Slotfase in volleybal: wie maakt de punten vanaf 20?

De slotfase in volleybal is het stuk van de set waarin een ploeg die goed begon toch nog kan verliezen. Wat verandert er vanaf 20, hoe train je die fase, en hoe meet je wie dan de punten maakt? Met een rekenvoorbeeld van vier sets en de valkuil van kleine aantallen.

Wanneer begint de slotfase van een set?

Een set gaat tot 25 punten met minstens twee punten verschil, zonder plafond; de beslissende vijfde set gaat tot 15. Dat staat in de officiële regels van de FIVB; sommige nationale en jeugdcompetities spelen kortere sets, en dat verschilt per land en per competitie. De slotfase is geen begrip uit de regels. Coaches leggen de grens meestal bij 20: vanaf dan heeft een ploeg nog vijf punten of minder nodig. In een set tot 15 schuift die grens mee naar 10.

Wat er verandert, is niet de regel maar de rekensom. Bij 10-10 is een servicefout één punt van de 25; bij 23-23 kan dezelfde fout de tegenstander een setpunt geven. Spelers voelen dat, en daardoor spelen veel teams vanaf 20 anders dan ervoor: voorzichtiger, of juist gehaast.

Wat verandert er vanaf 20?

• De service: druk of zekerheid. Een service die veilig in het veld komt, geeft de tegenstander een makkelijke side-out. Een harde service kan een fout worden. Kies per serveerder, niet voor het hele team: kijk hoeveel fouten zijn service kost en hoeveel punten hij oplevert.
• De time-out. Volgens dezelfde FIVB-regels heb je er twee per set, van 30 seconden. Veel coaches bewaren er één voor de slotfase: om een reeks van de tegenstander te breken, of vlak voor een rally die je moet winnen. Wanneer je hem neemt en wat je dan zegt, staat in time-outs gebruiken.
• De wissel. Een serveerspecialist of een extra blokkeerder voor de laatste punten kan alleen als je nog wissels over hebt; het maximum is zes per set. Plan dat vóór de set, niet bij 22-22.
• De bal naar wie? In de slotfase wil iedereen de bal naar de beste aanvaller, en de tegenstander weet dat ook. Een afgesproken tweede optie maakt je minder voorspelbaar.
• De rotatie. Weet in welke stand je team zwak is. Staat die er bij 21-21, dan is dat het moment voor je time-out of je wissel. Je zwakke standen vind je met side-out en breakpoint per rotatie.

Hoe train je de slotfase?

• Begin partijen op 20-20. Speel korte sets vanaf 20-20 of 21-21, drie of vier keer achter elkaar. Zo zit je team in één training vaker in de slotfase dan in een hele wedstrijd.
• Geef een achterstand mee. Laat een ploeg beginnen op 20-23. Terugkomen van een achterstand is een eigen vaardigheid, en wie het vaak oefent, raakt er minder van in paniek.
• Laat de service meetellen. Vanaf 20 telt een servicefout in de oefenpartij dubbel. Dan kiest elke serveerder bewust tussen druk en zekerheid, net als in de wedstrijd.
• Oefen het eindplan. Spreek af wie de bal krijgt na een goede en na een slechte pass, en speel dat uit tot het vanzelf gaat.

De mentale kant, zoals een vaste serviceroutine en wat je zegt tegen een speler die bij 23-23 bevriest, staat in mentale training: omgaan met druk.

Hoe meet je wie de punten maakt vanaf 20?

Tel de rally's die gespeeld worden zodra een van beide ploegen 20 punten heeft, en houd bij wie ze wint. Op papier zet je per set een streep in je scoreverloop op het moment dat iemand 20 bereikt; alles daarna is slotfase.

Rekenvoorbeeld: een wedstrijd van vier sets

Je wint met 3-1: 25-22, 23-25, 25-18 en 26-24. Vanaf het moment dat een van beide ploegen 20 punten had, verliepen de sets zo:

Over de hele wedstrijd won je de slotfase met 23-17 (5 + 6 + 5 + 7 tegen 4 + 5 + 4 + 4). Drie dingen vallen op:

• Set 3 telt mee terwijl er niets spannends aan was. Bij 20-14 was de set al zo goed als binnen, en toch staat die 5-4 in het totaal.
• Set 2 won je de slotfase met 6-5 en verloor je toch. Die set ging verloren vóór 20: je begon de slotfase met drie punten achterstand.
• Zonder set 3 blijft 18-13 over, uit de drie sets die echt spannend waren. Dat is het cijfer dat iets zegt over je team onder druk.

Wat is een goede slotfase?

Er bestaat geen norm voor, en een percentage zonder vergelijking zegt weinig. Leg de slotfase daarom naast de hele wedstrijd. In het voorbeeld won je over de hele wedstrijd 99 van de 188 rally's (25 + 23 + 25 + 26 tegen 22 + 25 + 18 + 24): iets meer dan de helft. In de slotfase won je 23 van de 40: bijna zes van de tien. Je team speelde vanaf 20 dus iets beter dan in de rest van de wedstrijd. Was het andersom, dan weet je waar je training heen moet.

Veertig rally's in een wedstrijd van vier sets is weinig. Twee rally's de andere kant op, en 23-17 wordt 21-19. Kijk daarom naar een reeks wedstrijden: wie vijf keer achter elkaar de slotfase verliest, heeft een patroon; wie het één keer verliest, had een slechte avond.

De slotfase meten in Koach

Houd je de wedstrijd live bij, in de modus Simpel of in Expert, dan telt Koach de slotfase zelf. Open de gespeelde wedstrijd, kies Statistieken en scrol naar Momentum. Bovenaan staat de langste reeks voor en tegen, daaronder per set de golf van het scoreverloop, en in de tabel met de kolommen Voor en Tegen de rij Slotfase (vanaf 20). Die rij telt de rally's waarin een van beide ploegen al 20 punten had; in een set tot 15 telt de app vanaf 10.

De tabel is het totaal van de wedstrijd. Kies je een setchip, dan zie je alleen de golf van die set en verdwijnt de tabel. Per set lees je de slotfase dus af aan de golf, of je telt hem zoals in het rekenvoorbeeld. Hoe je die golf leest en een kantelpunt vindt, staat in de momentum-lijn; rally voor rally terugkijken doe je met het scoreverloop.

Tijdens de wedstrijd helpt het time-outscherm. Daar staan de Meeste fouten en de Zwakste rotatie van de set, en neem je je tweede time-out, dan staat er ook Sinds time-out 1 met de stand van die periode en een pijl of het beter of slechter ging. In de modus Simpel zie je op het livescherm bij Time-out en Wissel hoeveel je er deze set al gebruikte; in Expert staan beide onder Meer.

De slotfase telt alleen bij wedstrijden die je sinds Koach 3.0 live in de app hebt bijgehouden, niet bij een uitslag die je achteraf invult en niet bij een wedstrijd die een gemachtigde scorer afrondt. In een beslissende set tot 15 begint de slotfase al bij 10; wat er in die set verder anders is, staat in de beslissende set. Hoe je deze cijfers leest naast de rest van je wedstrijdstatistiek, lees je in volleybalstatistieken begrijpen.

Je probeert Koach 14 dagen gratis; wat het daarna kost, staat op de prijzenpagina.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

De momentum-lijn: zie waar de wedstrijd kantelde Time-outs gebruiken: wanneer en hoe Live scoren met een 2-2 stand in sets: de beslissende set

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken