Wściekły rodzic w klubie: ta rozmowa raz a dobrze

Przez całego seta stał i patrzył, a po ostatniej piłce idzie prosto na ciebie. To, co powiesz w kolejnych piętnastu sekundach, decyduje o tym, czy będzie to jedna rozmowa, czy trzy tygodnie zamieszania w grupie na WhatsAppie. Pokusa, żeby zrobić w tym momencie dokładnie to, co najgorsze, jest duża: wejść w merytoryczną dyskusję, przy linii bocznej, przy dwudziestu osobach. Rozmowy, którą chcesz odbyć, nie odbywasz tam i nie wtedy.

Moment przy linii: trzy zdania, i na tym kończysz

Przy boisku nigdy nie wygrasz dyskusji. Ludzie się przysłuchują, oboje macie jeszcze adrenalinę, a rodzic swoje zdanie ćwiczy w głowie już od pięciu minut. Wszystko, co powiesz tam merytorycznie, może zostać później zacytowane w wersji, której nie rozpoznasz. Twoim celem nie jest więc wytłumaczenie się ani przyznanie ci racji, tylko przeniesienie rozmowy na moment, w którym jest ona w ogóle możliwa.

Udaje się to trzema zdaniami, w tej kolejności:

1. Uznanie. „Słyszę, że masz do tego zastrzeżenia, i naprawdę chcę tego wysłuchać.”
2. Postawienie granicy, z powodem, który nie dotyczy jego. „Tylko nie tutaj — stoję wśród dzieci i nie mam teraz do tego głowy.”
3. Umówienie się, z godziną w środku. „Zadzwonię do ciebie jutro o ósmej wieczorem i zarezerwuję na to dwadzieścia minut. Pasuje?”

Potem odwróć się i wróć do swojego zespołu. Jeśli rodzic nie przestaje, powtórz zdanie trzecie dosłownie, bez nowych słów: każdy nowy argument to nowy uchwyt. Zadbaj też o to, żeby nie stać samemu — trzecia obecna osoba często zdejmuje ostrość — i odejdź kilka metrów od ławki, żeby dziecko, o które chodzi, nie musiało tego słuchać.

Sześć zdań, które zawsze pogarszają sprawę

• „Uspokój się.” Nikt jeszcze nigdy się od tego nie uspokoił.
• „To moja decyzja.” Prawda, ale robisz z tego pytanie o władzę, a wtedy rozmowa od tej pory dotyczy tego, kto tu rządzi.
• „Pozostałym rodzicom to nie przeszkadza.” Ustawiasz rodziców przeciwko sobie, a w ciągu tygodnia usłyszy od innych, że im jednak przeszkadzało.
• „Skoro wiesz lepiej, to rób to sam.” Czasem ktoś się zgadza.
• Cokolwiek o innym zawodniku. „Kasia po prostu lepiej tam pasuje” to początek drugiego wściekłego rodzica.
• „Robię to przecież społecznie.” Też prawda, ale robi z twojej pracy przysługę, a z jego krytyki niewdzięczność.

Ten artykuł dotyczy konfrontacji, gdy już do niej doszło; ustalenia, którymi wyprzedzasz większość konfrontacji, opisują rodzice przy linii bocznej.

Zasada 24 godzin, z górną granicą

Zasada 24 godzin jest znana ze sportu młodzieżowego: o meczu rozmawia się dopiero dzień później. Dla tej rozmowy też obowiązuje, ale z górną granicą. Minimum 24 godziny, inaczej rozmawiają ze sobą dwie osoby, które nadal siedzą w meczu. Maksimum 72 godziny, bo skarga, która leży cztery dni, często nie należy już do jednego rodzica: zdążył o tym porozmawiać z innymi, a wtedy nie rozmawiasz już z ojcem, tylko z opowieścią. Trzy zasady przy tym:

• Ty dzwonisz, nie on. Także wtedy, gdy myślisz, że sprawa przycichła. Niedzwonienie to częsty błąd, i drogi: rodzic dochodzi do wniosku, że go nie traktujesz poważnie, i idzie do kogoś innego.
• Dzwonić, a nie pisać SMS-a czy maila. Napisane zdanie nie ma tonu, więc czytający wybiera go sam — zwykle ten najbardziej przykry.
• Jeden wyjątek. Jeśli chodzi o bezpieczeństwo, zdrowie albo zachowanie wobec dziecka, nie czekasz 24 godzin i nie robisz tego sam — zobacz ostatni akapit.

Rozmowa na dwadzieścia minut, z zegarem na stole

Powiedz na początku, ile masz czasu: „Mam dwadzieścia minut, wystarczy?”. Granica postawiona z góry sprawia, że rozmowa jest krótsza i spokojniejsza. Tak dzielisz te dwadzieścia minut:

1. 0–2 minuty: pytanie otwierające. Nie zaczynaj od swojej strony, tylko od tego zdania: „Zanim przejdziemy do meczu — czy [imię] sam coś o tym mówił i czy wie, że teraz rozmawiamy?”
2. 2–8 minut: on mówi, ty piszesz. Dosłownie: weź kartkę. Nie przerywać, nie poprawiać, nawet jeśli coś się faktycznie nie zgadza. Wystarczą trzy zdania dopytujące: „Kiedy zauważyłeś to po raz pierwszy?”, „Co dokładnie widziałeś?” i „Co według ciebie powinno się zmienić?”.
3. 8–10 minut: podsumowanie jego słowami. „Podsumuję to krótko, powiedz, jeśli się mylę.” Idź dalej dopiero wtedy, gdy powie tak. Rodzic, który czuje się poprawnie podsumowany, nie musi tłumaczyć tego jeszcze raz — a dokładnie tym jest druga rozmowa.
4. 10–15 minut: twoja strona, z faktami. Dwa powody, konkretne, bez wciągania w to innych zawodników.
5. 15–18 minut: jedno ustalenie. Nie trzy. Jedna rzecz, którą ty zrobisz, z datą.
6. 18–20 minut: dwa zdania kończące, rozpisane niżej.

To pytanie otwierające jest najważniejszym zdaniem całej rozmowy, bo oddziela skargę dziecka od skargi rodzica. Są trzy odpowiedzi i prowadzą do trzech różnych rozmów. „Tak, jest tym zdruzgotany” — wtedy problem jest u dziecka; zaplanuj po tym krótką rozmowę z samym zawodnikiem. „Nie, on nic o tym nie wie” — wtedy skarga należy do rodzica. Też uprawniona, ale dotyczy tego, co on widzi, a nie tego, co czuje dziecko, i tę różnicę wolno ci nazwać na głos. „Mówi, że to nie jest takie złe” — zwykle dziecko nie chce być w to wciągane. Obiecaj wtedy, że nie będziesz z nim o tym rozmawiał tak, jakby to on się skarżył.

Moment, w którym przestajesz się bronić

Jest jeden rozpoznawalny sygnał: słyszysz, jak tłumaczysz tę samą decyzję po raz drugi, innymi słowami. Od tego momentu nikogo już nie przekonasz; potwierdzasz tylko, że się bronisz, a bronienie się czyta się jak wina. Zatrzymaj się tam i przejdź z tego jednego przypadku na zasady.

Zdanie, którym to robisz: „Nie będę ci tłumaczył, dlaczego Kasia w sobotę jednak zaczęła mecz. Pokażę ci, jak dzielę czas gry, i wspólnie sprawdzimy, czy sam się tego w tym miesiącu trzymałem.” Temat zmienia się w ten sposób z twojej oceny w ustalenie, na które oboje możecie popatrzeć — i w którym ty też możesz nie mieć racji. To nie słabość, to jest właśnie to, co kończy rozmowę.

Zadbaj wtedy o to, żeby mieć co pokazać. Policz to raz na własnych liczbach. Załóżmy, że rozegraliście jedenaście meczów, które łącznie trwały 36 setów: 36 setów razy sześć miejsc na boisku to 216 miejsc. Podzielone przez dziesięcioro zawodników daje 21,6 seta na zawodnika przy zupełnie równym podziale. Jeśli to dziecko stoi na 17, to mowa o niecałych pięciu setach w jedenastu meczach — nieco mniej niż pół seta na mecz. O „on prawie nigdy nie gra” można kłócić się godzinę; o pół seta na mecz już nie.

Jak zrobić taki podział z góry wytłumaczalnym, opisuje sprawiedliwy podział czasu gry; samo prowadzenie zapisu — prowadzenie czasu gry. Kto zapisuje zmiany w trakcie meczu w Koach, ma to zestawienie na zawodnika już gotowe. A jeśli okaże się, że rodzic ma rację, powiedz to od razu: „Masz rację. To się nie zgadza z tym, co ustaliłem, i naprawię to.” Te dwa zdania zapobiegają większemu zamieszaniu niż jakakolwiek obrona.

Trzy rodzaje wściekłego rodzica, trzy różne rozmowy

Ustal w pierwszych minutach, czego dotyczy złość, bo te trzy rodzaje wymagają od ciebie czegoś innego.

1. Czas gry, ustawienie albo pozycja. To rozmowa o zasadach opisana wyżej: liczby, ustalenia i jeden punkt rozwojowy dla dziecka, na który samo ma wpływ. Jedna reguła jest bezwzględna — nigdy nie rozmawiasz o innym zawodniku, nawet w miękkiej formie („Kasia po prostu trenuje częściej”). Gdy tylko porównasz dwoje dzieci, ryzykujesz drugiego wściekłego rodzica. Co wolno: wytłumaczyć, jakiej roli potrzebował wtedy zespół. Jeśli rzecz kończy się frustracją z powodu samej roli na ławce, nadaj tej roli prawdziwą treść — zobacz jak utrzymać zaangażowanie zmienników.

2. Decyzja sędziego albo przeciwnik. Najkrótsza rozmowa: pięć minut. Tu jesteś sojusznikiem i wolno ci to powiedzieć. Ale temat to nie decyzja, tylko to, co zrobił rodzic. „Zgadzałem się z tobą co do tej piłki. I chcę, żebyś wiedział, co się dzieje, kiedy tak krzyczysz: ten sędzia sam jest jeszcze zawodnikiem młodzieżowym i za tydzień może już nie przyjść.” Nigdy nie obiecuj protestu ani skargi do związku; co jest tam możliwe i ile kosztuje, różni się w zależności od związku, więc najpierw to sprawdź. Jeśli chodziło o to, co konkretnie zostało odgwizdane, najszybszą odpowiedzią jest często sam sygnał sędziego.

3. Twój sposób prowadzenia zespołu. Najtrudniejsze, bo dotyczy ciebie. Dopytuj tu o spostrzeżenia, a nie o oceny: „Co słyszałeś, jak mówię?”, „W którym to było momencie?”, „Co [imię] zrobił potem?”. Trzy odpowiedzi na to dają więcej niż pół godziny dyskusji o tym, czy jesteś za ostry, czy nie. Weź stamtąd jeden punkt dla siebie, nawet jeśli z resztą się nie zgadzasz — „Będę zwracał uwagę na to, jak reaguję po błędzie w zagrywce” jest mocniejsze niż jakiekolwiek usprawiedliwienie. Jeśli rzecz dotyczy twojej osoby, a nie twojego zachowania, rozmowa się kończy i toczy się dalej przy trzeciej osobie. Jeśli prowadzisz własne dziecko, licz się z tą kategorią podwójnie: ustalenia, których to wymaga, opisuje prowadzenie własnego dziecka.

Dwa zdania, którymi kończysz

Druga rozmowa bierze się często stąd, że czegoś zabrakło: daty końcowej albo drogi dalej. Te dwa zdania zamykające zakrywają dokładnie te dwie dziury.

Zdanie pierwsze — ustalenie jego słowami, z datą. „Jak to rozumiem, martwisz się, że Kuba od świąt gra mniej. Umówiliśmy się, że w najbliższych trzech meczach zacznie co najmniej jednego seta i że 1 marca dam ci znać, co widzę.”

Zdanie drugie — droga, a nie drzwi. „Jeśli 1 marca nadal nie będziesz się z tym zgadzał, pójdziemy razem do koordynatora młodzieży. To nie kłótnia, tak to u nas po prostu działa.”

Uważaj, co obiecujesz. Obiecuj własne zachowanie — „zacznie mecz”, „będę zwracał uwagę”, „dam ci znać” — a nigdy wyniku w rodzaju „wejdzie do wyjściowej szóstki”. Wynik zależy od zbyt wielu rzeczy, a niedotrzymana obietnica to najpewniejszy sposób na odbycie tej samej rozmowy za sześć tygodni, z mniejszym kredytem zaufania. Podepnij moment informacji zwrotnej najlepiej pod zwykłą rozmowę rozwojową z zawodnikiem, żeby nie powstawała osobna ścieżka skargowa.

Co zapisujesz, i gdzie nie

W ciągu 24 godzin po rozmowie zapisujesz pięć linijek — więcej nie trzeba, mniej to za mało:

1. Data, godzina i forma (telefon, w hali, w domu).
2. Kto był obecny.
3. Powód w jednym zdaniu, bez oceny.
4. Ustalenie, dosłownie tak, jak je wypowiedziałeś.
5. Data, w której do tego wrócisz.

Pisz rzeczowo: „rozmowa przebiegała w gorącej atmosferze” wolno, „ojciec jest utrapieniem” nie. Dokładne prawa wglądu różnią się w zależności od kraju, ale zasada praktyczna jest wszędzie ta sama — nie zapisuj niczego, czego nie przeczytałbyś na głos w jego obecności. Wystarczy krótka notatka przy zawodniku w Koach albo folder na twoim własnym komputerze.

Potem wyślij jednego maila złożonego z dwóch zdań, z ustaleniem i datą w środku. To jednocześnie twoje potwierdzenie i twoja dokumentacja, i zapobiega wariantowi, w którym okazuje się, że rozmawialiście o dwóch różnych ustaleniach.

Kiedy przestajesz być w tej sprawie trenerem

Jest punkt, w którym ciągnięcie tego dalej nie jest odwagą, tylko brakiem rozsądku. Przekaż wtedy sprawę — nie odeślij dalej, tylko przekaż — gdy tylko wystąpi jedna z tych pięciu rzeczy:

• Robi się osobiście albo groźnie. Wyzwiska, zastawianie drogi, wiadomości w nocy. Raz nazwać, a potem już nie samemu.
• To trzecia rozmowa o tym samym. Dwie to różnica zdań; trzy to wzorzec, a wzorca nie rozwiążesz na korytarzu przy szatni.
• Rzecz nie dotyczy już twojego zespołu. Podział na zespoły, przechodzenie wyżej, klasa rozgrywkowa albo składki to nie są decyzje trenerskie. To należy do pionu sportowego, a jaka to dokładnie rola, opisuje kto o czym decyduje w twoim klubie.
• Wciągane są inne osoby. Gdy tylko skarga trafia do grupy na WhatsAppie albo krąży wśród innych rodziców, jest to sprawa klubowa: nie możesz być jednocześnie stroną i mediatorem.
• Rzecz dotyczy bezpieczeństwa albo przekraczania granic. Wtedy natychmiast przestajesz sam to wyjaśniać i zgłaszasz to osobie wyznaczonej do tego w twoim klubie albo związku. Jak nazywa się ta funkcja i jak przebiega zgłoszenie, różni się w zależności od kraju i związku — sprawdź to, zanim będzie potrzebne, a nie tamtego wieczoru.

Przekazanie robisz otwarcie: wyślij swoje pięć linijek do koordynatora młodzieży (albo do tego, kto pełni tę rolę w twoim klubie) i wstaw rodzica do kopii, z jednym zdaniem: „Poprosiłem, żeby tę rozmowę przejął koordynator młodzieży.” Żadnej niespodzianki, żadnej dokumentacji za czyimiś plecami. I powiedz sobie przy tym to, czego trenerzy rzadko mówią na głos: to nie jest twoja porażka. To klub, który wykonuje swoją pracę, i ty, który znowu możesz być trenerem zamiast stroną.

Częste pytania

Czytaj dalej

Pięć porażek z rzędu: jak przerwać złą serię Bezpieczne lądowanie: najtańsza profilaktyka kontuzji Start jako trener siatkówki: twój pierwszy sezon krok po kroku

Zobacz 200 ćwiczeń siatkarskich z animacją Pobierz pełny plan treningowy na 8–28 tygodni