, en die los je op met een afspraak, niet met een oefening. Leg de gemeten tijden per blok vast in je programma, dan bouw je in een paar weken skeletten op die voor jouw zaal kloppen en die je elk seizoen opnieuw gebruikt. Een training die vijf minuten eerder begint, levert over een seizoen van dertig trainingen tweeënhalf uur extra speeltijd op — bijna drie complete trainingen aan thema-tijd, zonder één minuut extra zaalhuur.

Veelgestelde vragen