Ons team verliest elke wedstrijd: ligt het aan het niveau?

De uitslagen staan onder elkaar en er staat geen winst tussen. Je team verliest elke wedstrijd, en dan begin je meestal bij jezelf: een andere opstelling, een zwaardere training, een gesprek. Terwijl de eerste vraag een heel andere is — van wie verliezen jullie eigenlijk, en met hoeveel? Vijf keer 20-25 tegen de bovenste helft van de poule is een indeling, geen probleem. Vijf keer 12-25 tegen iedereen is iets anders. Dit stuk laat zien hoe je dat verschil afleest voordat je iets omgooit.

Je team verliest elke wedstrijd: de eerste vraag is niet 'wat doe ik fout'

Een reeks nederlagen voelt als één probleem, maar het zijn er twee die je uit elkaar moet halen. Het eerste is: verliezen we van teams die simpelweg beter zijn? Het tweede is: zit er iets in ons eigen spel dat we deze week kunnen repareren? Zolang je die twee door elkaar haalt, ga je dingen veranderen die niet kapot waren.

Dat is geen theorie maar een praktische waarschuwing. Een coach die na vier nederlagen zijn opstelling omgooit, zijn spelverdeler verhuist en de trainingen zwaarder maakt, heeft aan het eind van de maand een team dat én verliest én niet meer weet waar het staat. De verandering is dan het probleem geworden.

Dit artikel gaat daarom alleen over de vraag die vóór het plan komt: wat zeggen de uitslagen die je al hebt? Wat je doet zodra je weet dat er echt iets kapot is — de volgorde van ingrijpen, wat je juist niet verandert en hoe je het team erdoorheen praat — staat in het plan om een negatieve reeks te doorbreken. Begin daar pas aan als dit stuk je erheen stuurt.

Je hebt er geen app voor nodig: de uitslagen, de stand van de poule en een vel papier zijn genoeg.

Setstanden zeggen meer dan uitslagen: 25-20 is iets anders dan 25-12

Een uitslag van 0-3 zegt bijna niets. Drie sets van 20-25 en drie sets van 12-25 leveren dezelfde uitslag op en zijn twee volstrekt verschillende wedstrijden. In het eerste geval kom je per set vijf punten tekort, in het tweede dertien.

Zet daarom je laatste vijf wedstrijden onder elkaar, maar dan per set. Schrijf achter elke set hoeveel punten je tekortkwam. Meer heb je niet nodig. Wat je zoekt is de spreiding:

• Bijna alle sets grofweg binnen vijf punten. Je team hoort in deze poule thuis en je verliest de momenten, niet de wedstrijden. Hier valt iets te repareren, en meestal aan één ding tegelijk.
• Bijna alle sets met grofweg tien punten of meer verschil. Dan speel je structureel boven je niveau. Dat is geen schande en ook geen coachprobleem; het is een indeling.
• Eén set dichtbij en de rest ver weg, elke wedstrijd opnieuw. Dit is het interessantste patroon. Je kúnt het, maar je houdt het niet vol — dat wijst op concentratie, conditie of een bank die te dun is, niet op niveau.

Die grenzen zijn een leeshulp, geen norm. Zit het meeste ertussenin, dan zegt de volgende stap meer dan deze.

Let op één valkuil: een set van 23-25 die je verloor ná een voorsprong van 20-15 is iets anders dan een set die van begin tot eind gelijk opging. Het eindverschil is hetzelfde, de oorzaak niet. Daarvoor heb je het verloop nodig en niet alleen de eindstand — daar komen we bij het eerste signaal hieronder op terug.

Tegen wie speelden jullie? De poulestand als halve verklaring

De tweede stap is snel gedaan en verklaart vaak al een groot deel. Pak de stand van je poule en kijk waar de teams staan waar je tot nu toe tegen hebt gespeeld.

Het komt voor dat de eerste helft van een programma toevallig zwaar is. Vijf nederlagen tegen vijf teams uit de bovenste helft is een programma, geen prestatie-indicatie. Pas als er teams bij zitten uit de onderste helft, en je verliest daar ook van, weet je iets.

Drie dingen om op te schrijven:

1. Hoeveel van je tegenstanders tot nu toe staan in de bovenste helft van de stand? Waren het alleen teams uit de bovenste helft, dan weet je nog niets.
2. Hoe hebben die tegenstanders van elkáár gewonnen? Verliest de nummer twee ook met 20-25 van de nummer één, dan zit jouw 20-25 gewoon in het normale beeld van deze poule.
3. Staat er een team in de stand met vergelijkbare setstanden als die van jullie? Zo ja, dan heb je een spiegel: kijk wat er in de onderlinge wedstrijd gebeurde.

Er is nog een derde laag die vaak wordt overgeslagen: de weken zelf. Ziekte, examens, vakantie, een lange reis naar een uitwedstrijd, twee trainingen die uitvielen — schrijf per wedstrijd op met hoeveel spelers je aankwam en of je in de week ervoor volledig hebt kunnen trainen. Een reeks die samenvalt met een halfvolle zaal op de training is geen niveauprobleem.

Drie signalen dat er wél iets te repareren valt

Zeggen de setstanden en de poulestand dat je thuishoort waar je staat, dan zoek je verder in de wedstrijd zelf. Er zijn drie signalen die je zonder statistiekprogramma kunt zien, met een vel papier en één persoon op de bank die turft.

Signaal 1: het verschil ontstaat in één stuk. Laat iemand op de bank om de paar punten de tussenstand opschrijven. Zie je dat het bij 12-12 gelijk stond en bij 12-18 niet meer, dan is de set niet verloren in de slotfase maar halverwege. Zo'n reeks van zes punten achter elkaar heeft vaak één aanwijsbare oorzaak: één serveerder die jullie niet opvingen, één rotatie, of een moment waarop het hoofd eruit ging.

Signaal 2: één rotatie kost structureel meer. Laat iemand per rotatie turven hoeveel punten je wint en verliest terwijl de tegenstander serveert. Loopt er één rotatie ver achter bij de andere vijf, dan heb je iets concreets. Hoe je die rotatie eruit haalt en wat je er daarna mee doet, staat in de zwakste rotatie vinden.

Signaal 3: de tegenstander hoeft er weinig voor te doen. Turf een set lang wie het punt maakte: kwam het uit een aanval, een blok of een service van hen, of uit een fout van jullie? Komt de meerderheid uit eigen fouten — service in het net, aanval uit, vier keer spelen, netfout — dan is het niveauverschil kleiner dan de uitslag suggereert. Dit is het signaal met de meeste ruimte, want eigen fouten zijn het snelst te beïnvloeden.

Wijst een van de drie ergens naar, pak dan één wedstrijd waarin het speelde en zoek die helemaal uit met de wedstrijdanalyse in vijf stappen: van de punten die je zelf weggaf tot het kantelpunt in de slotfase. Vind je op geen van de drie iets, dan is dat óók een uitkomst: dan heb je bewijs dat er niets kapot is.

Als het het niveau is: waar je dan wél op stuurt

Blijkt uit de setstanden en de poulestand dat je tegen betere teams speelt, dan is de uitslag voorlopig geen bruikbaar doel. Een team dat elke week hoort dat het verloren heeft, stopt op den duur met luisteren. Je hebt dus iets anders nodig om aan af te meten of het beter gaat.

Wat daarvoor werkt, zijn doelen die je binnen één wedstrijd kunt halen en die niet van de tegenstander afhangen:

• Minder eigen servicefouten dan de vorige wedstrijd. Eén cijfer, meteen zichtbaar, volledig van jullie zelf.
• Minstens één keer drie punten achter elkaar. Tegen een sterker team is dat een echte prestatie en het is duidelijk te zien.
• De eerste rally na een time-out winnen. Klein, concreet, en het traint precies waar het bij een reeks aan ontbreekt.
• Eén afspraak uit de training die in de wedstrijd terugkomt — de vrije bal die naar de spelverdeler gaat, of de dekking achter de aanvaller.

Noem die doelen vóór de wedstrijd, en bespreek ze na afloop in dezelfde volgorde. Hoe je dat gesprek met cijfers voert in plaats van met indrukken, staat in de nabespreking met data. En verwar dit niet met wat je zegt in de eerste minuten na een zware nederlaag: dat is een ander gesprek, en dat staat in wat je zegt na een zware nederlaag.

Leg de uitkomst van deze analyse ook vast voor je club. Als je aan het eind van het seizoen kunt laten zien dat je in bijna elke set tien punten of meer tekortkwam, is dat een veel sterker argument voor een andere indeling dan de zin dat het te zwaar was.

Wat je in Koach terugziet — en wat de app niet zegt

Heb je je wedstrijden live in Koach gescoord, dan staan de meeste van deze cijfers er al. Het wedstrijdoverzicht bewaart de setstanden en het wedstrijddetail het verloop per set, zodat je 20-25 en 12-25 uit elkaar houdt zonder je geheugen. De momentumlijn laat per set zien waar het kantelde, en dat is meestal niet bij 24-22 maar veel eerder. Side-out per rotatie staat op het dashboard, met het aantal gemeten rally's erbij, zodat je ziet of het cijfer iets voorstelt — hoe je dat percentage leest, staat in het side-outpercentage. Tijdens de wedstrijd noemt het time-outblad al de zwakste rotatie en het fouttype dat in dat stuk het vaakst voorkwam. En vanaf twee gespeelde wedstrijden kun je wedstrijden naast elkaar leggen.

Vier grenzen horen erbij, en die moet je kennen voordat je de cijfers leest. De app zegt niet wát je moet veranderen; hij levert de getallen, de keuze blijft van jou. Side-out wordt alleen berekend over rally's waarin de tegenstander serveert, en de verdeling per rotatie werkt alleen als je een spelverdeler hebt ingesteld — zonder spelverdeler komt alles op één hoop. Er is geen breakpercentage. En een wedstrijd die je hebt afgerond, houdt het cijfer dat toen berekend is: met terugwerkende kracht herberekenen kan niet. Dat laatste betekent iets ongemakkelijks: als je pas begint te scoren nu de reeks al loopt, heb je geen vergelijkingsmateriaal van daarvoor.

Wil je bij de volgende reeks wél iets hebben om naar te kijken: scoor je komende twee wedstrijden live mee en leg ze daarna naast elkaar. Dan verander je iets op basis van een cijfer in plaats van op gevoel. Je kunt Koach 14 dagen gratis proberen.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Player of the Match: laat je team stemmen na de wedstrijd Topscorers van je team: aanval, blok en service Statistieken per speler na de wedstrijd lezen

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken