Historia siatkówki: od mintonette do systemu rally point

Historia siatkówki zaczyna się w 1895 roku na sali YMCA w Stanach Zjednoczonych, od gry dla starszych członków, dla których koszykówka była zbyt ciężka. Oto daty, które mają znaczenie, sprawdzone w FIVB, Volleyball Hall of Fame i olimpijskiej bazie danych Olympedia, oraz dwie zasady z lat dziewięćdziesiątych, które decydują o każdym dzisiejszym meczu.

1895: mintonette w Holyoke

William G. Morgan (1870-1942) latem 1895 roku został dyrektorem wychowania fizycznego w YMCA w Holyoke w stanie Massachusetts. Sam studiował w szkole YMCA w Springfield, tej samej, w której James Naismith w 1891 roku wymyślił koszykówkę. Młodszym członkom koszykówka odpowiadała, ale Morgan miał też starszych członków, a dla nich ta gra była zbyt ciężka. Szukał gry z rywalizacją, ale z mniejszym kontaktem fizycznym, i zbudował ją z własnych metod treningowych oraz z tego, co na sali działało. Tenis odpadł: potrzeba do niego za dużo sprzętu.

Została siatka między dwiema drużynami. Morgan zawiesił ją na wysokości około 1,98 metra, tuż nad głową przeciętnego mężczyzny. Piłka do koszykówki ani sama jej dętka się nie sprawdzały, więc zamówił w firmie Spalding własną piłkę: skórzaną, z gumową dętką. Grę nazwał mintonette. Nie było limitu zawodników, a drużyna mogła odbijać piłkę tyle razy, ile chciała, zanim przeszła ona na drugą stronę.

1896: od mintonette do volley ball

W 1896 roku Morgan pokazał grę na konferencji w szkole YMCA w Springfield, dziś Springfield College. Profesor Alfred T. Halstead zaproponował tam, żeby zamiast mintonette nazwać ją volley ball, od angielskiego volley: odbicia piłki z powietrza, zanim dotknie ziemi. Morgan i konferencja przyjęli tę nazwę. W lipcu 1896 roku w piśmie Physical Education ukazała się krótka relacja z zasadami, a w 1897 roku zasady trafiły do pierwszego oficjalnego podręcznika Athletic League północnoamerykańskiej YMCA. Dopiero w 1952 roku amerykański związek siatkówki postanowił pisać nazwę jednym słowem: volleyball. Polska nazwa poszła inną drogą: siatkówka i piłka siatkowa biorą się od siatki.

Jak gra obiegła świat

YMCA zabierała grę wszędzie ze sobą. W 1900 roku Kanada jako pierwszy kraj poza Stanami Zjednoczonymi ją przejęła. Franklin H. Brown zawiózł ją w 1908 roku do Japonii, a Elwood S. Brown w 1910 roku na Filipiny; w 1913 roku siatkówka znalazła się w programie pierwszych Igrzysk Dalekiego Wschodu w Manili. W Azji długo grano według zasad Browna, z szesnastoma zawodnikami w drużynie, żeby jednocześnie mogło grać więcej osób. W 1916 roku YMCA przekonała amerykański związek uczelni NCAA, żeby wydawał zasady gry.

W tym czasie gra stawała się coraz bardziej uporządkowana. W 1918 roku liczbę zawodników w drużynie ustalono na sześciu, a w 1922 roku liczbę odbić drużyny na trzy. Do początku lat trzydziestych siatkówka była głównie rekreacją; potem w wielu krajach zaczęto rozgrywać mistrzostwa krajowe.

Od 1947 do 1996 roku: federacja, mistrzostwa świata i igrzyska

W 1947 roku czternaście krajowych federacji założyło w Paryżu Fédération Internationale de Volleyball, czyli FIVB. Francuz Paul Libaud został pierwszym prezesem i był nim przez 37 lat, do 1984 roku. W tym czasie FIVB urosła z czternastu do ponad stu pięćdziesięciu członków. Pierwsze mistrzostwa świata mężczyzn odbyły się w 1949 roku, kobiet w 1952 roku.

W 1964 roku siatkówka po raz pierwszy znalazła się w programie igrzysk olimpijskich, w Tokio, z turniejem mężczyzn i turniejem kobiet. Wśród mężczyzn wygrał Związek Radziecki, wśród kobiet Japonia. Siatkówka plażowa doszła w 1996 roku, w Atlancie. Na mistrzostwach świata w 1998 roku w Japonii FIVB wprowadziła do gry piłkę z żółtymi, niebieskimi i białymi panelami. Według własnej strony o historii FIVB zrzesza dziś 220 federacji krajowych.

Zasady, które stworzyły dzisiejszą grę

FIVB ustala przepisy na każdy cykl olimpijski. Obecne wydanie to Official Volleyball Rules 2025-2028; co się w nim zmieniło, opisujemy w artykule o nowych przepisach siatkówki, a wszystkie aktualne zasady znajdziesz w przepisach siatkówki w pigułce.

Dlaczego pojawiły się libero i rally point

Dwie zasady, które odczuwasz co tydzień, są najmłodsze. Co do roku wprowadzenia libero sama FIVB nie jest jednoznaczna: na stronie z podstawowymi zasadami podaje 1998, na stronie o grze 1996. Samą rolę opisuje za to jasno. Libero przejmuje dużą część przyjęcia i jest filarem obrony w drugiej linii. Gra tylko jako zawodnik drugiej linii, nie może zagrywać ani blokować, nie atakuje piłki, która jest całkowicie powyżej górnej krawędzi siatki, i nosi koszulkę innego koloru niż reszta drużyny. Dziś drużyna może mieć dwóch libero. Dla trenera oznacza to, że w podstawowym składzie jest miejsce dla zawodnika, który nie musi być wysoki, jeśli tylko dobrze przyjmuje i broni. Jak to działa w twojej drużynie, przeczytasz w artykule o zasadach gry libero.

Rally point zatwierdzono na światowym kongresie FIVB w październiku 1998 roku. Wcześniej drużyna mogła zdobyć punkt tylko przy własnej zagrywce, a sety grano do 15. Jeśli akcję wygrała drużyna przyjmująca, odzyskiwała tylko zagrywkę, przez co set mógł trwać bardzo długo. FIVB chciała liczenia, które łatwiej śledzić, oraz szybszych i bardziej emocjonujących meczów. Dziś każda akcja daje punkt, a sety trwają do 25, z decydującym setem do 15 i zawsze z przewagą dwóch punktów.

Co to oznacza dla twojej pracy trenerskiej:

• Błąd zagrywki kosztuje punkt. Kiedyś traciło się tylko zagrywkę, dziś punkt dostaje przeciwnik. Dlatego trenerzy liczą dziś błędy zagrywki bardzo dokładnie; jak działa samo liczenie, przeczytasz w artykule o liczeniu punktów w siatkówce.
• Side-out to podstawa każdego seta. Kto nie zdobywa punktu po własnym przyjęciu, od razu oddaje punkt. Odsetek side-outów w każdej rotacji pokazuje, w którym ustawieniu tracisz punkty.
• Każda seria od razu jest na tablicy. Cztery punkty z rzędu dla przeciwnika to cztery punkty straty, nawet jeśli to ty zagrywałeś. To moment na przerwę na żądanie, a nie dopiero wtedy, gdy set prawie się kończy.

Libero i rally point w twoim meczu

Kto prowadzi zapis meczu, pracuje z obiema zasadami. W Koach każda akcja daje punkt, a każdy set jest domyślnie do 25, piąty do 15. Przy przygotowaniu meczu w sekcji Role wskazujesz środkowych i libero. Na starcie libero sam wchodzi na boisko za środkowego w drugiej linii, a z opcją Automatyczna zmiana libero (domyślnie włączoną) zmienia się ze środkowymi przez cały mecz. Po meczu widzisz w każdej rotacji, jak często zdobywaliście side-out. Jeśli dopiero zaczynasz przygodę z siatkówką, przeczytaj najpierw, jak grać w siatkówkę.

Ile kosztuje Koach po 14 darmowych dniach, sprawdzisz na stronie z cennikiem.

Źródła: FIVB, historia siatkówki; FIVB, podstawowe zasady i FIVB, gra (libero i rally point); Volleyball Hall of Fame, William G. Morgan i Paul Libaud; Olympedia, wyniki Tokio 1964 mężczyźni i kobiety. Dostęp 1 listopada 2026 roku.

Częste pytania

Czytaj dalej

Przepisy siatkówki: wszystkie zasady gry po kolei (2026) Nowe przepisy siatkówki 2026: co naprawdę się zmienia Jak grać w siatkówkę? Zasady gry dla początkujących

Zobacz 200 ćwiczeń siatkarskich z animacją Pobierz pełny plan treningowy na 8–28 tygodni