Volleybal statistieken in Excel bijhouden: waar een spreadsheet ophoudt

Ergens op je laptop staat een bestand met tabbladen voor de selectie, de cijfers en de wedstrijddata. Je hebt het zelf gebouwd, in een avond, en het doet precies wat jij wilde. De vraag is niet of dat mag — dat mag prima. De vraag is op welk punt zo'n bestand het begeeft, en of jij ooit op dat punt uitkomt.

Drie bladen, en wat een spreadsheet echt goed doet

Vraag tien coaches hoe ze hun team bijhouden en je krijgt tien keer ongeveer hetzelfde bestand terug, met een andere naam erop. Er zit een blad in met de spelers, een blad met cijfers uit de wedstrijden en een blad met de data van trainingen en wedstrijden. Soms in één bestand, soms in drie, bijna altijd gemaakt door één persoon in één avond.

Dat is geen armoede, dat is een prima start. Een spreadsheet doet drie dingen die je nergens zomaar cadeau krijgt. Je bepaalt zelf welke kolommen erin komen, dus je meet precies wat jij belangrijk vindt en niets anders. Je bent van niemand afhankelijk: geen account, geen abonnement, geen toestemming van een bestuur. En iedereen kan het openen — je medetrainer, een bestuurslid, jijzelf over acht jaar.

Hieronder gaan de drie bladen langs: welke kolommen erin staan, wat het blad goed doet, en waar het precies stukgaat. Daarna de vraag die er echt toe doet — of dat stukgaan jou raakt, of dat jij er tot het einde van het seizoen nergens last van hebt.

Blad 1: de spelerslijst met rugnummers en contactgegevens

Dit is bijna altijd het eerste blad, en meestal ook het enige dat volledig is ingevuld. De kolommen die coaches erin zetten zijn overal ongeveer dezelfde: naam, rugnummer, positie, geboortejaar, telefoonnummer van de speler, telefoonnummer van een ouder of verzorger bij jeugd, e-mailadres, shirtmaat, het registratienummer dat de competitie vraagt, en achteraan een brede kolom voor opmerkingen — blessures, wie er kan rijden, wie er in de schoolvakanties niet kan.

Wat dit blad goed doet, is snelheid. Binnen twintig minuten heb je je hele selectie op één scherm, gesorteerd op rugnummer of op positie, en je kunt hem uitprinten en in je tas stoppen. Welke nummers je uitdeelt en waarom, staat los daarvan in rugnummers toewijzen en beheren.

Het breekpunt van dit blad is dat het een kopie is en geen bron. Gegevens van mensen veranderen: een nieuw telefoonnummer, een verhuizing, een speler die halverwege stopt. Dat weet alleen degene die het te horen krijgt, en dat is lang niet altijd de persoon met het bestand. Intussen zijn er kopieën in omloop — je medetrainer heeft de versie van het begin van het seizoen, de teammanager die van halverwege, en een ouder die het rijschema maakte heeft er ook een. Na een half jaar weet niemand meer welke lijst de goede is, en bij contactgegevens van minderjarigen weet je bovendien niet meer op hoeveel telefoons hij staat. Wat de alternatieven zijn voor precies dit blad, staat in van papieren ledenlijst naar digitaal teambeheer.

Blad 2: het statistiekenblad

Dit blad wordt het vaakst gebouwd en het minst afgemaakt. De vorm is voorspelbaar: één rij per speler, en daarnaast kolommen voor de acties die je telt — aanvalspunt, aanvalsfout, ace, servicefout, blokpunt, en soms de pass in drie niveaus. Onderaan een optelling, ernaast een percentage, en per wedstrijd een eigen tabblad. Wie doorpakt maakt er een samenvattingsblad bij dat alle wedstrijdtabbladen bij elkaar optelt.

Hier is een spreadsheet op zijn sterkst, want jij bepaalt de definitie. Of een geblokte bal een aanvalsfout is, of een aangeraakte service een ace, of je aanvalspercentage rekent over alle pogingen of alleen over de afgemaakte ballen: in een eigen blad kies je dat zelf. Als je nog twijfelt welke getallen überhaupt de moeite waard zijn, begin dan bij volleybalstatistieken begrijpen — een kolom die je niet gebruikt, is werk dat je elke wedstrijd opnieuw doet.

Het breekpunt zit niet in het blad maar in de weg ernaartoe. Je laptop staat niet langs de lijn: je turft tijdens de wedstrijd op papier en typt het thuis over. Dat overtypen is de stap die als eerste vervalt zodra het druk wordt. Na een maand staan er drie van de zeven wedstrijden in, en een reeks met vier gaten is geen reeks meer — je kunt er geen ontwikkeling in zien, alleen losse avonden. Het turven zelf is trouwens een vak apart, met een eigen symbolenset en een eigen tempo; dat staat volledig uitgewerkt in volleybalstatistieken op papier. Het tweede deel van het breekpunt is de vorm: één tabblad per wedstrijd betekent dat elk seizoensoverzicht handwerk is. Bij elke nieuwe wedstrijd moet iemand de samenvattingsformule uitbreiden, en die iemand ben jij.

Blad 3: het speelschema met aanwezigheid

Het derde blad is het schema. Kolommen: datum, aanvangstijd, thuis of uit, tegenstander, zaal met adres, verzameltijd, en daarachter een kolom per speler waarin je een kruisje of een streepje zet. Onderaan een teller die per speler optelt hoe vaak hij er was.

Wat dit blad goed doet is overzicht in één oogopslag. Het hele seizoen past op één scherm, met kleurmarkering zie je in twee seconden wie er structureel ontbreekt, en het is het enige van de drie bladen dat ook uitgeprint aan een kastdeur nog nut heeft.

Het breekpunt is dat het eenrichtingsverkeer is. Spelers kunnen er niet in. Afmeldingen komen binnen via de groepsapp, verspreid over de week, en jij typt ze over — je bent de typist van een chatgroep geworden, en dat is precies het werk waarvoor je geen tijd hebt op de dag van de wedstrijd. Verschuift een aanvangstijd, dan verandert jouw blad wel en de agenda van dertien mensen niet; dat moet je apart doorgeven en dat gaat een keer mis. Hoe je die telling los van een blad organiseert, staat in aanwezigheid bijhouden zonder gedoe.

De drie breekpunten die elk blad deelt

Bovenop de bezwaren per blad zijn er drie die overal terugkomen. Ze hebben één ding gemeen: ze melden zich niet. Er komt geen foutmelding, er wordt niets rood, en daarom merk je ze pas als het al een tijdje fout gaat.

• Twee mensen die tegelijk bewerken. Zodra er een tweede trainer of een teammanager meekijkt, ontstaat de tweede versie. Je herkent het aan de bestandsnaam, die met elke ronde langer wordt: Team_v3_definitief_nieuw.xlsx. Een spreadsheet in de cloud lost het gelijktijdig typen op, maar niet de vraag wie de baas is over een cel — en zodra iemand het bestand als bijlage mailt, is de aftakking er alsnog. Vanaf dat moment bestaan er twee waarheden en is er niemand die kan zeggen welke de goede is.
• Formules die stilletjes verschuiven. Je totaal staat als =SOM(C2:C13), netjes over twaalf spelers. Halverwege het seizoen komt er een speler bij, je zet hem op rij 14, en het totaal telt hem niet mee. Niets wijst je erop. Hetzelfde gebeurt als je een rij uit het midden verwijdert, of als je een blok sorteert terwijl de formulekolom niet meesorteert. Een spreadsheet rekent altijd door: hij geeft geen fout, hij geeft een uitkomst. Dat is de gevaarlijkste eigenschap van het gereedschap: je beslist op een getal dat er goed uitziet.
• Historie die uiteenvalt in bestanden per jaar. Bij een nieuw seizoen maakt vrijwel iedereen een kopie van vorig jaar en gooit de cijfers eruit. Logisch, en het werkt. Maar drie jaar later is de vraag "hoe heeft deze speler zich ontwikkeld" een klus van een uur: drie bestanden, met net andere kolommen, net andere definities, en twee spelers die intussen van rugnummer zijn gewisseld. De ontwikkeling over meerdere seizoenen is precies wat je van jeugdspelers zou willen zien, en het is het eerste wat je kwijtraakt.

Wanneer een spreadsheet gewoon de betere keuze is

Nu de andere kant, en die is minder vaak opgeschreven. Er is een duidelijk gebied waarin een eigen blad niet alleen mag maar ook slimmer is. Dat gebied heeft vier grenzen, en ze gelden alle vier tegelijk.

• Eén team. Zodra er een tweede team bij komt, of een bestuur dat wil meekijken, valt de eerste voorwaarde weg.
• Eén beheerder. Jij typt, en niemand anders bewerkt. Meelezen mag, meeschrijven niet.
• Eén seizoen. Je hebt de vergelijking met vorig jaar niet nodig, omdat je grotendeels een nieuwe groep hebt of omdat je hem toch niet gebruikt.
• Meten om een trainingsdoel te toetsen, niet doorlopend. Dit is de belangrijkste. Zes weken lang de service tellen omdat je zes weken aan de service werkt, en daarna stoppen: daar is een spreadsheet ideaal voor. Je bouwt hem in een half uur, hij beantwoordt precies één vraag, en daarna mag hij dicht. Het is de belofte "ik houd voortaan alles bij" die spreadsheets sloopt, niet het meten zelf.

Blijf je bij je eigen blad, dan is dit de korte lijst waar je op moet letten. Zet één regel per gebeurtenis in plaats van één tabblad per wedstrijd, dan blijft optellen mogelijk zonder dat je formules steeds uitbreidt. Zet de kolomkoppen vast en laat geen lege rijen in het midden staan. Voer een datum in als datum en niet als tekst, anders sorteert hij verkeerd. Zet in de bestandsnaam de datum en nooit het woord definitief. Houd de contactgegevens zo krap mogelijk en weet wie er een kopie heeft. En doe één keer per maand het saaie ding: tel één kolom met de hand na en vergelijk hem met je formule.

De grenzen die geen kolom oplost

Eén ding vooraf, want het wordt vaak omgekeerd voorgesteld: ook als je met een app werkt, blijft er werk over dat in een spreadsheet thuishoort. Eigen berekeningen en eenmalige vragen, om precies te zijn — de kilometers uit je rijschema over het seizoen, een eigen rekenwijze voor aanvalsrendement waar jij in gelooft, of de vraag die je één keer stelt en daarna nooit meer, zoals hoeveel punten je in de vijfde rotatie hebt weggegeven. Daar heeft geen enkele app een knop voor, en die hoort er ook niet te zijn. Exporteren, rekenen, klaar.

Wat een spreadsheet principieel niet kan, zijn drie dingen, en het zijn dezelfde drie die hierboven per blad terugkwamen. Gedeelde toegang, waarbij spelers hun eigen aanwezigheid invullen en jij niets overtypt. Verwerking op het moment zelf, zodat wat er langs de lijn gebeurt meteen op de goede plek staat in plaats van 's avonds op je bank. En historie die aan de speler hangt in plaats van aan het bestand, zodat een vergelijking met vorig seizoen een handeling is en geen project.

Wegen die drie zwaar voor jou, dan is een teamapp de logische stap; Koach is er één van, met veertien dagen proefperiode om te kijken of het past. Hoe je die overstap aanpakt — wat je meeneemt en wat je bewust achterlaat — staat in van Excel naar een teamapp. En wegen ze niet zwaar, dan is het antwoord net zo eerlijk: hou je blad, zet de kolomkoppen vast en tel één keer per maand een totaal met de hand na. Een spreadsheet die je vertrouwt is meer waard dan een systeem dat je niet gebruikt.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Van Excel naar Koach: je administratie overzetten Volleybalstatistieken op papier: een werkbaar systeem

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken