Wisselschema volleybal: speeltijd eerlijk verdelen, met voorbeeld

Een wisselschema voor volleybal maak je niet in de zaal, maar thuis aan tafel. Dan weet je vooraf wie wanneer speelt, blijf je binnen de wisselregels en hoeft niemand te raden of hij er deze set nog in komt. Hieronder de regels, de opbouw en een nageteld voorbeeld.

Waarom een wisselschema?

Wie op gevoel wisselt, zet zijn sterkste zes neer en wacht op een rustig moment dat niet komt. De bankspelers gaan er dan bij 22-15 in, voor een handvol rally's. Dat je ze erin zette, onthoud je; dat het drie ballen waren, niet. Een schema haalt die keuze naar voren, naar een moment waarop je rustig kunt rekenen.

Een schema maakt je keuzes ook uitlegbaar. Of iedereen precies evenveel moet spelen, is een andere vraag: in een prestatieteam mag de verdeling scheef zijn, als je vooraf zegt waarom. Daarover gaat speeltijd eerlijk verdelen. Dit artikel gaat over het schema zelf, voor teams waarin iedereen ongeveer evenveel speelt.

Aan welke wisselregels moet je wisselschema voldoen?

• Zes wissels per set. Volgens regel 15.1 van de FIVB-regels heeft elk team per set twee time-outs en zes wissels.
• Vaste koppels. Regel 15.6: een basisspeler mag één keer per set eruit en één keer terug, alleen op zijn eigen plek. Een invaller komt één keer per set in en kan alleen gewisseld worden voor dezelfde basisspeler. Daarom bouw je een schema op koppels.
• Een nieuwe set is geen wissel. Voor elke set geef je een nieuwe startopstelling op (regel 7.3.2). Wie de vorige set op de bank zat, kan gewoon beginnen.
• De jeugd heeft soms eigen regels. In Volley Stars, het minivolleybal van de Nevobo, staat iedereen speelt evenveel op de spelregelkaart. In het minivoley van de schoolcompetitie in Valladolid moet elke speler op het formulier minstens 25 punten (van beide ploegen samen) in het veld staan, anders verlies je de wedstrijd, en zijn er acht wissels per set (reglement). In de jeugdcompetitie van Saratoga Springs in de Verenigde Staten speelt elke speler minstens de helft van elke wedstrijd (Youth Volleyball Rules). Alle drie gecontroleerd op 23 oktober 2026.

Zulke regels verschillen per land en per competitie, dus kijk in je eigen reglement. De algemene wisselregels staan bij hoeveel wissels in volleybal.

Zo bouw je een wisselschema in vier stappen

1. Maak koppels. Twee spelers die dezelfde plek kunnen spelen. Binnen een koppel wissel je, zodat je nooit tegen regel 15.6 aanloopt.
2. Kies een vast wisselmoment. Bijvoorbeeld zodra een van beide ploegen 13 punten heeft; in een set tot 15 bij 8 punten. Precies de helft van de rally's wordt het zelden, maar een vast moment vergeet je niet.
3. Verdeel per set. Wie speelt de hele set, wie de eerste helft, wie de tweede?
4. Draai de rollen door. Wie deze set de eerste helft speelde, speelt de volgende keer de tweede. Zo staat niet steeds dezelfde speler in de slotfase.

Voorbeeld: een wisselschema voor 10 spelers

Tien spelers, zes plekken. Maak vijf koppels: 1 en 2, 3 en 4, 5 en 6, 7 en 8, 9 en 10. Elke set speelt één koppel samen de hele set. De andere vier koppels delen elk één plek: de een begint, de ander komt op het wisselmoment in.

Op het wisselmoment wissel je binnen het koppel. In set 1 komt 4 in voor 3, 6 voor 5, 8 voor 7 en 10 voor 9; in set 2 komt 2 in voor 1, 5 voor 6, 7 voor 8 en 9 voor 10.

• Wissels. Vier per set. Er blijven er twee over voor een blessure of een tactische wissel.
• Speeltijd. Na vijf sets heeft iedereen precies drie sets gespeeld: één hele set en vier halve. En iedereen speelde twee keer een tweede helft, plus de slotfase van zijn hele set.
• Een wedstrijd van vier sets. Dan kan het niet precies gelijk: vier sets van zes plekken zijn 24 setplekken, en 24 gedeeld door 10 is 2,4. Na set 4 hebben 1 tot en met 8 tweeënhalve set gespeeld en 9 en 10 twee. Begin de volgende wedstrijd daarom bij set 5 van het schema, dan spelen 9 en 10 eerst een hele set.

Eén voorwaarde: een koppel dat samen de hele set speelt, staat tegelijk in het veld. Dat lukt met twee buitenspelers of twee middens, en in de jeugd met spelers die nog overal staan. Heb je in een 5-1 maar één plek voor de spelverdeler, laat het koppel spelverdelers dan elke set delen en verdeel de hele sets over de andere vier koppels. Na vier sets heeft elke spelverdeler dan twee sets gespeeld en elke andere speler tweeënhalve, met nog steeds vier wissels per set. Heb je zeven, acht of negen spelers, gebruik dan het schema bij volleybal met 8 spelers.

Het wisselschema uitvoeren in Koach

Koach maakt het schema niet voor je: wie wanneer speelt, bepaal je zelf. De app helpt je wel om je eraan te houden.

• Vooraf. Zet in Team > Opstellingen de startopstelling van elke set neer en bewaar hem onder Opgeslagen opstellingen met Huidige bewaren, bijvoorbeeld als Set 1 tot en met Set 5. Plan set 1 bij de wedstrijd met Opstelling plannen; dan zien je spelers ook vooraf wie er begint (zie de opstelling delen met spelers).
• Tijdens de set. Op het wisselmoment tik je in het livescherm op de speler die eruit gaat. Het blad Wissel voor toont de bank op volgorde van aanmelding en telt je wissels, bijvoorbeeld 4/6. Breekt een wissel regel 15.6, dan vraagt de app Klopt deze wissel?, en bij een zevende zegt hij Je hebt in deze set al 6 wissels gehad. Stap voor stap staat het bij een wissel doorvoeren tijdens de wedstrijd.
• In de setpauze. Na elke set opent de setpauze met Opstelling set 2 (of 3, 4, 5). Boven het veld staan knoppen met de opstellingen van eerdere sets en je opgeslagen opstellingen. Eén tik en je schema voor de volgende set staat klaar, en dat telt niet als wissel.

Achteraf zien of de speeltijd eerlijk was

Een schema is een plan. Of het zo uitpakte, zie je pas na de wedstrijd, want een set van 25-23 heeft andere helften dan een set van 25-12. Koach telt speeltijd daarom in rally's: elke rally waarin een speler in het veld staat, telt voor hem als één. Bij de gespeelde wedstrijd staat onder Spelers het blok Speeltijd, met per speler de rally's en sets, een regel over wie het minst speelde (met zijn rally's van het totaal) en de beste plus/min.

Speeltijd telt alleen bij wedstrijden die je live bijhoudt, en de libero telt mee: valt hij in voor een midden, dan krijgt hij die rally's. Over het hele seizoen zie je op het dashboard wie het minst speelt, en in Alle seizoensinzichten staat onder Speeltijd bij die spelers Eerst starten?. Hoe die meter werkt, lees je bij speeltijd bijhouden. Wat Koach kost na de 14 gratis dagen, staat op de prijzenpagina.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Volleybal met 8 spelers: een wisselschema waarin iedereen speelt Speeltijd bijhouden: de eerlijkheidsmeter in Koach Hoeveel wissels in volleybal? 6 per set: alle regels op een rij

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken