Fysieke trainer volleybal: wat hij doet en wanneer hij nodig is
Het korte antwoord
Een fysieke trainer bij volleybal zorgt dat spelers sterk, snel en belastbaar genoeg zijn. Hij test, maakt kracht- en sprongprogramma's, bewaakt de belasting over de week en begeleidt de terugkeer na een blessure samen met de fysiotherapeut. Heeft je team er geen, dan neemt de hoofdtrainer een deel van die taken over.
Een fysieke trainer volleybal, ook wel krachttrainer of conditietrainer genoemd, is de persoon in de staf die over het lichaam van de spelers gaat. Wat doet zo iemand precies, hoe werk je samen zonder dat de trainingen botsen, en wanneer heeft je team of club er een nodig?
Wat doet een fysieke trainer bij een volleybalteam?
De hoofdtrainer gaat over het volleybal: techniek, tactiek, de opstelling en de wedstrijd. De fysieke trainer zorgt dat de spelers dat volleybal een heel seizoen fysiek aankunnen. Zijn taken:
- Testen. Aan het begin van het seizoen en een paar keer daarna meet hij sprong, sprint en wendbaarheid, zodat hij weet waar elke speler staat. Welke tests bij volleybal passen, staat in de conditietest voor volleybal.
- Kracht en sprongkracht. Hij stelt het krachtprogramma op, leert de oefeningen aan en let erop dat de techniek goed blijft als het zwaarder wordt. De inhoud van zo'n programma staat in krachttraining voor volleyballers.
- De belasting bewaken. Volleyballers springen veel, en de belasting zit in de optelsom van trainingen, wedstrijden en krachtwerk. Hij houdt in de gaten hoeveel er gesprongen wordt en past het aan in drukke weken. Wat bekend is over het aantal sprongen, lees je in hoe vaak springt een volleyballer.
- Warming-up en blessurepreventie. Een vaste warming-up met oefeningen voor enkels, knieën en schouders, die het team ook zonder hem kan doen.
- Terugkeer na een blessure. Heeft de fysiotherapeut of arts groen licht gegeven, dan bouwt hij de speler op van losse oefeningen naar volledig meetrainen.
- Spelers leren zelf te trainen. Een programma voor de zomer, voor een speler die een paar weken minder kan trainen, of voor thuis.
Fysieke trainer, fysiotherapeut en hoofdtrainer: wie doet wat?
Deze drie rollen overlappen, en juist daar gaat het mis als niemand iets afspreekt. Een indeling om mee te beginnen:
| Wie | Gaat over | Beslist over |
|---|---|---|
| Hoofdtrainer | Het volleybal en de planning van de hele week | Wie speelt, hoe zwaar de volleybaltraining is, de opstelling |
| Fysieke trainer | Kracht, sprongkracht, snelheid, conditie en de opbouw daarvan | Het fysieke programma, binnen de afspraken met de hoofdtrainer |
| Fysiotherapeut of sportarts | Blessures: onderzoek, behandeling en advies | Of een speler mag trainen of spelen, en met welke beperking |
Een fysieke trainer stelt geen diagnose en behandelt geen blessures. Twijfelt hij of een klacht meer is dan spierpijn, dan stuurt hij de speler door: aanhoudende of hevige klachten horen bij een huisarts, sportarts of fysiotherapeut. Andersom vertaalt de fysieke trainer wat de fysiotherapeut adviseert naar een opbouw in de zaal en de krachtruimte.
Hoe werkt een fysieke trainer samen met de hoofdtrainer?
Een expertgroep van het Internationaal Olympisch Comité (IOC) schreef in 2016 dat er steeds meer aanwijzingen zijn dat slecht beheerde belasting een belangrijke risicofactor voor blessures is. Onder belasting verstaat ze ook snelle veranderingen in training en wedstrijden, een volle wedstrijdkalender, mentale belasting en reizen. Ze geeft richtlijnen om training, wedstrijden, mentale belasting, welzijn en blessures te volgen (bron: IOC-consensus over belasting en blessurerisico, British Journal of Sports Medicine, 2016). De verklaring gaat over topsporters, maar de les geldt voor elke staf: één plan voor de week, niet twee.
- Plan de week samen. Zware sprong- en krachttraining niet op de dag voor een wedstrijd. En tel de volleybaltraining mee: een zware krachtsessie na een avond vol aanvallen en blokken is een andere belasting dan dezelfde sessie na een technische training.
- Spreek de minuten af. Hoeveel tijd van de training is voor de fysieke trainer, en wanneer: de warming-up, een blok aan het eind, of een aparte sessie.
- Deel wat je ziet. De fysieke trainer ziet een speler die moe is of anders landt; de hoofdtrainer weet dat er thuis of op school iets speelt. Een kort overleg na de training voorkomt dat de een plant zonder te weten wat de ander weet.
- Eén stem naar het team. Een speler die van de een hoort dat hij moet rusten en van de ander dat hij mee moet doen, kiest zelf. Spreek af wie bij twijfel het laatste woord heeft; bij een blessure is dat de fysiotherapeut of arts.
Voor een assistent-trainer gelden vergelijkbare afspraken over wie waarvan de eigenaar is; zie de taken van een assistent-trainer.
Wanneer heeft je team of club een fysieke trainer nodig?
Lang niet elk team heeft er een, en dat hoeft ook niet. In deze situaties maakt het wel verschil:
- Veel trainingsuren. Een team dat drie of vier keer per week traint en daarnaast kracht doet, heeft iemand nodig die de optelsom bewaakt.
- Talent- en selectieteams. Jonge spelers die veel trainen en nog groeien, hebben baat bij begeleiding die weet wat bij een groeiend lichaam past; zie krachttraining bij jeugd.
- Steeds dezelfde blessures. Komen er elk seizoen enkels, knieën of schouders terug, laat dan iemand naar de opbouw en de belasting kijken.
- Een club met meerdere teams. Eén fysieke trainer kan voor de hele club een warming-up en een basisprogramma opzetten en de trainers leren hoe ze het geven.
Zonder fysieke trainer: wat je als hoofdtrainer zelf doet
- Een vaste warming-up met oefeningen voor enkels, knieën en schouders, elke training dezelfde, zodat het team hem zelf kan doen.
- Een kort krachtblok een of twee keer per week, met eigen gewicht en goede techniek.
- Sprongen doseren. Niet elke oefening met aanloop en sprong, en minder springen in een week met twee wedstrijden.
- Eén keer hulp halen. Vraag een fysiotherapeut of krachttrainer om aan het begin van het seizoen het programma met je op te zetten. Daarna draai je het zelf.
- Weten wie er last heeft. Houd bij welke spelers geblesseerd zijn of terugkomen, en pas hun deel van de training aan.
Maak één weekschema voor de hele staf. Zet volleybaltrainingen, krachtsessies en wedstrijden onder elkaar en markeer de dagen met veel springen. Liggen er twee zware dagen achter elkaar, dan zie je dat voordat het team het voelt.
Welke opleiding heeft een fysieke trainer?
Daar is geen vaste route voor, en titels en eisen verschillen per land. Mogelijke achtergronden zijn een opleiding in de sport- of bewegingswetenschappen of in lichamelijke opvoeding, een certificaat in kracht- en conditietraining, of de fysiotherapie. Vraag bij je bond of die een cursus of bijscholing voor fysieke trainers in het volleybal heeft. Hoe de gewone trainersopleidingen zijn opgebouwd, staat in de volleybaltrainer opleiding.
Kies je iemand, let dan op ervaring met springsporten en met de leeftijd van je spelers, op of hij oefeningen goed kan voordoen en verbeteren, en op of hij weet wanneer hij doorverwijst.
Op de wedstrijddag is de ruimte op de bank beperkt. Volgens het FIVB-reglement mag de staf van een team bij een wedstrijd bestaan uit één trainer, hooguit twee assistent-trainers, een teamtherapeut en een arts. Alleen wie op het wedstrijdformulier staat, mag normaal gesproken het wedstrijdgebied in en meedoen aan de officiële warming-up en de wedstrijd (regel 4.1.1). Een fysieke trainer die op de bank wil zitten, neemt dus een van die plekken in, bijvoorbeeld die van assistent-trainer. In competities van je eigen bond kunnen andere regels gelden.
De fysieke trainer in Koach
In Koach voeg je een fysieke trainer als trainer aan je team toe. Open je Profiel, ga naar Mijn teams en tik op je team; bij Trainers tik je op Toevoegen en deel je de uitnodigingslink. Met het abonnement Coach werken twee trainers in één team, jij en één collega. Heb je ook een assistent, dan heb je voor een derde trainer het abonnement Club nodig. Een trainer in je team ziet de selectie, de trainingen, de spelersnotities en de afmeldredenen.
Zijn deel van de training zet hij in het plan: met Onderdeel een eigen blok met een naam en een duur, zoals een krachtblok van een kwartier, of met Oefening een oefening uit de bibliotheek. Daar staan ook oefeningen voor de warming-up, zoals schouderactivatie met een band. Na de training staat bij elk onderdeel of het gedaan is.
Is een speler geblesseerd, open hem dan in het tabblad Team, tik op het potlood en zet de Status op Geblesseerd. Dan staat dat bij zijn naam in de spelerslijst, en bij een wissel tijdens het live scoren staat hij grijs op de bank. Spelers zien bij een teamgenoot Afwezig in plaats van Geblesseerd, zodat blessure-informatie bij de trainers blijft. Testuitslagen leg je vast als notitie bij de speler, zoals beschreven bij de conditietest. Een aparte module voor krachtschema's of het meten van belasting heeft Koach niet. Wat Koach kost na de 14 gratis dagen, staat op de prijzenpagina.
14 dagen gratis, zonder creditcard. Zet de warming-up en het krachtblok in het plan van je volgende training, en nodig je fysieke trainer uit.
Probeer Koach met je stafHoe een fysieke trainer past in de rest van het werk rond je team, staat in volleybalteam beheren als coach.
Veelgestelde vragen
Wat doet een fysieke trainer tijdens een wedstrijd?
Hij kan de warming-up voor de wedstrijd leiden, tijdens de wedstrijd letten op spelers die iets voelen en na afloop de cooling-down en het herstel regelen. Over wissels en de opstelling beslist de hoofdtrainer. Wie er op de bank mag zitten, is begrensd: volgens het FIVB-reglement kan de staf naast de spelers bestaan uit één trainer, hooguit twee assistent-trainers, een teamtherapeut en een arts. In de competitie van je eigen bond kunnen andere regels gelden.
Heeft een jeugdteam een fysieke trainer nodig?
Niet per se. Bij jeugd gaat het vooral om veel bewegen, goed leren landen, een vaste warming-up en krachtwerk met eigen gewicht, en dat kan een trainer zelf aanbieden. Een fysieke trainer is zinvol bij talentteams die veel trainen, bij een speler in de groeispurt die na een beoordeling door een arts of fysiotherapeut een aangepaste opbouw nodig heeft, of als de club voor alle jeugdteams een programma wil laten opzetten en de trainers wil laten leren hoe ze het geven.
Kan een fysiotherapeut ook de fysieke training geven?
Soms wel. Een fysiotherapeut kent het lichaam en blessures, en sommigen hebben ook veel ervaring met kracht- en sprongtraining voor gezonde sporters. Vraag naar die ervaring, want behandelen en trainen zijn verschillende vakken. Spreek in elk geval af wanneer hij behandelt en wanneer hij traint, zodat spelers weten met welke vraag ze bij wie terechtkunnen.
Hoe vaak traint een fysieke trainer met het team?
Dat hangt af van het niveau en het aantal trainingen. Bij een team dat twee keer per week traint, kan een vaste warming-up plus een kort blok in elke training genoeg zijn. Bij een team met meer trainingen kan er een aparte krachtsessie bij komen. Belangrijker dan het aantal is dat het fysieke werk en de volleybaltrainingen in één weekschema staan.
Zet het fysieke werk in je trainingsplan
14 dagen gratis, zonder creditcard. Warming-up, krachtblok en volleybal in één plan voor de hele staf.
Start met KoachOf lees eerst wat de volleybal app voor coaches allemaal doet.


