Siatkówka dla osób z niepełnosprawnością: jak dostosować grę
Krótka odpowiedź
Siatkówka dla osób z niepełnosprawnością to siatkówka, w której dostosowujesz piłkę, siatkę, boisko, zasady albo formę gry, tak żeby zawodnicy z niepełnosprawnością fizyczną lub intelektualną mogli w pełni brać udział. Zacznij od tego, co zawodnik potrafi, zmieniaj tak mało, jak się da, i tyle, ile trzeba, i zapytaj samego zawodnika, co działa.
Siatkówka dla osób z niepełnosprawnością zaczyna się od jednego pytania: czego ten zawodnik potrzebuje, żeby grać razem z innymi? Czasem to lżejsza piłka albo niższa siatka, czasem osobna grupa z własnymi formami gry. Ten artykuł dotyczy gry na stojąco: co możesz dostosować, jak zawodnik z niepełnosprawnością odnajduje się w zwykłej drużynie i gdzie szukać wsparcia.
Czym jest siatkówka dostosowana?
Siatkówka dostosowana to nazwa zbiorcza. Chodzi o każdą formę siatkówki, w której zmieniasz grę tak, żeby osoby z niepełnosprawnością fizyczną lub intelektualną mogły w pełni brać w niej udział. Są formy zorganizowane z własnymi przepisami i jest to, co ty jako trener dostosowujesz na własnej hali.
Najbardziej znaną zorganizowaną formą jest siatkówka na siedząco, sport paraolimpijski pod skrzydłami World ParaVolley. Ta federacja dzieli swoje dyscypliny na podstawowe, czyli siatkówkę na siedząco i Beach ParaVolley, oraz drugorzędne, czyli siatkówkę na stojąco i siatkówkę plażową na siedząco. Jak działa siatkówka na siedząco, opisujemy w artykule siatkówka na siedząco: przepisy; ten artykuł dotyczy gry na stojąco. Dla osób z niepełnosprawnością intelektualną siatkówkę oferuje między innymi Special Olympics. Special Olympics prowadzi poza tym Unified Sports, gdzie osoby z niepełnosprawnością intelektualną i bez niej grają w tej samej drużynie. Jakie formy i rozgrywki istnieją w twoim kraju, zależy od kraju; twój związek będzie to wiedział.
Ruch jest dla osób z niepełnosprawnością tak samo cenny jak dla innych. Według wytycznych WHO dotyczących aktywności fizycznej ruch nie niesie dla osób z niepełnosprawnością dużego ryzyka, o ile aktywność pasuje do ich obecnego poziomu, stanu zdrowia i sprawności fizycznej (Bull i współpracownicy, 2020). Te same wytyczne mówią, że niektóre osoby powinny skonsultować się z pracownikiem ochrony zdrowia albo specjalistą od aktywności fizycznej i niepełnosprawności, żeby ustalić, jaki rodzaj i ile aktywności jest dla nich odpowiednie.
Zacznij od zawodnika, nie od niepełnosprawności
Dwóch zawodników z tą samą niepełnosprawnością może potrzebować zupełnie różnych rzeczy. Zacznij więc od rozmowy z zawodnikiem, a przy dziecku także z rodzicami:
- Co wychodzi dobrze, a co jest trudne? Pomyśl o poruszaniu się, skakaniu, śledzeniu piłki, sile w rękach lub dłoniach i tempie tłumaczenia.
- Co męczy i po czym to poznać?
- Czy powinienem coś wiedzieć ze względu na bezpieczeństwo i co wtedy robię?
- Czego chce zawodnik: przede wszystkim grać i mieć frajdę, czy też grać mecze?
Co jest możliwe z medycznego punktu widzenia i gdzie leżą granice, zawodnik albo rodzic omawia z własnym lekarzem albo fizjoterapeutą; tego nie ustalasz ty. Twoją dziedziną jest gra. Zasada, której się przy tym trzymasz: dostosowuj tak mało, jak się da, i tyle, ile trzeba. I lepiej dostosuj zadanie niż osobę: to samo ćwiczenie dla wszystkich, z innym zadaniem dla tego, kto go potrzebuje. Jak to zrobić w jednym ćwiczeniu, opisujemy w artykule jeden trening przy dużych różnicach poziomu.
Co dostosowujesz: piłka, siatka, boisko, zasady i forma gry
Masz pięć pokręteł. Kręć jednym naraz i patrz, co to daje.
| Pokrętło | Przykłady |
|---|---|
| Piłka | Lżejsza, większa albo bardziej miękka piłka, albo piłka plażowa, która wolniej spada. Piłka w wyrazistym kolorze dla kogoś, kto gorzej widzi. |
| Siatka | Niższa siatka albo taśma zamiast siatki, żeby piłka łatwiej przechodziła na drugą stronę. |
| Boisko | Mniejsze boisko albo więcej zawodników na tym samym boisku, żeby każdy musiał mniej biegać. |
| Zasady | Piłka może raz odbić się od podłogi, wolno łapać i rzucać, więcej niż trzy odbicia, zagrywka z bliższej odległości albo z ręki. |
| Forma gry | Wspólne liczenie, ile razy piłka przejdzie nad siatką, zamiast gry przeciwko sobie, albo stała rola dla każdego zawodnika. |
Które pokrętło pomaga, zależy od zawodnika. Komuś, kto ma mało siły w rękach, najbardziej pomoże lżejsza piłka. Komuś, kto porusza się wolniej, mniejsze boisko albo odbicie od podłogi. Komuś, kto potrzebuje więcej czasu, żeby zrozumieć, co się dzieje, prosta forma gry z niewieloma zasadami. Wielu z tych samych pokręteł trenerzy używają też przy starszych zawodnikach; przykłady znajdziesz w artykule siatkówka dla seniorów.
Zwróć uwagę na różnicę między treningiem a meczem. Na własnym treningu możesz dostosować wszystko. W oficjalnych rozgrywkach przepisy związku obowiązują wszystkich, chyba że organizator pozwala na coś innego. Jeśli chcesz jakiegoś dostosowania w meczu, na przykład pomocy albo protezy, zapytaj z wyprzedzeniem związek albo organizatora, co jest dozwolone.
Zmień jedną rzecz i grajcie dziesięć minut. Nie zaczynaj od pięciu zmian naraz. Wybierz jedną, niech grupa gra dziesięć minut, a potem zapytaj zawodnika, czy szło lepiej. Tak wiesz, które dostosowanie naprawdę pomaga, a gra zostaje jak najbliżej zwykłej siatkówki.
Zawodnik z niepełnosprawnością w zwykłej drużynie
Wielu zawodników z niepełnosprawnością gra po prostu w zwykłej drużynie. Kilka przykładów, co możesz wtedy zrobić:
- Osoba głucha lub słabosłysząca. Ustalcie widoczny sygnał stop, na przykład podniesioną rękę, patrz na zawodnika, gdy mówisz, i pokazuj zamiast tłumaczyć. Ustalcie, jak koledzy z drużyny dają znać, że sędzia zagwizdał.
- Osoba słabowidząca. Piłka w kontrastowym kolorze, stałe miejsce w rzędzie i zawodnicy, którzy wołają swoje imię, gdy biorą piłkę.
- Niepełnosprawność ręki lub dłoni. W siatkówce piłka może dotknąć każdej części ciała, więc przyjęcie jedną ręką albo inna technika nie jest błędem. Poszukajcie razem techniki, która działa.
- Niepełnosprawność intelektualna. Krótkie polecenia, pokaz, stały układ treningu i partner przy nowych ćwiczeniach. Wiele z tego znajdziesz też w artykule siatkówka a autyzm.
Omów z zawodnikiem, co drużyna może wiedzieć. Niektórzy mówią o tym sami, inni chcą, żeby mówiło się o tym jak najmniej. To ich wybór. I dawaj taki sam czas gry i takie same szanse jak wszystkim: kto trenuje, ten gra.
Zakładanie własnej grupy
Czasem lepiej sprawdza się własna grupa, na przykład dla zawodników, którzy w zwykłej drużynie za rzadko dotykają piłki. Kilka rzeczy do załatwienia, zanim zaczniesz:
- Wystarczająco dużo opiekunów. Licz na więcej trenerów albo wolontariuszy na zawodnika niż w zwykłej grupie, zwłaszcza na początku.
- Dostępna hala. Wejście, szatnie, toalety i parking; sprawdź to, zanim ustalisz godzinę.
- Dojazd i opiekunowie. Jak zawodnicy dostają się na trening i czy zostaje z nimi rodzic albo opiekun?
- Stały układ. Rozgrzewka z piłką, kilka krótkich form technicznych, gra we współpracy i gra ze zmienionymi zasadami, co tydzień w tej samej kolejności.
Jeśli sam dopiero zaczynasz jako trener, pomogą ci też podstawy z artykułu start jako trener siatkówki. Zapytaj w swoim związku, czy jest dział albo osoba kontaktowa do spraw siatkówki dostosowanej albo integracyjnej; wiele związków ma materiały, szkolenia albo kontakty z innymi klubami. Dla siatkówki na siedząco międzynarodowym punktem kontaktowym jest World ParaVolley, a dla sportowców z niepełnosprawnością intelektualną krajowa organizacja Special Olympics, w Polsce Olimpiady Specjalne Polska.
Dostosowane treningi w Koach
W Koach budujesz trening jako plan z blokami. Przyciskiem Blok wstawiasz do planu własną formę, z nazwą, minutami i opisem, na przykład „3 na 3, piłka może raz odbić się od podłogi”. Przyciskiem Ćwiczenie dodajesz ćwiczenie Koach, a przyciskiem Utwórz wariant robisz z niego własną wersję ze zmienionymi zasadami. Jeśli układ się sprawdza, zapisujesz go jako szablon albo w przyszłym tygodniu przywołujesz przyciskiem Kopiuj plan.
Przy każdym treningu zapisujesz obecność, a w uwagach o zawodnikach krótko notujesz, co działało u danego zawodnika. Pisz je rzeczowo i bez danych medycznych: są dla trenerów, ale w klubie może je czytać zarząd klubu. Ile kosztuje Koach po 14 darmowych dniach, sprawdzisz na stronie z cennikiem.
14 dni za darmo, bez karty kredytowej. Przygotuj dostosowany trening jako plan i używaj tego samego układu przez kilka tygodni z rzędu.
Zaplanuj trening w KoachCzęste pytania
Czym różni się siatkówka dostosowana od siatkówki na siedząco?
Siatkówka na siedząco to jedna z form siatkówki dostosowanej, z własnymi przepisami World ParaVolley: gra się na siedząco, na mniejszym boisku i z niższą siatką. Siatkówka dostosowana to pojęcie szersze: każda forma, w której zmieniasz piłkę, siatkę, boisko albo zasady, tak żeby zawodnicy z niepełnosprawnością mogli grać. Może to być też gra na stojąco, w zwykłej drużynie albo we własnej grupie.
Czy dziecko z niepełnosprawnością może grać w zwykłej drużynie siatkarskiej?
Często tak. Wiele dzieci z niepełnosprawnością fizyczną lub intelektualną gra w zwykłej drużynie, z kilkoma dostosowaniami na treningu. Zacznij od rozmowy z dzieckiem i rodzicami o tym, co wychodzi, a co jest trudne, a w razie wątpliwości co do obciążenia zapytaj lekarza albo fizjoterapeutę dziecka. W meczach obowiązują przepisy związku; zapytaj z wyprzedzeniem, co jest możliwe.
Jakiej piłki używać w siatkówce dla osób z niepełnosprawnością?
To zależy od zawodnika. Lżejsza albo bardziej miękka piłka pomaga komuś, kto ma mało siły w rękach lub dłoniach, a większa piłka albo piłka plażowa spada wolniej, więc jest więcej czasu, żeby pod nią wejść. Piłka w wyrazistym kolorze pomaga komuś, kto gorzej widzi. Wypróbuj kilka piłek i zapytaj zawodnika, którą gra mu się najlepiej.
Czy można grać w siatkówkę jedną ręką?
Tak. W oficjalnych przepisach piłka może dotknąć każdej części ciała, więc gra jedną ręką nie jest błędem, o ile piłka nie zostaje złapana ani rzucona. O tym, czy w oficjalnym meczu wolno grać z protezą, decyduje związek albo organizator; zapytaj o to z wyprzedzeniem.
Przygotuj dostosowany trening
14 dni za darmo, bez karty kredytowej. Po kilku tygodniach wiesz, który układ działa.
Zacznij z KoachAlbo najpierw sprawdź, co potrafi aplikacja do siatkówki dla trenerów.


