Czy libero może zagrywać? Co mówią przepisy FIVB
Twoje libero jest najlepszym zagrywającym w drużynie. Szkoda, że nigdy nie dochodzi do piłki, myślisz — dopóki nie zauważysz, że są rozgrywki, w których jednak wolno. Skąd to się bierze i co obowiązuje w Polsce, zależy od tego, jaki regulamin leży na stole.
Przepis FIVB: libero nie zagrywa
Oficjalny przepis (19.3.2.2) jest krótki: libero nie może zagrywać, nie może blokować ani podejmować próby bloku. Ten zakaz jest absolutny — nie ma rotacji, seta ani sytuacji, w której wolno mu pojawić się za linią końcową.
PZPS przejmuje przepisy FIVB niemal jeden do jednego. W polskich rozgrywkach, od PlusLigi i Tauron Ligi po najniższą klasę wojewódzką i we wszystkich kategoriach młodzieżowych, libero nie może więc zagrywać. Kto mimo to zagra, popełnia błąd rotacji: przeciwnik dostaje punkt i zagrywkę, a kolejność rotacji trzeba przywrócić — zobacz zagrywkę nie tego zawodnika.
Dlaczego mimo to słyszysz, że wolno
Zamieszanie przychodzi z zagranicy, a przede wszystkim ze Stanów Zjednoczonych. W wewnętrznych regulaminach USA Volleyball i amerykańskich rozgrywek akademickich (NCAA) libero może zagrywać, ale tylko w jednej pozycji rotacyjnej w secie. To krajowe odstępstwo od przepisów FIVB, a nie przepis międzynarodowy: na mistrzostwach świata, igrzyskach i w rozgrywkach europejskich nie obowiązuje.
To tłumaczy, dlaczego amerykańskie filmy instruktażowe i anglojęzyczne fora mówią o tym bez zastrzeżeń. Oglądasz je jako polski trener, to zawsze sprawdzaj, czy coś jest przepisem FIVB, czy zapisem krajowym.
Cokolwiek dopuszczają twoje rozgrywki, Koach prowadzi kolejność zagrywki w każdej rotacji, gdy liczysz mecz na żywo, więc widzisz, kto zagrywał i co to dało.
Jak to działa w praktyce: zmiana libero
Zakaz zagrywki nie jest osobnym przepisem, tylko zawiasem całej konstrukcji libero. Libero zastępuje zawodnika tylnego i wchodzi oraz schodzi bez ograniczeń przez strefę między linią ataku a linią końcową — ale tylko wtedy, gdy piłka jest poza grą i przed sygnałem gwizdka do zagrywki.
Dorotowuje zawodnik zastępowany przez libero na pozycję 1, to libero musi zejść, bo ten zawodnik ma zagrywać. To moment, na którym wiele drużyn się potyka: libero zostaje w boisku albo zawodnik, który wszedł, nie wie, że jest w kolejce. Wszystkie warunki są w zasadach zmian libero, a to, jak śledzić kolejkę zagrywki podczas meczu, w śledzeniu kolejki zagrywki.
Skąd wzięło się libero
Libero jest częścią gry dopiero od 1998 roku. FIVB wprowadziła je, bo drużyny stawały się coraz wyższe, a akcje coraz krótsze: mocna zagrywka była dobijana, zanim doszło do jakiejkolwiek rozgrywki. Dopuszczenie jednego wyspecjalizowanego obrońcy, który może zmieniać się bez ograniczeń, przywróciło niższym zawodnikom pełnoprawne miejsce i wydłużyło akcje. To tłumaczy też, dlaczego jego zakres zadań jest tak ściśle wyznaczony: rola ma wzmacniać stronę przyjmującą, a nie dawać dodatkowego atutu przy zagrywce.
Dlaczego ten przepis istnieje
Libero pomyślano jako specjalistę od obrony i przeciwwagę dla coraz wyższych drużyn: niżsi, zwinni zawodnicy dostają w ten sposób pełnoprawną rolę. Żeby nie stał się ogólnym jokerem, jego zakres zadań świadomie ograniczono do przyjęcia i obrony. Gdyby mógł też zagrywać, drużyna mogłaby wstawiać go w każdej rotacji do dwóch najważniejszych kontaktów z piłką w tej grze — zagrywki i przyjęcia — nie tracąc na to zmian.
Co to znaczy dla twojego ustawienia?
Tracisz w secie sześć kolejek zagrywki na rzecz zawodników zastępowanych przez libero — a są to często właśnie środkowi, statystycznie najsłabsi zagrywający w drużynie. Dwie rzeczy, które możesz z tym zrobić:
- Świadomie wybierz, kogo zastępuje twoje libero. Zastępujesz obu środkowych — oni i tak zagrywają sami, gdy tylko dorotują na pozycję 1. Sterować możesz natomiast tym, którego zawodnika w tym momencie zmieniasz zwykłą zmianą na mocnego zagrywającego.
- Wprowadź zmianę na zagrywkę. Wykorzystanie jednej z sześciu zmian na set na wyspecjalizowanego zagrywającego to klasyczne zagranie — zobacz zasady zmian.
Młodzież, minisiatkówka i amatorzy
W rozgrywkach młodzieżowych obowiązuje ten sam zakaz co u seniorów. W minisiatkówce rola libero nie istnieje: wszystkie dzieci grają tam wszystkie zadania, właśnie dlatego, że specjalizacja w tym wieku jest niepożądana. W ligach amatorskich i zakładowych gra się często bez libero albo z własnymi ustaleniami — co tam obowiązuje, stoi w regulaminie tych rozgrywek, a nie w przepisach gry. Wszystkie pozostałe zapisy o libero są w zasadach libero.
Częste pytania
Czy libero może zagrywać w siatkówce?
Według przepisów FIVB nie: libero nie może zagrywać, blokować ani podejmować próby bloku. PZPS przejmuje te przepisy, więc w całych polskich rozgrywkach jest to zabronione.
Dlaczego w amerykańskich meczach libero jednak zagrywa?
Bo USA Volleyball i NCAA stosują własny zapis krajowy, w którym libero może zagrywać w jednej pozycji rotacyjnej w secie. To odstępstwo krajowe i nie obowiązuje w rozgrywkach międzynarodowych ani europejskich.
Co się dzieje, gdy libero mimo to zagra?
Wtedy mamy błąd rotacji: przeciwnik dostaje punkt i zagrywkę, a kolejność rotacji trzeba przywrócić. Mogą też przepaść punkty zdobyte po powstaniu błędu.
Dlaczego libero musi zejść, gdy jego zawodnik idzie zagrywać?
Bo libero zastępuje zawodnika tylnego, a ten zawodnik przy dorotowaniu na pozycję 1 musi sam zagrywać. W tym momencie libero opuszcza boisko, a po kolejce zagrywki może wrócić.
