Siatkówka a autyzm: jak ułożyć trening dla swojego zawodnika | Koach Volleyball
Wypróbuj 14 dni za darmo

Siatkówka a autyzm: jak ułożyć trening dla swojego zawodnika

Krótka odpowiedź

Siatkówka a autyzm dobrze się łączą, gdy trening jest przewidywalny: stały układ, zmiany zapowiadane z wyprzedzeniem, dosłowne i krótkie polecenia oraz miejsce, w którym można odetchnąć, gdy na hali robi się za głośno. Każde dziecko jest inne, więc zapytaj zawodnika i rodziców, co pomaga.

Siatkówka a autyzm: może masz w drużynie zawodnika z autyzmem albo rodzic powiedział ci o tym przy zapisie. Ten artykuł jest dla trenera, który chce wiedzieć, co może zrobić na hali. Bez diagnozy i bez leczenia, za to z praktycznymi wyborami dotyczącymi przewidywalności, języka i bodźców.

Czas czytania: 7 min

Co jako trener powinieneś wiedzieć o autyzmie

Autyzm nie jest chorobą. Brytyjska publiczna służba zdrowia NHS opisuje go jako różnicę w tym, jak rozwija się mózg, która wpływa na to, jak człowiek widzi i przeżywa świat oraz jak komunikuje się z innymi. Według WHO umiejętności i potrzeby osób z autyzmem bardzo się od siebie różnią i mogą się zmieniać z czasem.

Na hali sportowej czasem coś z tego widać. NHS wymienia między innymi trudności ze zmianami w rutynie, bardzo silną albo prawie żadną reakcję na światło, dźwięk lub dotyk oraz dosłowne rozumienie tego, co się słyszy. Ale NHS dodaje też, że każda osoba autystyczna jest inna i że wiele osób autystycznych nie ma wszystkich tych cech. Każde dziecko jest inne, a rodzice i sam zawodnik są najlepszym źródłem wiedzy o tym, co działa u tego dziecka. Ten artykuł daje ci pytania i pokrętła; odpowiedzi przychodzą od nich.

Dwie rzeczy na początek. Niczego nie diagnozujesz: jeśli myślisz, że zawodnik ma autyzm, to nie twoja sprawa i też nie temat do rozmowy z innymi rodzicami. I zapytaj, jak ktoś o tym mówi: jeden powie „jestem osobą autystyczną”, inny „mam autyzm”. Trzymaj się tego, jak mówi sam zawodnik albo rodzice.

Wiele z tego, co w artykule ADHD a sport piszemy o krótkich poleceniach i krótkim czekaniu, pomaga też tutaj. Ten artykuł dotyczy tego, co przy autyzmie jest często szczególnie ważne: przewidywalności, dosłownego języka i bodźców.

Przewidywalność: stały układ i zmiany zapowiadane z wyprzedzeniem

Trening, który co tydzień zaczyna się i kończy w ten sam sposób, często kosztuje zawodnika z autyzmem mniej energii, a tę energię może wtedy włożyć w siatkówkę. National Autistic Society, brytyjskie stowarzyszenie osób z autyzmem, w swoim przewodniku dla trenerów i klubów radzi trenerom sportu, żeby każdej sesji nadawali tę samą strukturę, także momentom, które zwykle są luźne, takim jak przerwy.

Dzień meczowy ma najwięcej niewiadomych: inną halę, dojazd, czekanie i sędziego z gwizdkiem. Opowiedz z wyprzedzeniem w kilku zdaniach, jak będzie wyglądał dzień: kto prowadzi auto, o której jesteście na miejscu, gdzie siedzi drużyna i co się dzieje, gdy zawodnik akurat nie gra.

Jasny język: mów, co masz na myśli

Język sportu jest pełen przenośni, a kto rozumie rzeczy dosłownie, łatwo się w nim gubi. National Autistic Society radzi unikać przenośni, łączyć polecenia z pokazem i czymś wizualnym oraz dawać zawodnikowi czas na przetworzenie polecenia.

ZamiastPowiedz
„Dawaj, na całego!”„Przy ataku skacz tak wysoko, jak potrafisz.”
„Bierz tę piłkę!”„Jeśli piłka spada w twoją strefę, wołasz »moja« i grasz ją ty.”
„Spokojnie teraz.”„Stop. Piłka między stopy.”
„Jeszcze raz.”„Jeszcze trzy piłki, potem idziemy pić.”

Po pytaniu albo poleceniu odczekaj kilka sekund (National Autistic Society mówi o mniej więcej sześciu sekundach) i nie powtarzaj go od razu innymi słowami: wtedy zawodnik musi zaczynać od nowa. Nazywaj też na głos niepisane zasady drużyny. Kto woła przy piłce między dwoma zawodnikami? Co robisz po punkcie? Kto gdzie stoi w kole? Nie wymagaj kontaktu wzrokowego ani przybijania piątki: ktoś, kto na ciebie nie patrzy, może bardzo dobrze słuchać, co podkreśla też National Autistic Society. I dawaj konkretną, szczerą informację zwrotną zamiast entuzjastycznej: „Zatrzymałeś się, zanim zagrałeś” mówi więcej niż „Super!”. Jak poprawiać krótko i bez publiczności, opisujemy w artykule poprawianie bez krzyku.

Bodźce na zatłoczonej hali sportowej

Hala sportowa to trudne miejsce, jeśli jesteś wrażliwy na bodźce: pogłos, gwizdki z innych boisk, odbijające się piłki, ostre światło i ludzie, którzy niespodziewanie cię dotykają. NHS wspomina u małych dzieci z autyzmem między innymi, że niektóre nie lubią głośnych albo jaskrawo oświetlonych miejsc. Na co masz sam wpływ:

Ustalcie poza tym miejsce do odpoczynku i znak. Stałe miejsce tuż obok boiska i znak, który oznacza „potrzebuję chwili przerwy”, bez konieczności tłumaczenia dlaczego. Ustalcie też, jak zawodnik wraca: sam, po stałej liczbie minut albo gdy ty dasz znak. Zawodnik, który się zamyka albo złości po niespodziewanej zmianie, nie potrzebuje w tej chwili kazania, tylko spokoju.

Pytaj o to, co działa. Nie pytaj rodziców i zawodnika tylko o to, co jest trudne, ale też o to, w czym zawodnik jest dobry i co sprawia mu przyjemność. Zawodnik, który lubi liczby, może chętnie zapisywać wynik. Takie zadanie daje oparcie w luźnych momentach.

Współpraca z rodzicami i z samym zawodnikiem

Przeprowadź krótką rozmowę przed sezonem albo w pierwszych tygodniach, a nie dopiero po pierwszej trudnej chwili. Zapytaj, co pomaga w domu albo w szkole, gdy trzeba coś wyjaśnić, po czym poznasz, że robi się za dużo, co wtedy pomaga, a co na pewno nie, i co zawodnik lubi. Pięć pytań do takiej rozmowy opisujemy w artykule o ADHD; tutaj działają tak samo dobrze. Ze starszą młodzieżą i dorosłymi rozmawiasz z samym zawodnikiem. Często dokładnie wie, czego potrzebuje.

Zapisz krótko, co działa, w faktach: „chce wiedzieć z wyprzedzeniem, kto jest jego partnerem”, „miejsce na przerwę przy ławce”. Bez diagnozy i bez danych medycznych. Co wolno zapisywać o osobie niepełnoletniej, zależy od kraju i od klubu; zapytaj zarząd. Ustalenia z rodzicami w ogóle opisujemy w artykule rodzice przy linii bocznej, a to, co w treningu zmienia się z wiekiem, w artykule trening siatkówki z dziećmi i młodzieżą według wieku.

Czego jako trener nigdy nie robisz

Jeśli chcesz, żeby zawodnicy z niepełnosprawnością i bez niej grali w jednej grupie, albo szukasz form gry ze zmienionymi zasadami, przeczytaj też artykuł siatkówka dla osób z niepełnosprawnością.

Przewidywalny trening w Koach

W Koach przygotowujesz trening jako plan: bloki w stałej kolejności, każdy z nazwą i minutami. Jeśli twój zawodnik ma własne konto zawodnika, przy nadchodzącym treningu widzi ten plan, tylko do czytania. Gdy dotknie ćwiczenia, otwiera się ono z boiskiem i fazami, więc już w domu może zobaczyć, co go czeka. Rodzice planu nie widzą; młodszemu dziecku pokazujesz go wtedy na swoim telefonie albo wysyłasz kolejność w wiadomości. Jeśli układ się sprawdza, w następnym tygodniu przywołujesz go przyciskiem Kopiuj plan: ta sama kolejność, te same czasy.

Plan treningu w Koach z blokami Rozgrzewka i Gra treningowa, każdy z minutami, oraz linkiem Kopiuj plan
Plan treningu: stałe bloki z minutami, a z Kopiuj plan ten sam układ w przyszłym tygodniu.

Ćwiczenie w Koach ma boisko z fazami, które odtwarzasz krok po kroku. To pomaga pokazywać zamiast tłumaczyć: zawodnik widzi, gdzie stoi i dokąd leci piłka, w tej samej kolejności co na hali.

Ćwiczenie w Koach z boiskiem, Faza 1 z 5 z przyciskiem odtwarzania, opisem fazy i na dole przyciskiem do następnego ćwiczenia
Ćwiczenie jako fazy na boisku: pokaż, co się dzieje, zamiast tylko o tym mówić.

Jeśli coś się zmienia, wstaw to jako ogłoszenie na dashboard, gdzie czytają je zawodnicy i rodzice. Uwagi o zawodnikach przy treningu są tylko dla trenerów, ale jeśli twoja drużyna należy do klubu, zarząd klubu może je czytać w dzienniku drużyny. Pisz je więc rzeczowo i krótko.

14 dni za darmo, bez karty kredytowej. Przygotuj trening jako stały plan i używaj tego samego układu przez kilka tygodni z rzędu.

Zaplanuj trening w Koach

Ile kosztuje Koach po 14 darmowych dniach, sprawdzisz na stronie z cennikiem.

Częste pytania

Czy siatkówka to dobry sport dla dziecka z autyzmem?

To zależy od dziecka. W siatkówce nie ma fizycznych starć, jest stała rotacja i jasne zasady, a to pasuje wielu dzieciom. Jednocześnie hala sportowa jest głośna, a sport drużynowy wymaga dużo współpracy. Niech dziecko weźmie udział w kilku treningach próbnych, a potem zapytaj, co było fajne, a co trudne. Rodzice i samo dziecko najlepiej wiedzą, co działa.

Czy mam powiedzieć drużynie, że zawodnik ma autyzm?

Nie, nie bez zgody zawodnika i rodziców. To nie twoja informacja do przekazywania dalej. Lepiej wprowadź zasady, które obowiązują wszystkich, takie jak stały sygnał stop i program podany z wyprzedzeniem. Jeśli zawodnik chce sam o tym powiedzieć, to jego wybór, i możecie razem omówić, jak to zrobić.

Co zrobić, gdy zawodnik z autyzmem jest przeciążony bodźcami na treningu?

Zachowaj spokój i mów krótko: żadnych pytań, żadnej dyskusji, i pozwól zawodnikowi pójść w umówione miejsce do odpoczynku. To miejsce i znak ustal z wyprzedzeniem, podobnie jak to, jak zawodnik wraca. Porozmawiaj o tym później z zawodnikiem albo rodzicami: co działo się wcześniej i co możesz następnym razem zrobić inaczej?

Czy zawodnik z autyzmem może nosić ochronniki słuchu na treningu?

Na treningu to ustalenie między tobą, zawodnikiem i rodzicami. National Autistic Society wymienia ochronniki słuchu jako pomoc dla osób, którym przeszkadza hałas. Czy coś jest dozwolone w oficjalnym meczu, określa regulamin twojego związku albo rozgrywek; zapytaj o to organizatora z wyprzedzeniem.

Zrób ze swojego treningu stały plan

14 dni za darmo, bez karty kredytowej. Po kilku tygodniach wiesz, który układ działa.

Zacznij z Koach

Albo najpierw sprawdź, co potrafi aplikacja do siatkówki dla trenerów.