Volleybal zonder libero: mag het, en hoe werken twee libero's?

Volleybal zonder libero is toegestaan, en in veel jeugdteams en kleine selecties gewoon de praktijk. Hieronder lees je wat het reglement zegt, wat er in een 5-1 verandert als niemand het liberoshirt draagt, en welke regels gelden als je juist twee libero's opgeeft.

Is een libero verplicht?

Nee. Volgens regel 19.1.1 van de Official Volleyball Rules 2025-2028 van de FIVB heeft elk team het recht om uit de spelers op het wedstrijdformulier maximaal twee libero's aan te wijzen. Het is een recht, geen plicht. Een team zonder libero speelt volgens de regels, en de scheidsrechter vraagt er niet naar.

Het reglement kent één uitzondering. In de officiële senioren-competities van de FIVB mag een team 14 spelers op het formulier zetten in plaats van 12 (regel 4.1.1). Staan er meer dan 12, dan zijn twee libero's verplicht. Daarnaast kan een bond of competitie eigen regels hebben, vooral bij de jeugd. Een voorbeeld uit één land: het ontwikkelingsmodel van Volleyball Canada zet bij jongens en meisjes in de leeftijdsgroepen onder 14 en onder 15 jaar geen libero in; pas in de fase daarna richten spelers zich vooral op één positie. Dat verschilt per land en per competitie, dus kijk in het reglement van je eigen bond. Wat de libero wel en niet mag als je er een hebt, staat in de liberoregels; het hele reglement vind je in volleybalregels op een rij.

Waarom teams zonder libero spelen

• Een kleine selectie. Een libero is een van je spelers op het formulier, maar hij mag alleen achterin invallen. Met acht spelers en een libero heb je één gewone wisselspeler over; zonder libero zijn het er twee.
• Ontwikkeling bij de jeugd. Een midden die achterin blijft staan, leert passen, verdedigen en na zijn service doorspelen. Wat de vaste liberowissel je middens aan speeltijd en vaardigheden kost, staat in waarom de midden het veld verlaat als hij achterin komt.
• Je libero is er niet. Dan speel je zonder, of je zet voor deze wedstrijd een andere speler als libero op het formulier. Dat mag, zolang hij een shirt draagt in een kleur die duidelijk afwijkt van de rest van het team (regel 19.2).
• Middens die goed passen. Wie zijn middens achterin niet als zwakke plek ziet, wint met een libero weinig en verliest een wisselplek.

Volleybal zonder libero in een 5-1: wat verandert er?

Zonder libero spelen je twee middens alle zes rotaties. Drie rotaties staan ze voorin om te blokken en de snelle bal te slaan, drie rotaties achterin. Dat merk je op drie plekken.

• Na de service blijft de midden staan. Ook met libero serveert de midden zelf op plek 1, want de libero mag niet serveren (regel 19.3.1.3). Het verschil zit daarna: zonder libero blijft hij achterin staan tot hij weer voorin komt, ook als jullie ontvangen, in plaats van naar de bank te lopen.
• De ontvangst. De libero was een van je drie passers. Zonder libero wordt de derde passer de midden die achterin staat, of in de rotaties waarin de spelverdeler voorin staat de diagonaal. Wil je de midden uit de pass houden, dan ontvang je met twee spelers, en dat vraagt twee buitenaanvallers die samen het hele veld dekken.
• De verdediging. Geef de midden achterin een vaste plek in je verdedigingssysteem, zodat hij niet elke rally hoeft te zoeken waar hij staat. En train hem daar ook op: een midden die op de training nooit verdedigt, doet het in de wedstrijd ook niet.

Een verdedigingsspecialist met gewone wissels

Wil je de midden achterin toch vervangen zonder libero, dan kan dat met een gewone wissel, bijvoorbeeld voor een speler die goed verdedigt. Maar gewone wissels zijn beperkt. Je hebt er zes per set (regel 15.1). Een basisspeler mag één keer per set het veld uit en één keer terug, alleen op zijn eigen plek, en een wisselspeler mag één keer per set in, alleen voor die ene basisspeler (regel 15.6).

Reken het door. De midden achterin eruit en voorin weer erin kost twee wissels, en dat kan per midden maar één keer per set. Voor twee middens zijn dat vier van je zes wissels. Draait je team in een set vaker dan één keer rond, dan staat je midden de tweede keer gewoon zelf achterin. Een liberowissel heeft die grenzen niet: hij is onbeperkt en telt niet als wissel (regel 19.3.2.1).

Twee libero's: de regels op een rij

• Maximaal twee, en één in het veld. Beide libero's staan in de vakken voor de libero op het formulier (regel 19.1.2). De libero in het veld heet in het reglement de Acting Libero, de ander de tweede libero, en er staat er nooit meer dan één tegelijk in het veld (regel 19.1.3).
• Van libero naar libero mag direct. De libero in het veld mag alleen worden vervangen door de speler voor wie hij inviel, of door de tweede libero (regel 19.3.2.2).
• Eén rally ertussen. Liberowissels zijn onbeperkt, maar tussen twee liberowissels moet een uitgespeelde rally zitten (regel 19.3.2.1). Dat geldt ook voor een wissel tussen je twee libero's.
• Shirts. Beide libero's dragen een shirt dat duidelijk afwijkt van de rest van het team, en ze mogen ook van elkaar verschillen (regel 19.2). Waarom die kleur er is, lees je in waarom één volleyballer een ander shirt aanheeft.
• Als er een uitvalt. Met twee libero's speel je verder met de ander; een nieuwe libero aanwijzen mag pas als ook die niet meer kan (regel 19.4.3.1). Met één libero mag de coach een andere speler die op dat moment niet in het veld staat tot libero maken, behalve de speler voor wie de libero inviel (regel 19.4.2.1). De oude libero speelt die wedstrijd dan niet meer (regel 19.4.2.2). Je mag ook zonder libero verder spelen: dan komt de speler terug voor wie hij inviel.

Wanneer je precies mag wisselen en welke wissels worden afgefloten, staat in de liberowissel-regels.

Wanneer kies je voor twee libero's?

• Receptie en verdediging splitsen. De ene libero speelt als jullie ontvangen, de andere als jullie serveren en moeten verdedigen. Dat kan omdat een wissel van libero naar libero direct mag; let alleen op de uitgespeelde rally ertussen.
• Per set of per tegenstander. Tegen een ploeg met harde sprongservices zet je de libero in die zulke services rustig ontvangt, tegen een ploeg die veel tipt de libero die snel is in de verdediging.
• Speeltijd bij de jeugd. Twee spelers leren de positie, in plaats van één die alles speelt en één die kijkt.
• Een reserve. Raakt je libero geblesseerd, dan staat er meteen een tweede klaar met het juiste shirt.

Zonder libero of met twee libero's in Koach

In Koach kies je per wedstrijd hoe je speelt. Bij Wedstrijd voorbereiden staat onder Rollen de rij Libero. Je vinkt maximaal twee libero's aan, of je laat de rij leeg en speelt zonder. Haal je het vinkje weg bij je vaste libero, dan kun je hem als gewone veldspeler opstellen. In de setpauze pas je de rollen voor de volgende set aan. Hoe de app twee libero's tijdens een set volgt, staat in twee libero's in de app.

Speel je met een libero, dan zie je na afloop bij de statistieken van de wedstrijd de rij Met libero in het veld: welk deel van de rally's je won met de libero erin en welk deel zonder. Twijfel je of een libero bij jouw team iets oplevert, dan geeft die rij na een paar wedstrijden een eerlijker antwoord dan je gevoel.

Wil je alleen op papier zien hoe je 5-1 zonder libero doordraait, zet dan in de gratis rotatiegenerator het vinkje bij Met libero uit. Beide middens blijven dan in alle zes rotaties in het veld. Wat Koach na de 14 gratis dagen kost, staat op de prijzenpagina.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

De libero: regels, rol en registratie in je team Waarom de midden het veld verlaat als hij achterin komt Voor wie mag de libero invallen? De liberowissel-regels

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken