Supplementen bij volleybal: wat werkt en wat jeugd overslaat
Het korte antwoord
De meeste volleyballers hebben geen supplementen nodig: goed eten dekt bijna alles. Volgens de IOC-consensus hebben maar een paar middelen goed bewijs, zoals cafeïne en creatine, en elk supplement kan verboden stoffen bevatten die niet op het etiket staan. Voor jeugdspelers geldt: geen supplementen, eerst gewoon eten.
Supplementen en volleybal: in de kleedkamer gaan eiwitshakes en blikjes energiedrank rond, en online belooft elk potje meer sprongkracht. Hier lees je per middel wat gezaghebbend onderzoek er werkelijk over zegt, hoe groot het dopingrisico is en waarom jeugdspelers ze overslaan.
Heb je als volleyballer supplementen nodig?
Meestal niet. Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) liet in 2018 een groep sportvoedingsexperts het bewijs op een rij zetten (Maughan en collega's, British Journal of Sports Medicine). Hun conclusie, geschreven voor topsporters: voeding levert meestal een kleine maar mogelijk waardevolle bijdrage aan prestaties, en supplementen daarbinnen hooguit een kleine extra. Een handvol prestatiemiddelen heeft goed bewijs; voor de meeste producten die aan sporters worden verkocht ontbreekt dat, en sommige kunnen je gezondheid schaden of een positieve dopingtest opleveren. Het advies van de auteurs: laat eerst je voeding beoordelen en schakel een deskundige in voordat je ergens aan begint.
Wat je op een trainingsdag eet en drinkt, staat in voeding voor volleyballers, en wat je voor een wedstrijd eet in wat eten voor een volleybalwedstrijd. Dit artikel geeft geen persoonlijk advies. Het zet op een rij wat gezaghebbende bronnen over de bekendste middelen zeggen; voor je eigen situatie ga je naar een sportdiëtist of sportarts.
Supplementen bij volleybal, per middel nagelopen
Deze tabel en de twee stukken daarna gaan over volwassen sporters. Voor jeugdspelers geldt iets anders; dat staat verderop.
| Middel | Wat de IOC-consensus zegt | Bij volleybal |
|---|---|---|
| Cafeïne | Goed bewijs bij duurinspanning en herhaalde sprints; bij hoge doses misselijkheid, onrust en slapeloosheid | Bij avondwedstrijden kan het je nachtrust kosten |
| Creatine | Goed bewijs bij herhaalde korte, explosieve inspanning en bij krachttraining | Je kunt er zwaarder van worden, en dat gewicht gaat bij elke sprong mee omhoog |
| Eiwitpoeder | Een praktische vorm van eiwit als gewoon eten niet uitkomt; kan andere ingrediënten bevatten die de kans op besmetting vergroten | Gewone voeding volstaat meestal |
| Vitamine D | Veel sporters hebben op sommige momenten van het jaar te weinig; de behoefte hangt af van zonlicht en huidtype | Alleen na een vastgesteld tekort, via een arts |
| IJzer | Alleen bij een vastgesteld tekort; te veel ijzer geeft klachten, tot leverschade | Eerst bloed laten prikken, nooit op de gok |
| Sportdrank | Vocht en koolhydraten tegelijk tijdens het sporten | Kan handig zijn op een lange toernooidag |
Bron: IOC-consensus over voedingssupplementen (Maughan e.a., 2018), de tabellen over tekorten, sportvoeding en prestatiemiddelen en het deel over bijwerkingen.
Het IOC noemt bij vitamine D, ijzer en calcium uitdrukkelijk dat je niet op de gok aanvult: eerst stel je met een voedingsbeoordeling en zo nodig bloedonderzoek vast of er een tekort is. Bij te veel ijzer beschrijven de auteurs klachten die beginnen met braken, diarree en buikpijn en kunnen eindigen in leverfalen. Het IOC noemt verder nitraat (bijvoorbeeld uit bietensap), natriumbicarbonaat en bèta-alanine als middelen met bewijs in bepaalde situaties. Of ze in een volleybalwedstrijd iets doen, is nauwelijks bekend: de auteurs schrijven zelf dat prestaties onder echte wedstrijdomstandigheden weinig zijn onderzocht.
Cafeïne en creatine: goed onderzocht, met kanttekeningen
Cafeïne verbetert volgens het IOC duurprestaties en herhaalde sprints. Meer is niet beter: boven een bepaalde dosis nemen misselijkheid, onrust, een snelle hartslag en slapeloosheid toe zonder dat de prestatie verder stijgt. De Europese voedselautoriteit EFSA ziet bij gezonde volwassenen geen veiligheidsprobleem bij losse porties tot 200 milligram en tot 400 milligram per dag (voor zwangere vrouwen geldt een lagere grens), maar waarschuwt dat 100 milligram vlak voor het slapen bij sommige volwassenen de slaap al kan verstoren. Dat zijn veiligheidsgrenzen, geen advies om cafeïne te nemen, en ze gelden niet voor jongeren. Speel je laat op de avond, dan weegt dat zwaar: slaap is je belangrijkste herstel, zie slaap en sporten.
Creatine verbetert volgens het IOC herhaalde korte, explosieve inspanningen, zoals in teamsporten, en geeft bij krachttraining meer spiermassa en kracht. Bij gebruik volgens de juiste opbouw zijn er tot vier jaar lang geen schadelijke gevolgen gevonden. De kanttekening die voor volleybal telt: na het opladen kun je volgens het IOC 1 tot 2 kilo zwaarder worden, vooral door vocht, en volgens de auteurs kan dat een nadeel zijn in sporten waarin je je lichaam omhoog moet krijgen, zoals hoogspringen. Of de winst aan kracht opweegt tegen die kilo's bij elke sprong, is een afweging voor een volwassen speler met een deskundige.
Het dopingrisico van besmette supplementen
Op dit punt zijn de IOC-auteurs stellig. In de meeste landen vallen supplementen onder de regels voor voedingsmiddelen, niet onder die voor geneesmiddelen. Een fabrikant hoeft dus niet aan te tonen dat een product werkt of veilig is, en niemand controleert vooraf wat er precies in zit. Volgens de IOC-consensus vond een veelgeciteerde studie in ongeveer 15 procent van ruim 600 supplementen van over de hele wereld verboden prohormonen die niet op het etiket stonden. De auteurs tekenen erbij aan dat zulke steekproeven zelden willekeurig zijn, en dat ook gewone producten als vitamine C en multivitaminen een enkele keer besmet bleken.
Voor sporters die onder de antidopingcode van het World Anti-Doping Agency (WADA) vallen, geldt bovendien: wat in je urine zit, is jouw verantwoordelijkheid, ook als je het niet wist. Volgens het IOC kan zelfs een hoeveelheid die te klein is om iets te doen al een positieve test geven. Of er in jouw competitie getest wordt, verschilt per land en per niveau. Onafhankelijke keurmerken, waarbij producten op verboden stoffen worden getest, verkleinen het risico, maar een garantie geven ze volgens het IOC niet. De antidopingorganisatie van je land kan je vertellen hoe het daar geregeld is.
Jeugdspelers: geen supplementen, eerst gewoon eten
Voor jeugdspelers geven we geen supplementadvies, en de bronnen raden het ook niet aan. Sports Dietitians Australia schrijft in zijn standpunt over voeding voor jonge sporters (Desbrow e.a., 2014) dat hun voedingsbehoefte uit gewone voeding hoort te komen en niet uit supplementen: wie supplementen aanraadt aan sporters die nog in ontwikkeling zijn, overschat wat die doen in vergelijking met goed trainen en goed eten. Wel vraagt het standpunt aandacht voor calcium, vitamine D en ijzer, omdat jonge sporters daar vaker een tekort aan hebben. Dat is iets voor de huisarts, niet voor de trainer of de webshop.
Energiedrank is een apart punt. De Amerikaanse kinderartsenvereniging AAP concludeerde (Pediatrics, 2011) dat cafeïne en andere stimulerende stoffen uit energiedrank niet thuishoren in het voedingspatroon van kinderen en tieners, en dat vaak of veel sportdrank drinken bij kinderen de kans op overgewicht flink kan vergroten. Ook de IOC-consensus noemt de leeftijd en de ontwikkeling van de sporter als iets wat bij elke afweging meetelt.
Als trainer deel je dus niets uit en raad je niets aan. Vraagt een ouder of zijn kind iets moet slikken, verwijs dan naar de huisarts of een diëtist. Is een jeugdspeler vaak uitgeput of valt hij ongewild af, dan hoort dat bij een huisarts of sportarts.
Maak er een teamafspraak van. Spreek met je jeugdteam en de ouders af dat er geen energiedrank mee de zaal in gaat, en geef het goede voorbeeld met water in je eigen bidon.
Overweeg je als volwassen speler iets? Vijf vragen vooraf
De IOC-consensus geeft een beslisschema voor sporters die een supplement overwegen. Vrij samengevat komt het neer op vijf vragen:
- Klopt mijn gewone voeding? Een supplement repareert geen ontbijt dat je overslaat.
- Is er een vastgesteld tekort, of goed bewijs voor mijn situatie? Niet: werkt het bij iemand anders.
- Is het veilig voor mij? Ook in combinatie met medicijnen die ik gebruik.
- Is het getest op verboden stoffen? Zeker als er in jouw competitie dopingcontroles zijn.
- Heb ik het eerst op een training uitgeprobeerd? Nooit voor het eerst op wedstrijddag.
Het IOC raadt aan die afweging samen met een sportdiëtist of arts te maken. Heb je aanhoudende klachten, zoals vermoeidheid die niet overgaat, ga dan naar een huisarts of sportarts: een supplement is geen oplossing voor een klacht waarvan je de oorzaak niet kent.
Wat Koach hier wel en niet doet
Koach gaat niet over voeding of supplementen. Twee dingen helpen wel. In de agenda zie je hoe laat je speelt, ook bij een uitwedstrijd die pas laat op de avond begint, zodat je je eten en je nachtrust daaromheen kunt plannen. En maak je met je jeugdteam een afspraak, zoals geen energiedrank in de zaal, dan zet je die bij Mededelingen op het dashboard: spelers en ouders met een account zien hem daar. Ben je trainer van een jeugdteam en zoek je houvast voor je eerste seizoen, lees dan beginnen als volleybalcoach.
14 dagen gratis, zonder creditcard. Zet je seizoen er vanavond in, zodat je spelers altijd zien wanneer ze trainen en spelen.
Probeer Koach met je teamWat Koach na de proefperiode kost, staat op de prijzenpagina.
Veelgestelde vragen
Welke supplementen zijn goed voor volleyballers?
Volgens de IOC-consensus uit 2018 hebben maar een paar prestatiemiddelen goed bewijs, waaronder cafeïne en creatine; voor de meeste andere producten ontbreekt dat. Voor de meeste volleyballers dekt gewone, goede voeding wat ze nodig hebben. Overweeg je als volwassen speler toch iets, bespreek het dan met een sportdiëtist of sportarts en kies een product dat op verboden stoffen is getest.
Mogen jeugdspelers creatine of eiwitpoeder gebruiken?
Wij geven jeugdspelers geen supplementadvies, en gezaghebbende bronnen doen dat ook niet. Sports Dietitians Australia stelt dat jonge sporters hun voedingsstoffen uit gewone voeding horen te halen en niet uit supplementen, en de IOC-consensus noemt leeftijd en ontwikkeling als onderdeel van elke afweging. Twijfelt een ouder, dan is de huisarts of een diëtist de juiste persoon om het mee te bespreken.
Is energiedrank slecht voor sporters?
Energiedrank is geen sportvoeding: het is vooral suiker en cafeïne, soms met andere stoffen waarvan de werking wisselend onderbouwd is. Voor kinderen en tieners zegt de Amerikaanse kinderartsenvereniging AAP dat de stimulerende stoffen erin niet in hun voedingspatroon thuishoren. Bij volwassenen kan cafeïne laat op de avond volgens EFSA de slaap verstoren, en daarmee je herstel na een avondwedstrijd.
Kun je positief testen door een supplement?
Ja. Volgens de IOC-consensus bevatten sommige supplementen verboden stoffen die niet op het etiket staan, soms in heel kleine hoeveelheden die toch een positieve test geven. Onder de antidopingregels ben je zelf verantwoordelijk voor wat er in je lichaam zit, ook als je het niet wist. Keurmerken van onafhankelijke testorganisaties verkleinen het risico, maar sluiten het niet uit.
Heb ik extra vitamine D nodig als ik in de zaal sport?
Dat weet je pas na onderzoek. Volgens de IOC-consensus hebben veel sporters op sommige momenten van het jaar te weinig vitamine D, en hangt de behoefte af van zonlicht en huidtype. Op de gok aanvullen raadt het IOC af; bij hoge doses is controle nodig om schade te voorkomen. Vraag je huisarts of een bloedtest zinvol is.
Weet altijd hoe laat je speelt
14 dagen gratis, zonder creditcard. Je hele seizoen in de agenda, voor jou en je spelers.
Start met KoachOf lees eerst wat de volleybal app voor coaches allemaal doet.


