Rotatiewiel volleybal: printbaar wiel (PDF) en app die meedraait

Een rotatiewiel is bij volleybal een stuk karton langs de lijn waarop je in één blik ziet wie er serveert en wie er voorin staat. Hier download je er een om te printen, lees je hoe je het bij elke side-out draait, en zie je wanneer een app die zelf meedraait meer oplevert.

Rotatiewiel volleybal: download de gratis PDF

Het sjabloon Rotatiewiel volleybal is een PDF van twee pagina's, A4 liggend. Je print hem, knipt twee delen uit en zet ze met een splitpen op elkaar. Je hebt er geen account voor nodig, en je mag het sjabloon vrij gebruiken, kopiëren en aanpassen voor je eigen team.

• Download het rotatiewiel (PDF): pagina 1 is de bouwplaat met het veld en de draaischijf, pagina 2 de handleiding met een uitgewerkt voorbeeld.

Wat er op het sjabloon staat

Pagina 1 is de bouwplaat. Links staat het veld: een vierkante kaart met het net bovenaan en de posities I tot en met VI, zoals je ze ziet als je vanaf je eigen helft naar het net kijkt. Een stippellijn scheidt de voorlijn van de achterlijn, en een pijl wijst de draairichting aan: met de klok mee, van II naar I. Bij I staat "serveert", bij V en VI "libero voor de midden". Rechts staat de draaischijf met zes vakken in serveervolgorde. Elk vak heeft een rondje voor een rugnummer of een rol en een lijn voor de naam.

Pagina 2 is de handleiding: wat je voor de set doet, wat je tijdens de set doet en hoe je met de libero omgaat. Onderaan staat een voorbeeld van een 5-1 met libero in drie standen, met de afkortingen SV (spelverdeler), PL (passer-loper), M (midden), D (diagonaal) en L (libero).

Zo zet je het wiel in elkaar

1. Print pagina 1, het liefst op stevig papier of karton.
2. Knip het veld en de schijf uit langs de dikke lijn.
3. Prik een gaatje door het kruisje in het midden van allebei.
4. Leg de schijf op het veld, steek een splitpen door beide gaatjes en buig de pootjes om. Niet te strak: de schijf moet kunnen draaien.

Schrijf met potlood, of lamineer de schijf en gebruik een whiteboardstift. Dan vul je hem voor elke wedstrijd opnieuw in.

Hoe gebruik je een rotatiewiel tijdens de set?

Het wiel kent maar één regel: de volgorde ligt vast, alleen de plek verandert. Waarom dat zo is en wanneer een team precies doordraait, lees je bij de rotatievolgorde in volleybal. Voor het wiel heb je genoeg aan dit:

• Voor de set. Schrijf in vak 1 de speler die op positie I begint en als eerste serveert, in vak 2 wie op II begint, en zo verder tot vak 6 op VI. Draai vak 1 naar I. Het wiel laat nu je startopstelling zien.
• Side-out. Wint je team de rally terwijl de tegenstander serveerde, dan draai je de schijf één vak met de klok mee: II naar I, III naar II, enzovoort. Wie nu op I staat, serveert.
• Punt op eigen service. Niet draaien. Dezelfde speler serveert opnieuw.
• Wissel. De invaller neemt de plek van de speler die eruit gaat over, ook in de serveervolgorde. Schrijf hem in hetzelfde vak.
• Nieuwe set. Je mag een nieuwe startopstelling opgeven. Blijft de volgorde gelijk, dan draai je alleen naar de speler die nu op I begint.

De libero op het wiel

De libero krijgt geen eigen vak, want hij zit niet in de serveervolgorde. Hij speelt alleen achterin en vervangt meestal een midden. Daarom staat bij V en VI "libero voor de midden": staat een midden daar, dan speelt de libero op zijn plek. Komt een midden vanaf het net op I, dan serveert hij zelf, want volgens de FIVB-spelregels mag de libero niet serveren. Sommige competities wijken daarvan af, dus kijk in je eigen reglement. Schuift een midden van V door naar IV, dan staat hij weer aan het net en gaat de libero eruit. Alle regels staan bij de liberowissel.

Het voorbeeld op pagina 2 laat dat in drie standen zien. Bij de start staat de spelverdeler op I en serveert hij, en speelt de libero voor M2 op VI. Na één side-out serveert PL1 en staat M2 op V, dus de libero blijft in het veld. Na nog een side-out staat M1 op I en serveert hij zelf; M2 staat dan voorin op IV en de libero is eruit.

Waar een papieren rotatiewiel tekortschiet

Een wiel is goedkoop, kan niet leeg raken en werkt in elke zaal. Voor een jeugdteam dat de rotaties nog leert, is het een prima hulpmiddel: spelers op de bank zien waar ze straks moeten staan. Hoe je die rotaties in de training aanleert, lees je in rotaties aanleren.

Langs de lijn, in een spannende set, zie je de zwakke plekken wel:

• Jij moet draaien. Na een lange rally, een time-out of een discussie over een bal weet je niet meer zeker of je al gedraaid hebt. Vergeet je het één keer, dan loopt het wiel de rest van de set een plek achter.
• De libero zit in je hoofd. Het wiel herinnert je eraan, maar welke midden er nu achterin staat en of de libero erin of eruit moet, reken je zelf uit.
• Wissels zijn potlood en gum. Na een paar wissels staat er in een vak een doorgestreepte naam met een nieuwe erboven.
• Je ziet maar één stand. Wil je weten in welke rotatie je twee aanvallers voorin hebt, dan draai je rond en weer terug.

Rotatiewiel, rotatieblad of app: wat past bij jou?

Wij maken Koach. Lees deze vergelijking dus met dat in je achterhoofd; het wiel en het rotatieblad komen ook van ons, en zijn allebei gratis.

Naast het wiel zijn er twee andere manieren. De gratis rotatiegenerator maakt een blad met alle zes rotaties naast elkaar, zonder account: je kiest 5-1, 4-2 of 6-2, vult namen of rugnummers in en print de rotaties samen met een leeg opstellingsformulier. En een app houdt de stand voor je bij terwijl je de wedstrijd scoort.

Kort gezegd: het blad is voor de voorbereiding, het wiel voor langs de lijn zonder telefoon, en de app voor wie toch al meescoort. Er zijn meer apps die rotaties bijhouden; die staan in de vergelijking van volleybal-apps.

Het wiel dat zelf draait: zo doet Koach het

In Koach zet je je opstelling één keer klaar. Op het tabblad Team open je het Opstellingsoverzicht, kies je 5-1, 4-2 of 6-2 en tik je per positie de speler aan die daar begint. Daarna wijs je de spelverdeler en de libero aan. Met Bekijk alle 6 rotaties zie je alle zes standen in één overzicht: boven elke rotatie staat het rugnummer van de serveerder, en de spelverdeler is gemarkeerd. Dat is het wiel in één keer rondgedraaid. Hoe je een opstelling opbouwt, staat in een volleybal opstelling maken.

Op wedstrijddag controleer je bij het starten van de wedstrijd de opstelling. Onder het veld staat daar dezelfde afspraak als bij het wiel: "Zet de spelers in de rotatievolgorde: plek 1 is de serveerplek." Daarna scoor je punt voor punt mee. Onder de stand staat de Servicevolgorde als een rij rugnummers, met gemarkeerd wie er serveert en wie daarna aan de beurt is. Wint je team een rally terwijl de tegenstander serveerde, dan draait de opstelling op het scherm één plek door en schuift de servicevolgorde mee. Wat op het wiel een handeling is die je kunt vergeten, gebeurt hier door het punt dat je toch al invoert. Hoe dat meescoren verder werkt, lees je op de pagina over de rotatie-app.

• Libero automatisch wisselen. Staat die schakelaar aan, dan komt de libero vanzelf in voor de midden achterin en gaat hij eruit zodra die naar voren of aan service komt. Een korte melding laat zien wie voor wie in komt. Wil je het zelf doen, dan zet je de schakelaar uit.
• Ongedaan maken. Een punt verkeerd ingevoerd? Dan draait de rotatie mee terug, de liberowissel ook.
• Wissels. Je tikt op een speler om te wisselen. De invaller neemt zijn plek in de rotatie over, en de app telt je wissels per set.
• Nieuwe set. In de setpauze zet je de opstelling voor de volgende set klaar. Met Eén plek verder of Eén plek terug draai je alle zes in één keer, net als de schijf.

Voor wie het wiel genoeg is, en voor wie de app

Het wiel is genoeg als je zonder telefoon langs de lijn wilt staan, als een wisselspeler of ouder de rotatie bijhoudt, of als je een jeugdteam de rotaties leert. Het kost een vel karton en een splitpen.

De app past beter als je toch al de score bijhoudt, met een libero speelt of na de wedstrijd wilt zien in welke rotatie het misging. Dan zit de rotatie in hetzelfde scherm als de stand en draait hij mee zonder dat jij eraan denkt. Na afloop zie je bij de wedstrijd de Side-out per rotatie: in welke stand je team de service het minst vaak terugwint.

Geen van beide past bij beachvolleybal of bij 4 tegen 4. Het wiel en Koach gaan allebei uit van zes spelers in de zaal.

Het wiel en de rotatiegenerator zijn gratis, zonder account. Koach probeer je 14 dagen gratis, zonder creditcard en met alle functies. Daarna kies je Coach voor € 2,99 per maand (één team, twee trainers) of Club voor € 9,99 per maand (onbeperkt teams). Met een jaarabonnement betaal je € 2,49 of € 8,33 per maand. Alles staat op de prijzenpagina.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Rotatie-app: rotatievolgorde en libero foutloos bijhouden Rotatievolgorde in volleybal: zo werkt het Rotaties aanleren in het volleybal: als je team na het doordraaien de weg kwijt is

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken