Waarom draagt één volleyballer een ander shirt? Dat is de libero

Waarom draagt één volleyballer een ander shirt dan de rest van het team? Wie voor het eerst naar een wedstrijd kijkt, vraagt het zich bijna altijd af. Het korte antwoord: dat is de libero. Hier lees je waarom hij anders gekleed is, wat hij doet en wat hij niet mag, volgens de regels van de FIVB.

De speler in het andere shirt is de libero

Libero is Italiaans voor vrij. De libero is een verdedigingsspecialist: hij mag elke speler in de achterste rij vervangen, zo vaak als zijn team wil, en die wissels tellen niet mee als gewone wissels (regel 19.3.1.1 en 19.3.2.1). Hij is er om de service te ontvangen en harde aanvallen te verdedigen, en hij raakt daardoor vaak meer ballen dan wie ook in het veld. Een team mag op het wedstrijdformulier tot twee libero's zetten, van wie er steeds maar één in het veld staat (regel 19.1). De FIVB voerde de libero eind jaren negentig in. In de inleiding van het reglement noemt de FIVB hem een van de stappen waarmee het spel is aangepast aan een modern publiek.

Een team hoeft geen libero te hebben: het reglement geeft het recht, geen plicht. Wat er verandert als je zonder speelt, staat in is een libero verplicht.

Waarom de libero een andere kleur draagt

Het reglement is duidelijk. Alle spelers van een team dragen hetzelfde tenue, behalve de libero (regel 4.3). De libero draagt een tenue met een andere hoofdkleur dan welke kleur ook van de rest van het team, en het moet daar duidelijk van afsteken (regel 19.2). De reden staat niet letterlijk in de regel, maar volgt uit wat de libero mag en wat niet. Zijn regels wijken zo sterk af dat de scheidsrechters hem in één oogopslag moeten kunnen zien:

• Hij komt en gaat de hele wedstrijd. Elke keer dat hij erin komt of eruit gaat, is een liberowissel. Tussen twee liberowissels moet een volledige rally zitten (regel 19.3.2.1). Hij komt het veld in en verlaat het via een eigen zone langs de zijlijn, aan de kant van de bank (regel 19.3.2.7), en zijn wissels worden apart bijgehouden (regel 19.3.2.8).
• Hij speelt alleen achterin. Een libero in de voorste rij of op de serveerplek is altijd fout.
• Hij mag niet serveren, niet blokkeren en geen blok proberen (regel 19.3.1.3).
• Hij mag niet aanvallen als de bal helemaal boven de netrand is, waar hij ook staat (regel 19.3.1.2). Speelt hij de bal bovenhands vanuit de voorzone, dan mag een medespeler die bal niet aanvallen als hij helemaal boven de netrand is (regel 19.3.1.4).

Met een afwijkend shirt zien de tweede scheidsrechter en de wedstrijdtafel meteen of een van die regels geschonden wordt. Voor het publiek is het een handig bijeffect: je weet direct wie de verdediger is. Alle wissel- en speelregels van de libero staan in de libero: regels en rol.

Welke kleur en welk nummer krijgt de libero?

• De kleur kiest het team. Het reglement schrijft geen kleur voor, alleen dat de hoofdkleur verschilt van alle kleuren in het tenue van de rest. Speelt een team in wit met blauwe nummers, dan is een wit of blauw liberoshirt dus niet goed.
• De libero heeft een rugnummer, net als de andere spelers (regel 19.2).
• Twee libero's mogen elk een eigen kleur hebben, verschillend van elkaar en van de rest van het team (regel 19.2). Daarom zie je bij sommige teams twee afwijkende shirts op de bank.
• Een vervangende libero kan een hesje dragen. Kan de libero niet verder, bijvoorbeeld door een blessure, en is er geen tweede libero, dan mag de coach een speler die op dat moment niet in het veld staat tot nieuwe libero aanwijzen, behalve de speler voor wie de libero inviel (regel 19.4.2.1). Die speler draagt een liberoshirt, of een jasje of hesje dat afsteekt tegen de rest van het team, met zijn eigen nummer (regel 19.2). Zo verklaar je de speler die midden in een wedstrijd ineens in een hesje staat.

Dit zijn de regels van de FIVB. Bonden en competities kunnen voor lagere klassen en de jeugd eigen afspraken hebben, bijvoorbeeld over een hesje in plaats van een volledig shirt. Wat er verder over tenues, nummers en kleding geldt, staat in volleybalkleding en kledingregels.

Twee spelers in een ander shirt?

Zie je twee spelers in een afwijkend shirt, dan heeft het team twee libero's. Er staat er altijd maar één in het veld; de tweede kan de eerste vervangen, en ook dat telt niet als gewone wissel (regel 19.3.2.1 en 19.3.2.2). In de wereld- en officiële competities van de FIVB voor senioren zijn twee libero's verplicht als een team meer dan twaalf spelers op het wedstrijdformulier zet (regel 19.1). Veel teams hebben er twee om ze te verdelen, bijvoorbeeld de een voor de receptie en de ander voor de verdediging.

Misverstanden op de tribune

• Is dat de spelverdeler? Nee. De spelverdeler, die meestal de tweede bal speelt, draagt hetzelfde shirt als de rest. De libero speelt soms wel de tweede bal, maar dan vaak onderhands of van achter de driemeterlijn, vanwege regel 19.3.1.4.
• Is dat de aanvoerder? Nee, de aanvoerder herken je aan een streep van 8 bij 2 centimeter onder het nummer op de borst (regel 4.3). Volgens de huidige regels mag een libero wel aanvoerder zijn (regel 5); dan staat die streep op zijn liberoshirt.
• Is dat een soort keeper? Een beetje: hij is de specialist in verdedigen. Maar hij heeft geen eigen gebied in het veld, mag de bal niet vangen en mag niet blokkeren.
• Waarom loopt die lange speler steeds het veld af? Meestal vervangt de libero de middenaanvallers als die in de achterste rij staan. Daarom zie je de middenspeler na zijn rotatie naar achteren telkens naar de kant lopen. Waarom teams dat doen, lees je in waarom de midden het veld verlaat als hij achterin komt.
• Waarom serveert de libero nooit? Dat mag niet volgens de regels van de FIVB. In sommige nationale competities, zoals in de Verenigde Staten, mag een libero wel in één rotatie serveren; zie mag de libero serveren.

In beachvolleybal bestaat de libero niet: daar spelen twee spelers zonder wissels. Ook bij kleine kinderen en in veel recreatieteams wordt zonder libero gespeeld. De volledige tekst staat in de Official Volleyball Rules 2025-2028 van de FIVB, en een overzicht van alle spelregels in volleybalregels op een rij.

De libero in je eigen team

Coach je zelf een team, dan wijs je in Koach bij het voorbereiden van een wedstrijd onder Rollen je libero aan, tot twee per wedstrijd, en ook je aanvoerder. In het livescherm wisselt de app de libero dan voor je: met Libero automatisch wisselen, dat standaard aan staat, komt hij in voor een middenspeler die achterin staat, en gaat hij eruit zodra die plek naar de voorste rij draait of je team op die plek moet serveren. Liberowissels tellen niet mee in de wisselteller, net als in het reglement.

Wat Koach na de 14 gratis dagen kost, staat op de prijzenpagina.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

De libero: regels, rol en registratie in je team Waarom de midden het veld verlaat als hij achterin komt Volleybal kleding regels: shirts, nummers, broek en sleeves

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken