Rozpoznawanie talentów w siatkówce: na co patrzeć u młodzieży
Krótka odpowiedź
Rozpoznawanie talentów w siatkówce u młodych zawodników udaje się najlepiej, gdy nie patrzysz na to, kto jest teraz najlepszy, tylko na to, jak szybko ktoś się uczy, jak się porusza, jak czyta grę i jak radzi sobie z błędami. Patrz na to kilka razy, więcej niż jedną parą oczu, a swoją ocenę traktuj jako wstępną.
Rozpoznawanie talentów w siatkówce wydaje się proste: przecież to widać? U młodych zawodników widzisz przede wszystkim, kto jest teraz najdalej, a to często ten najstarszy, najwyższy albo grający najdłużej. Przeczytasz tu, dlaczego obecny poziom mało przewiduje, które sygnały mówią więcej i jak przez cały sezon patrzeć uczciwie.
Dlaczego talent w młodym wieku tak trudno przewidzieć
Trener młodzieży co tydzień widzi, kto się wyróżnia: zawodnik, który najmocniej atakuje, najwyżej skacze albo podbija najwięcej piłek. Pytanie brzmi, co to mówi o zawodniku, którym będzie za pięć lat. Uczciwa odpowiedź z badań: mniej, niż byś chciał. Przegląd systematyczny Johnstona i współpracowników w Sports Medicine (2018) zebrał badania, które porównywały sportowców osiągających lepsze i słabsze wyniki, śledząc ich przez dłuższy czas albo patrząc wstecz. Autorzy znaleźli dwadzieścia takich badań, w większości o cechach fizycznych, a czynniki, które robiły różnicę, mocno się od siebie różniły. Ich wniosek: o rozpoznawaniu talentów w sporcie wyczynowym wiadomo jeszcze niewiele.
Są na to trzy powody i wszystkie trzy zobaczysz na hali siatkarskiej.
- Dojrzewanie. Dwaj trzynastolatkowie mogą fizycznie bardzo się różnić: jeden jest w środku skoku wzrostowego, drugi jeszcze go nie zaczął. Kto wcześnie rośnie, mocniej atakuje i wyżej skacze, więc wydaje się lepszy. Ta przewaga znika, gdy inni go dogonią. Dlaczego wzrost u młodzieży to słaba miara, przeczytasz w artykule wzrost siatkarza.
- Miesiąc urodzenia. W jednym roczniku różnica może wynosić prawie rok, a urodzeni na początku roku częściej trafiają do kadr (metaanaliza Cobleya i współpracowników, 2009). Co to znaczy dla twojej młodzieży, opisuje artykuł efekt względnego wieku.
- Przewaga w godzinach. Kto zaczął wcześnie i dużo grał w siatkówkę, jest teraz dalej. To doświadczenie, a nie automatycznie talent. Metaanaliza Bartha i współpracowników (2022) wykazała, że to, co daje młodym sportowcom przewagę teraz, czyli wczesny start i dużo treningu w jednym sporcie, u późniejszych zawodników ze światowej czołówki występowało właśnie rzadziej. Co to oznacza dla wyboru i specjalizacji, przeczytasz w artykule wczesna specjalizacja w sporcie.
Wniosek: ocena talentu u zawodnika w wieku jedenastu, dwunastu czy trzynastu lat to wstępne oszacowanie, a nie stwierdzenie faktu. Tak też ją traktuj, w głowie i w tym, co mówisz rodzicom.
Cztery sygnały, które mówią więcej niż obecny poziom
To, co zawodnik potrafi dziś, pokazuje głównie, jak daleko jest teraz. Te cztery rzeczy mówią ci więcej o tym, dokąd może dojść. Żadna z nich nie jest udowodnionym predyktorem, ale razem i obserwowane przez dłuższy czas mówią więcej niż jeden dobry wieczór.
1. Jak szybko ktoś się uczy
Daj zawodnikowi jedną konkretną wskazówkę, na przykład „zatrzymaj się wcześniej, zanim przyjmiesz”, i zobacz, co się dzieje. Czy tego samego wieczoru udaje się już kilka razy? Czy w następnym tygodniu nadal to ma? Zawodnik, który jest teraz przeciętny, ale szybko łapie korektę, zasługuje na co najmniej tyle uwagi co ten, kto jest teraz najdalej i ciągle powtarza ten sam błąd. Zapisz to, bo po miesiącu nie będziesz pamiętać, kto co złapał.
2. Jak ktoś się porusza
Patrz na zawodnika, gdy piłka do niego nie leci. Jak się przemieszcza, jak ląduje, jak szybko przejmuje nowy ruch na rozgrzewce albo w grze z innego sportu? Dziecko, które porusza się swobodnie, ma bazę, na której może osiąść technika siatkarska. Uważaj w czasie skoku wzrostowego: zawodnik, który nagle porusza się sztywno, nie stał się gorszy, tylko zmieniło się jego ciało.
3. Jak ktoś czyta grę
Inteligencji gry nie zobaczysz w szeregu ćwiczeń, za to zobaczysz ją w małych grach. Czy stoi we właściwym miejscu, zanim przyjdzie piłka? Czy woła? Czy widzi, gdzie jest wolne miejsce? W grze dwa na dwa albo trzy na trzy zobaczysz, kto gra piłkę w lukę, a nie prosto z powrotem. To nie zależy od wzrostu ani siły, więc nie znika, gdy inni dogonią.
4. Jak ktoś radzi sobie z błędami i wskazówkami
Co robi zawodnik po błędzie: chce następnej piłki czy patrzy w podłogę? Co się dzieje, gdy coś mu powiesz? I czy gra sprawia mu radość? Zawodnik, który lubi siatkówkę, trenuje dalej, a kto trenuje dalej, ma największą szansę się rozwinąć. Uważaj, żeby nie mylić pewności siebie z talentem: spokojne dziecko, które dobrze słucha, rzuca się w oczy mniej niż głośne, ale może uczyć się równie dobrze.
| Co widzisz | Co to może znaczyć | Najpierw sprawdź |
|---|---|---|
| Atakuje najmocniej w grupie | Siła i timing albo wczesny skok wzrostowy | Miesiąc urodzenia i wzrost na tle reszty grupy |
| Łapie wskazówkę tego samego wieczoru | Tempo uczenia się | Czy tydzień później nadal to ma |
| W małych grach ciągle stoi dobrze | Inteligencja gry | Czy udaje się to też z innymi kolegami z drużyny |
| Po błędzie od razu chce następnej piłki | Nastawienie | Czy tak jest też, gdy nie idzie |
| Jest najlepszy w grupie we wszystkim | Talent albo przewaga wieku i godzin | Jak długo już gra i czy uprawiał inne sporty |
Patrz częściej i więcej niż jedną parą oczu
Jeden dzień naboru mierzy, jak ktoś grał tego wieczoru. Jeśli chcesz rozpoznać talent, patrzysz przez cały sezon, w różnych momentach i w różnych sytuacjach.
- Trzy albo cztery momenty w sezonie. Na przykład na początku, przed zimą i na końcu. Wtedy widzisz, kto rośnie, a nie tylko, kto już był wysoko.
- Trening, gra i mecz. Niektórzy zawodnicy są mocni w ćwiczeniu i znikają w meczu, inni odwrotnie.
- Więcej oczu, najpierw osobno. Niech patrzy też twój asystent, trener z poprzedniego roku albo koordynator szkolenia, i niech każdy najpierw zrobi własne notatki, zanim porównacie. Tak usuwasz własne preferencje.
- Zapisuj zachowanie, nie etykietę. Napisz „szybko łapie korekty przy przyjęciu” zamiast „talent”. Etykiety już nie zapomnisz, a obserwację możesz sprawdzić za trzy miesiące.
Jeśli mimo to organizujesz dzień naboru, plan z kryteriami, programem i wynikami znajdziesz w artykule organizacja dnia naboru. A gdy wiosną musisz doradzić, czy zawodnik idzie poziom wyżej, pomaga mieć te obserwacje pod ręką; jak zbudować taką rekomendację, przeczytasz w artykule uzasadnianie porady awansu.
Na każdym treningu świadomie obserwuj trzech zawodników. Wybierz ich wcześniej, przez jeden wieczór patrz tylko na nich i zapisz dwie linijki. Zmieniaj ich co tydzień. Po mniej więcej dwóch miesiącach każdego naprawdę zobaczysz kilka razy, także cichych zawodników, którzy inaczej nigdy się nie wyróżniają.
Co robić z talentem, a czego nie
Jeśli masz zawodnika, który się wyróżnia, kusi, żeby szybko przenieść go do wyższej drużyny, dać mu stałą pozycję albo kazać mu więcej trenować. Kilka wskazówek, które sprawdzają się u młodzieży:
- Niech zostanie wszechstronny. Niech gra na kilku pozycjach i zachęcaj go do drugiego sportu. Stała pozycja może przyjść później; teraz więcej nauczy się na wszystkich pozycjach i z innych ruchów.
- Utrudniaj zadanie, nie zmieniaj grupy. Daj mu w tym samym ćwiczeniu trudniejsze wymaganie: mniejszy cel, tylko odbicie górne, trudną piłkę. Tak zostaje z rówieśnikami, a mimo to ma wyzwanie. Jak to rozplanować w każdym wieku, opisuje artykuł trening siatkówki z dziećmi i młodzieżą.
- Czasem trening ze starszymi jest w porządku. Jeden trening w tygodniu ze starszą drużyną daje wyzwanie. Pilnuj jednak całkowitego obciążenia: więcej treningów i więcej skoków w okresie wzrostu wymaga odpoczynku pomiędzy nimi. Jeśli zawodnik ma dolegliwości kolana, pięty albo pleców, które nie mijają, niech oceni je lekarz rodzinny, lekarz sportowy albo fizjoterapeuta.
- Zostaw drzwi otwarte dla późno dojrzewających. Kto teraz się nie wyróżnia, dostaje tyle samo czasu gry i uwagi. Za dwa lata obraz może być zupełnie inny, a wtedy chcesz, żeby ten zawodnik nadal grał w siatkówkę.
A wobec rodziców: ostrożnie ze słowem talent. Mów, co widzisz („szybko łapie nowe rzeczy”) i co zamierzasz zrobić, a nie, kim twoim zdaniem dziecko będzie za pięć lat.
Jak zapisywać obserwacje przez cały sezon
Kto patrzy kilka razy, musi to gdzieś zapisywać. W Koach robisz to po każdym treningu. Przez Oceń zaangażowanie dajesz każdemu obecnemu zawodnikowi ocenę od 1 do 5 w kategoriach Technika, Inteligencja gry, Otwartość na wskazówki, Podejście do pracy i Zaangażowanie, zawodnik po zawodniku, przyciskiem Dalej z imieniem następnego zawodnika. W profilu zawodnika w zakładce Historia, w części Treningi, widzisz średnie zaangażowanie i linię z kolejnych treningów. To widzi tylko trener, a nie sam zawodnik.
To, co widzisz, zapisujesz w Uwagi o zawodnikach: wybierz zawodnika, napisz, co zauważyłeś, i dotknij Zapisz uwagę. Uwaga trafia do profilu zawodnika w zakładce Notatki, tylko dla trenerów; zawodnicy i rodzice jej nie widzą. Jeśli twój klub ma plan Club, kierownictwo klubu (zarządca klubu, zarząd i menedżer techniczny) czyta uwagi z tego wieczoru w dzienniku drużyny, a przez Do sprawdzenia oznaczasz uwagę, którą mają się zająć. Tak patrzy więcej oczu; co jeszcze robi część klubowa, opisuje strona Koach dla klubów. Ile kosztuje Koach po 14 darmowych dniach, sprawdzisz na stronie z cennikiem.
14 dni za darmo, bez karty kredytowej. Po każdym treningu krótko oceń zawodników i zobacz zimą, kto naprawdę zrobił postępy.
Wypróbuj Koach z drużyną młodzieżowąCzęste pytania
W jakim wieku można rozpoznać talent siatkarski?
Nie ma wieku, w którym udaje się to wiarygodnie. Przed skokiem wzrostowym i w jego trakcie obecny poziom mówi niewiele, bo dojrzewanie, miesiąc urodzenia i liczba lat gry zniekształcają obraz. Patrz więc na to, jak szybko ktoś się uczy, jak się porusza, jak czyta grę i jak radzi sobie z błędami, a swoją ocenę traktuj jako wstępną aż do czasu po skoku wzrostowym.
Czym różni się talent od zawodnika, który wcześnie dojrzał?
Wcześnie dojrzały zawodnik jest teraz wyższy, silniejszy i szybszy od rówieśników i przez to gra lepiej. Ta przewaga znika, gdy inni go dogonią. Talent widać raczej po tym, jak szybko ktoś się czegoś uczy i jak czyta grę. Przy każdym wyróżniającym się zawodniku zestaw więc jego miesiąc urodzenia i wzrost i sprawdź, czy rozwija się też w rzeczach, które nie mają nic wspólnego ze wzrostem.
Czy utalentowany młody zawodnik powinien trenować ze starszą drużyną?
Od czasu do czasu trening ze starszą drużyną może dać wyzwanie, ale nie zabieraj zawodnika zbyt szybko od rówieśników. Utrudniaj mu zadanie we własnej grupie, niech gra wszechstronnie i pilnuj całkowitego obciążenia, zwłaszcza w okresie wzrostu. Zawodnik, któremu jest dobrze i który dalej gra w siatkówkę, ma największą szansę się rozwinąć.
Jak powiedzieć rodzicom, że ich dziecko ma talent?
Ostrożnie i konkretnie. Mów, co widzisz, na przykład że dziecko szybko łapie nowe rzeczy albo dobrze czyta grę, i co zamierzasz z tym zrobić. Nie obiecuj niczego na przyszłość: u młodych zawodników ocena talentu to wstępne oszacowanie. Dodaj też, że wszechstronny ruch i radość z gry są ważniejsze niż szybka specjalizacja.
Śledź młodych zawodników przez cały sezon
14 dni za darmo, bez karty kredytowej. Po kilku miesiącach widzisz, kto naprawdę robi postępy.
Zacznij z KoachAlbo najpierw sprawdź, co potrafi aplikacja do siatkówki dla trenerów.


