Siatkówka a autyzm: jak ułożyć trening dla swojego zawodnika
Krótka odpowiedź
Siatkówka a autyzm dobrze się łączą, gdy trening jest przewidywalny: stały układ, zmiany zapowiadane z wyprzedzeniem, dosłowne i krótkie polecenia oraz miejsce, w którym można odetchnąć, gdy na hali robi się za głośno. Każde dziecko jest inne, więc zapytaj zawodnika i rodziców, co pomaga.
Siatkówka a autyzm: może masz w drużynie zawodnika z autyzmem albo rodzic powiedział ci o tym przy zapisie. Ten artykuł jest dla trenera, który chce wiedzieć, co może zrobić na hali. Bez diagnozy i bez leczenia, za to z praktycznymi wyborami dotyczącymi przewidywalności, języka i bodźców.
Co jako trener powinieneś wiedzieć o autyzmie
Autyzm nie jest chorobą. Brytyjska publiczna służba zdrowia NHS opisuje go jako różnicę w tym, jak rozwija się mózg, która wpływa na to, jak człowiek widzi i przeżywa świat oraz jak komunikuje się z innymi. Według WHO umiejętności i potrzeby osób z autyzmem bardzo się od siebie różnią i mogą się zmieniać z czasem.
Na hali sportowej czasem coś z tego widać. NHS wymienia między innymi trudności ze zmianami w rutynie, bardzo silną albo prawie żadną reakcję na światło, dźwięk lub dotyk oraz dosłowne rozumienie tego, co się słyszy. Ale NHS dodaje też, że każda osoba autystyczna jest inna i że wiele osób autystycznych nie ma wszystkich tych cech. Każde dziecko jest inne, a rodzice i sam zawodnik są najlepszym źródłem wiedzy o tym, co działa u tego dziecka. Ten artykuł daje ci pytania i pokrętła; odpowiedzi przychodzą od nich.
Dwie rzeczy na początek. Niczego nie diagnozujesz: jeśli myślisz, że zawodnik ma autyzm, to nie twoja sprawa i też nie temat do rozmowy z innymi rodzicami. I zapytaj, jak ktoś o tym mówi: jeden powie „jestem osobą autystyczną”, inny „mam autyzm”. Trzymaj się tego, jak mówi sam zawodnik albo rodzice.
Wiele z tego, co w artykule ADHD a sport piszemy o krótkich poleceniach i krótkim czekaniu, pomaga też tutaj. Ten artykuł dotyczy tego, co przy autyzmie jest często szczególnie ważne: przewidywalności, dosłownego języka i bodźców.
Przewidywalność: stały układ i zmiany zapowiadane z wyprzedzeniem
Trening, który co tydzień zaczyna się i kończy w ten sam sposób, często kosztuje zawodnika z autyzmem mniej energii, a tę energię może wtedy włożyć w siatkówkę. National Autistic Society, brytyjskie stowarzyszenie osób z autyzmem, w swoim przewodniku dla trenerów i klubów radzi trenerom sportu, żeby każdej sesji nadawali tę samą strukturę, także momentom, które zwykle są luźne, takim jak przerwy.
- Stałe otwarcie i zakończenie. To samo miejsce na torby, ta sama rozgrzewka, to samo koło na koniec. Zmienia się tylko środek.
- Pokaż program. Wypisz części treningu w kolejności na tablicy albo pokaż zawodnikowi plan z wyprzedzeniem. Ptaszek przy każdej zakończonej części pokazuje, ile jeszcze zostało.
- Zapowiadaj zmiany wcześnie. Inna hala, trener na zastępstwo, sparing: powiedz to trening wcześniej albo wyślij wiadomość. Powiedz też, co zostaje bez zmian: „W przyszłym tygodniu trenujemy w małej sali. Układ jest taki sam.”
- Jedna nowa rzecz naraz. Nowego ćwiczenia uczysz w znanej formie, w znanym miejscu, ze znanym partnerem.
- Nadaj luźnym momentom formę. Przerwa na picie, czekanie, wchodzenie i wychodzenie to często najtrudniejsze minuty. Stałe miejsce na ławce albo małe zadanie, na przykład liczenie piłek, sprawia, że są przewidywalne.
Dzień meczowy ma najwięcej niewiadomych: inną halę, dojazd, czekanie i sędziego z gwizdkiem. Opowiedz z wyprzedzeniem w kilku zdaniach, jak będzie wyglądał dzień: kto prowadzi auto, o której jesteście na miejscu, gdzie siedzi drużyna i co się dzieje, gdy zawodnik akurat nie gra.
Jasny język: mów, co masz na myśli
Język sportu jest pełen przenośni, a kto rozumie rzeczy dosłownie, łatwo się w nim gubi. National Autistic Society radzi unikać przenośni, łączyć polecenia z pokazem i czymś wizualnym oraz dawać zawodnikowi czas na przetworzenie polecenia.
| Zamiast | Powiedz |
|---|---|
| „Dawaj, na całego!” | „Przy ataku skacz tak wysoko, jak potrafisz.” |
| „Bierz tę piłkę!” | „Jeśli piłka spada w twoją strefę, wołasz »moja« i grasz ją ty.” |
| „Spokojnie teraz.” | „Stop. Piłka między stopy.” |
| „Jeszcze raz.” | „Jeszcze trzy piłki, potem idziemy pić.” |
Po pytaniu albo poleceniu odczekaj kilka sekund (National Autistic Society mówi o mniej więcej sześciu sekundach) i nie powtarzaj go od razu innymi słowami: wtedy zawodnik musi zaczynać od nowa. Nazywaj też na głos niepisane zasady drużyny. Kto woła przy piłce między dwoma zawodnikami? Co robisz po punkcie? Kto gdzie stoi w kole? Nie wymagaj kontaktu wzrokowego ani przybijania piątki: ktoś, kto na ciebie nie patrzy, może bardzo dobrze słuchać, co podkreśla też National Autistic Society. I dawaj konkretną, szczerą informację zwrotną zamiast entuzjastycznej: „Zatrzymałeś się, zanim zagrałeś” mówi więcej niż „Super!”. Jak poprawiać krótko i bez publiczności, opisujemy w artykule poprawianie bez krzyku.
Bodźce na zatłoczonej hali sportowej
Hala sportowa to trudne miejsce, jeśli jesteś wrażliwy na bodźce: pogłos, gwizdki z innych boisk, odbijające się piłki, ostre światło i ludzie, którzy niespodziewanie cię dotykają. NHS wspomina u małych dzieci z autyzmem między innymi, że niektóre nie lubią głośnych albo jaskrawo oświetlonych miejsc. Na co masz sam wpływ:
- Wybierz miejsce. Jeśli możesz wybierać, trenuj po spokojnej stronie hali, z dala od drzwi i od drugiego boiska.
- Jeden sygnał stop bez gwizdka. Podniesiona ręka albo „piłka między stopy” działa dla całej grupy i oszczędza jednego przenikliwego dźwięku.
- Cisza podczas tłumaczenia. Najpierw wszystkie piłki nieruchomo, dopiero potem mówisz. To pomaga wszystkim.
- Żadnego niespodziewanego dotyku. Jeśli chcesz poprawić ustawienie ręki albo stopy, najpierw zapytaj albo pokaż na sobie. W berku wybierz wariant, w którym dotyka się piłką.
- Pomoce po uzgodnieniu. Niektórym zawodnikom pomagają ochronniki słuchu; National Autistic Society wymienia je jako jedną z pomocy. Ustal z zawodnikiem i rodzicami, co wolno i kiedy.
Ustalcie poza tym miejsce do odpoczynku i znak. Stałe miejsce tuż obok boiska i znak, który oznacza „potrzebuję chwili przerwy”, bez konieczności tłumaczenia dlaczego. Ustalcie też, jak zawodnik wraca: sam, po stałej liczbie minut albo gdy ty dasz znak. Zawodnik, który się zamyka albo złości po niespodziewanej zmianie, nie potrzebuje w tej chwili kazania, tylko spokoju.
Pytaj o to, co działa. Nie pytaj rodziców i zawodnika tylko o to, co jest trudne, ale też o to, w czym zawodnik jest dobry i co sprawia mu przyjemność. Zawodnik, który lubi liczby, może chętnie zapisywać wynik. Takie zadanie daje oparcie w luźnych momentach.
Współpraca z rodzicami i z samym zawodnikiem
Przeprowadź krótką rozmowę przed sezonem albo w pierwszych tygodniach, a nie dopiero po pierwszej trudnej chwili. Zapytaj, co pomaga w domu albo w szkole, gdy trzeba coś wyjaśnić, po czym poznasz, że robi się za dużo, co wtedy pomaga, a co na pewno nie, i co zawodnik lubi. Pięć pytań do takiej rozmowy opisujemy w artykule o ADHD; tutaj działają tak samo dobrze. Ze starszą młodzieżą i dorosłymi rozmawiasz z samym zawodnikiem. Często dokładnie wie, czego potrzebuje.
Zapisz krótko, co działa, w faktach: „chce wiedzieć z wyprzedzeniem, kto jest jego partnerem”, „miejsce na przerwę przy ławce”. Bez diagnozy i bez danych medycznych. Co wolno zapisywać o osobie niepełnoletniej, zależy od kraju i od klubu; zapytaj zarząd. Ustalenia z rodzicami w ogóle opisujemy w artykule rodzice przy linii bocznej, a to, co w treningu zmienia się z wiekiem, w artykule trening siatkówki z dziećmi i młodzieżą według wieku.
Czego jako trener nigdy nie robisz
- Żadnych etykiet w grupie. Nie wymieniaj diagnozy przy drużynie, nawet w dobrej wierze. Jeśli zawodnik chce sam o tym powiedzieć, to jego wybór, z pomocą, jeśli jej chce.
- Żadnych wyjątków, które rzucają się w oczy. Wprowadzaj zasady, które obowiązują wszystkich: każdy słyszy program z wyprzedzeniem, każdy zna sygnał stop.
- Nie zmuszaj. Żadnego obowiązkowego przybijania piątki, żadnego wymagania kontaktu wzrokowego, żadnego stawiania na środku koła.
- Żadnych porad dotyczących leczenia. Terapia, leki i diagnoza należą do rodziców i do osób, które są do tego wykształcone. Jeśli widzisz, że zawodnik tygodniami nie ma radości z gry albo pojawia się niebezpieczeństwo, porozmawiaj o tym z rodzicami.
Jeśli chcesz, żeby zawodnicy z niepełnosprawnością i bez niej grali w jednej grupie, albo szukasz form gry ze zmienionymi zasadami, przeczytaj też artykuł siatkówka dla osób z niepełnosprawnością.
Przewidywalny trening w Koach
W Koach przygotowujesz trening jako plan: bloki w stałej kolejności, każdy z nazwą i minutami. Jeśli twój zawodnik ma własne konto zawodnika, przy nadchodzącym treningu widzi ten plan, tylko do czytania. Gdy dotknie ćwiczenia, otwiera się ono z boiskiem i fazami, więc już w domu może zobaczyć, co go czeka. Rodzice planu nie widzą; młodszemu dziecku pokazujesz go wtedy na swoim telefonie albo wysyłasz kolejność w wiadomości. Jeśli układ się sprawdza, w następnym tygodniu przywołujesz go przyciskiem Kopiuj plan: ta sama kolejność, te same czasy.
Ćwiczenie w Koach ma boisko z fazami, które odtwarzasz krok po kroku. To pomaga pokazywać zamiast tłumaczyć: zawodnik widzi, gdzie stoi i dokąd leci piłka, w tej samej kolejności co na hali.
Jeśli coś się zmienia, wstaw to jako ogłoszenie na dashboard, gdzie czytają je zawodnicy i rodzice. Uwagi o zawodnikach przy treningu są tylko dla trenerów, ale jeśli twoja drużyna należy do klubu, zarząd klubu może je czytać w dzienniku drużyny. Pisz je więc rzeczowo i krótko.
14 dni za darmo, bez karty kredytowej. Przygotuj trening jako stały plan i używaj tego samego układu przez kilka tygodni z rzędu.
Zaplanuj trening w KoachIle kosztuje Koach po 14 darmowych dniach, sprawdzisz na stronie z cennikiem.
Częste pytania
Czy siatkówka to dobry sport dla dziecka z autyzmem?
To zależy od dziecka. W siatkówce nie ma fizycznych starć, jest stała rotacja i jasne zasady, a to pasuje wielu dzieciom. Jednocześnie hala sportowa jest głośna, a sport drużynowy wymaga dużo współpracy. Niech dziecko weźmie udział w kilku treningach próbnych, a potem zapytaj, co było fajne, a co trudne. Rodzice i samo dziecko najlepiej wiedzą, co działa.
Czy mam powiedzieć drużynie, że zawodnik ma autyzm?
Nie, nie bez zgody zawodnika i rodziców. To nie twoja informacja do przekazywania dalej. Lepiej wprowadź zasady, które obowiązują wszystkich, takie jak stały sygnał stop i program podany z wyprzedzeniem. Jeśli zawodnik chce sam o tym powiedzieć, to jego wybór, i możecie razem omówić, jak to zrobić.
Co zrobić, gdy zawodnik z autyzmem jest przeciążony bodźcami na treningu?
Zachowaj spokój i mów krótko: żadnych pytań, żadnej dyskusji, i pozwól zawodnikowi pójść w umówione miejsce do odpoczynku. To miejsce i znak ustal z wyprzedzeniem, podobnie jak to, jak zawodnik wraca. Porozmawiaj o tym później z zawodnikiem albo rodzicami: co działo się wcześniej i co możesz następnym razem zrobić inaczej?
Czy zawodnik z autyzmem może nosić ochronniki słuchu na treningu?
Na treningu to ustalenie między tobą, zawodnikiem i rodzicami. National Autistic Society wymienia ochronniki słuchu jako pomoc dla osób, którym przeszkadza hałas. Czy coś jest dozwolone w oficjalnym meczu, określa regulamin twojego związku albo rozgrywek; zapytaj o to organizatora z wyprzedzeniem.
Zrób ze swojego treningu stały plan
14 dni za darmo, bez karty kredytowej. Po kilku tygodniach wiesz, który układ działa.
Zacznij z KoachAlbo najpierw sprawdź, co potrafi aplikacja do siatkówki dla trenerów.


