De pancake: de vlakke hand die een verloren bal redt
De bal is al bijna op de grond, de verdediger glijdt, en op het laatste moment stuitert hij van een platte hand alsnog omhoog. De pancake ziet er spectaculair uit, maar hij is verrassend eenvoudig - zolang je begrijpt dat de hand er eerder moet liggen dan de bal.
Wat een pancake precies is
Bij een pancake leg je je hand plat op de vloer, met de handrug naar boven, zodat de bal op de rug van je hand stuitert in plaats van op de grond. Het is een volkomen geldig balcontact: de spelregels staan toe dat je de bal met elk lichaamsdeel speelt, dus ook met de rug van je hand. Zolang de bal er duidelijk vanaf springt en niet wordt vastgehouden of geschept, is er niets aan de hand.
Wat de scheidsrechter beoordeelt is of de bal eerst je hand raakte en niet de vloer. Bij twijfel telt het geluid: één droge klap is een pancake, twee tikken is bal-vloer-hand en dus te laat.
De hele techniek zit in de timing
Dit is het punt waarop de meeste spelers de pancake verkeerd leren: ze duiken eerst en steken daarna hun hand uit. Dat is te laat. De volgorde is omgekeerd - de hand ligt al plat en stil op de vloer voordat de bal er is. Je legt als het ware een plankje neer waar de bal op komt.
Een hand die nog beweegt op het moment van contact, geeft de bal alle kanten op. Een hand die stilligt, kaatst hem netjes omhoog. Denk dus niet "ik sla eronder" maar "ik leg hem er vast neer".
Stap voor stap
- Val uit met een lange, lage stap richting de bal - dezelfde uitvalspas als bij een gewone lage verdediging, maar dieper. Het zwaartepunt gaat naar voren en omlaag.
- Strijk je slaghand plat over de vloer onder de baan van de bal door. Vingers gestrekt en naar voren, handpalm op de vloer, handrug omhoog.
- Vang je lichaam op met de andere hand of met je onderarm. Dit is het veiligheidsdeel: zonder steunarm kom je met je gezicht of borst hard op de vloer.
- Glijd door op borst en heup in het verlengde van je beweging, met de kin omhoog. Doorglijden is minder belastend dan abrupt stoppen.
- Sta meteen op. De rally gaat door en je ligt op de vloer - een pancake die eindigt in bewondering voor jezelf kost het volgende punt.
Wanneer je hem gebruikt - en wanneer niet
- Wel: als de bal echt niet meer met twee armen te bereiken is. Denk aan een blokbal die kort achter je valt, een tip in de lege ruimte, of een bal die van het net af scherp naar beneden komt.
- Niet: als een gewone lage pass nog kan. Een pancake geeft je nauwelijks controle over de richting, dus elke bal die je met een platform kunt spelen, speel je met een platform. Zie verdedigen in volleybal.
- Niet op een stroeve of natte vloer. Een hand die blijft haken in plaats van glijden, is een blessurerisico voor pols en vingers. Check de vloer voor de wedstrijd.
- Niet in het zand. Bij beachvolleybal werkt de pancake niet: de bal zakt weg in plaats van te stuiteren.
De vier fouten die je meteen ziet
- Hand te laat. De bal raakt eerst de vloer. Oorzaak: je duikt eerst en steekt daarna je hand uit. Leer de hand vóórop te sturen.
- Hand beweegt tijdens contact. De bal schiet weg richting het publiek. De hand moet stilliggen, niet meeslaan.
- Vingers omhoog of hand gebogen. Levert een verstuikte vinger of pols op. Vingers gestrekt, handpalm volledig plat.
- Geen steunarm. De klassieke manier om er een dikke lip aan over te houden. De tweede arm vangt altijd je lichaam op.
Zo bouw je hem veilig op
- Vanuit knielende houding: de trainer laat een bal vlak voor de speler vallen, die alleen de hand plat neerlegt. Geen glijden, alleen timing.
- Vanuit een diepe uitvalspas: zelfde oefening, nu staand met één stap. Focus op de steunarm.
- Met glijden op een mat: de volledige beweging inclusief doorglijden, eerst op een zachte ondergrond.
- In de rally: een spelvorm waarin de trainer bewust korte ballen achter de verdediging tipt, zodat spelers zelf leren beslissen wanneer een pancake nodig is.
Voeg de progressie toe aan je normale verdedigingsblok in plaats van er een aparte sessie van te maken - tien minuten per training is genoeg. In een app als Koach vind je verdedigingsoefeningen met animaties, zodat je zo'n vloercontact-opbouw in een paar tikken in je volgende training zet. Waarom je bij alle valtechnieken langzaam opbouwt, staat in blessurepreventie.
Nog beter: hem niet nodig hebben
De beste verdedigers maken de minste pancakes, want ze staan al goed voordat de bal komt. Behandel de techniek dus als wat hij is: een noodgreep die je paraat wilt hebben, geen doel op zich. Een team dat elke training tien pancakes maakt, heeft geen goede verdediging maar een positieprobleem. Meer over dat positiespel vind je bij verdedigingssystemen.
Veelgestelde vragen
Is een pancake toegestaan in volleybal?
Ja. De bal mag met elk lichaamsdeel gespeeld worden, dus ook met de rug van de hand. Voorwaarde is dat de bal eerst je hand raakt en niet de vloer, en dat hij duidelijk afstuit in plaats van te worden vastgehouden of geschept.
Hoe timede je een pancake goed?
Door de hand eerder plat op de vloer te leggen dan de bal er is, en hem daarna stil te houden. De veelgemaakte fout is eerst duiken en dan de hand uitsteken - dan raakt de bal altijd eerst de grond.
Doet een pancake geen pijn?
Niet als je hem goed uitvoert: je vangt je lichaam op met de andere arm en glijdt door op borst en heup. Pijn en blessures komen van gebogen vingers, een ontbrekende steunarm of een vloer waarop je hand blijft haken in plaats van glijden.
Wanneer moet je géén pancake maken?
Zodra de bal nog met twee armen te spelen is. Een pancake geeft nauwelijks controle over de richting, dus elke bal die je met een platform kunt halen, haal je met een platform. Ook op een stroeve vloer en in het zand kun je hem beter laten.
Probeer het zelf in Koach
Minder administratie, meer coachen — vanaf je eerstvolgende training.
Start met Koach