De aanvaller lezen: waar kijkt een verdediger naar?

Goede verdedigers lijken te weten waar de bal komt voordat hij geslagen is. Dat is geen intuïtie maar leeswerk: elke aanvaller geeft in de seconde voor het contact vier of vijf signalen weg. Wie weet waar hij naar moet kijken, staat structureel goed - zonder harder te lopen.

Leestijd: 6 min

De kijkvolgorde: vier momenten, vier vragen

Verdedigen begint niet bij de aanvaller maar veel eerder. Elk moment in de rally levert informatie, en wie de volgorde aanhoudt, heeft bij het contact al driekwart van het antwoord.

De pass. Perfect naar de spelverdeler? Dan kan alles - blijf breed. Slechte pass? Dan valt de snelle aanval af en komt er vrijwel zeker een hoge bal naar buiten, en dan kruip je naar voren, want een aanvaller uit een matige set kiest vaker voor een zachte bal.
De spelverdeler. Waar staat hij, waar draaien zijn schouders heen, is hij in balans? Een setter die achteruit gedrukt wordt, geeft geen snelle bal.
De set in de lucht. Nu weet je wie aanvalt en hoe ver de bal van het net ligt. Ver van het net betekent minder snelheid en meer kans op een diepe bal.
De aanvaller. Pas nu kijk je naar de speler zelf - en dat is waar het echte lezen begint.

Verdedigers die alleen naar de bal kijken, missen de eerste drie momenten en moeten alles in de laatste halve seconde oplossen. Dat lukt niemand.

Wat de aanloop verraadt

De hoek. Een scherpe aanloop van buiten naar binnen maakt de diagonaal waarschijnlijk; een rechte aanloop op het net opent de lijn. Zie lijn of diagonaal slaan voor de andere kant van dat verhaal.
De snelheid. Een aanvaller die inhoudt of half loopt, gaat niet knallen. Kruip naar voren: er komt een tip of een rol-shot.
De afstand tot de bal. Een aanvaller die te ver onder de bal staat, kan alleen nog omhoog duwen. Een aanvaller die er ruim onder staat en op tijd is, kan alles.
Het vertrekmoment. Te laat vertrokken betekent contact op een lager punt en dus een vlakkere, diepere bal.

Wat de schouders en de elleboog verraden

Dit is het fijnere leeswerk, en het gebeurt in de lucht:

Schouders gesloten (borst richting de zijlijn gedraaid): lijn. Sta klaar in de lijnzone.
Schouders open (borst richting het midden van het veld): diagonaal.
Elleboog hoog en ver achter: er komt een harde bal. Ga laag en breed staan.
Elleboog laag of arm al gestrekt: geen kracht mogelijk. Er volgt een geplaatste of zachte bal - stap naar voren.
Bal boven of achter het hoofd: de aanvaller kan er niet doorheen slaan. Verwacht een bal diep in het veld of over het blok heen.

De vuistregel voor het benoemen ervan in de training: kijk naar de elleboog voor de kracht en naar de schouders voor de richting.

Stilstaan om te kunnen lezen

Lezen heeft alleen zin als je lichaam er iets mee kan. Daarom hoort bij elke aanval een moment van stilstand: op het moment dat de aanvaller slaat, sta jij stil, laag en met je gewicht op de voorvoeten - de split step. Wie op dat moment nog beweegt, kan niet meer reageren, hoe goed hij ook las. Meer over die houding staat in verdedigen in volleybal.

Het onderscheid dat ervaren verdedigers maken: je mag leunen op wat je leest, maar niet gokken. Leunen is je gewicht een fractie naar de verwachte kant verplaatsen zodat je eerste pas sneller komt. Gokken is er al heen lopen - en dan sta je verkeerd zodra je het mis had.

Notities met observaties uit trainingen en wedstrijden — Observaties over een tegenstander vastleggen zodat ze er bij de return-wedstrijd nog zijn.

Lees niet de bal, maar het gat

Een verdediger verdedigt niet de hele hoek maar de zone die zijn eigen blok openlaat. Staat het blok op de lijn, dan verdedig jij de diagonaal en de ruimte erachter - en niet omgekeerd. Zonder die afspraak verdedigt iedereen "een beetje overal" en valt elke slimme bal precies tussen twee spelers in. Hoe blok en verdediging samen die keuze maken, lees je bij het blok organiseren en verdedigingssystemen.

Onthouden wat je leest

Aanvallers zijn gewoontedieren. Nummer 9 slaat onder druk altijd lijn, nummer 4 tipt standaard na een matige pass, hun diagonaal komt nooit dieper dan zes meter. Die dingen zie je in de eerste set, en tegen de tijd dat je ze in de return-wedstrijd kunt gebruiken ben je ze vergeten - tenzij je ze opschrijft. Leg je per tegenstander een korte notitie vast in een app als Koach, dan staat er voor de volgende wedstrijd precies welke aanvaller wat doet, en kan je verdediging vanaf punt één goed staan. Hoe je zo'n voorbereiding breder aanpakt, staat in tegenstander scouten.

Zo train je lezen

Hardop voorspellen: de verdediger roept vlak voor het contact "lijn" of "diagonaal", zonder te bewegen. Score bijhouden - het lezen wordt zichtbaar beter binnen een paar sessies.
Verdedigen zonder blok: zo moet de verdediger echt zelf kiezen in plaats van op de blokschaduw te leunen.
Aanvaller met opdracht: de aanvaller krijgt een geheime opdracht (hard, tip of diep), de verdediger moet erop reageren. Bespreek na elke serie wat het signaal had moeten zijn.
Video van één aanvaller: vijf aanvallen naast elkaar bekijken op de telefoon - patronen die je live nooit ziet, springen er op beeld direct uit.

Veelgestelde vragen

Waar moet je als verdediger naar kijken?

In volgorde: de pass, de spelverdeler, de baan van de set en pas dan de aanvaller. Bij de aanvaller kijk je naar de aanloophoek en snelheid, en in de lucht naar de stand van zijn schouders en de hoogte van zijn elleboog.

Hoe zie je of er een tip aankomt?

Aan de arm: een lage elleboog of een arm die al vroeg gestrekt is, kan geen kracht meer produceren. Ook een aanvaller die inhoudt in zijn aanloop of te ver onder de bal staat, kiest vrijwel altijd voor een zachte bal.

Mag je gokken als verdediger?

Leunen wel, gokken niet. Verplaats je gewicht een fractie naar de kant die je verwacht, zodat je eerste pas sneller komt, maar loop er niet al heen. Sta stil op het moment dat de aanvaller slaat - anders kun je nergens meer op reageren.

Moet je de bal of de aanvaller volgen?

Allebei, maar op verschillende momenten. Volg de bal tot en met de set, zodat je weet wie aanvalt en waar de bal ligt, en verplaats je blik daarna naar de aanvaller. Wie tot het laatste moment alleen de bal volgt, mist alle signalen.

Probeer het zelf in Koach

Minder administratie, meer coachen — vanaf je eerstvolgende training.

Start met Koach