Fair play w siatkówce: jak trener uczy drużynę sportowej postawy
Krótka odpowiedź
Fair play w siatkówce oznacza, że akceptujesz decyzje sędziego, traktujesz z szacunkiem przeciwnika, osoby oficjalne i publiczność i nie ukrywasz błędów własnej drużyny. Przepisy wymagają tego dosłownie. Jako trener uczysz tego drużynę przede wszystkim własnym przykładem i nazywaniem takich zachowań, gdy się zdarzają.
Fair play w siatkówce wydaje się czymś oczywistym: między drużynami jest siatka i nikt nie dotyka przeciwnika. A jednak co tydzień widać dyskusje o dotknięciu piłki, ręce uniesione w stronę sędziego i drużynę, która pomija podanie rąk pod siatką. Sportowej postawy drużyna się uczy, a trener jest w tym wzorem.
Czym jest fair play w siatkówce?
Fair play jest zapisane w przepisach gry. Rozdział 7 Official Volleyball Rules 2025-2028 FIVB dotyczy zachowania uczestników: zawodników, rezerwowych i sztabu. Cztery przepisy razem tworzą to, co można nazwać fair play:
- Znaj przepisy i ich przestrzegaj (przepis 20.1.1).
- Akceptuj decyzje sędziów bez dyskusji. W razie wątpliwości o wyjaśnienie prosi tylko kapitan na boisku (przepis 20.1.2).
- Nie próbuj wpływać na sędziów i nie ukrywaj błędów własnej drużyny (przepis 20.1.3).
- Zachowuj się z szacunkiem i uprzejmie, w duchu fair play, wobec sędziów, innych osób oficjalnych, przeciwnika, kolegów z drużyny i publiczności (przepis 20.2.1).
Do tego dochodzi zadanie kapitana, które też jest w przepisach: po meczu dziękuje sędziom i podpisuje protokół meczowy (przepis 5.1.3.1). Co się dzieje, gdy zawodnik albo trener przekroczy granicę, opisujemy w artykule żółta i czerwona kartka w siatkówce; ten artykuł dotyczy wszystkiego, co jest przed tym.
Regulamin klubu zapisuje na papierze ustalenia dla wszystkich członków. To coś innego i do tego służy wzór regulaminu klubu sportowego. Fair play to to, co twoja drużyna pokazuje na boisku.
Dotknięcie, którego nikt nie widział: mówisz o nim?
Siatkówka ma swój własny rodzaj pytania o uczciwość. Blokujący czuje, że piłka musnęła mu opuszki palców, ale sędzia pokazuje aut. Środkowy przy lądowaniu dotyka siatki i nikt tego nie widzi. Co wtedy robisz?
Przepisy nie zobowiązują cię do zgłoszenia własnego błędu, ale zabraniają go ukrywać (przepis 20.1.3). Zawodnik, który po dotknięciu głośno protestuje, że niczego nie poczuł, robi więc dokładnie to, czego przepis nie chce. Jako trener wybierz jasną linię i ustal ją z góry:
- Bez sędziego zgłaszasz to sam. Na treningu, w sparingu albo na turnieju, na którym drużyny same sędziują: kto dotknął siatki albo musnął piłkę, podnosi rękę. Ustalenie, które możesz do tego dodać: przy wątpliwości, czy piłka była w boisku, czy w aucie, punkt idzie dla przeciwnika. Tego nie ma w przepisach; to zwyczaj, który wybieracie jako drużyna.
- Z sędzią nie protestujesz przeciw słusznej decyzji. Żadnych rąk w górze i żadnego „nie dotknąłem!”, gdy wiesz, że dotknąłeś.
- Jeśli zawodnik sam z siebie podniesie rękę po dotknięciu, pochwal to. Decyzja i tak należy do sędziego.
Nie każdy trener uważa, że zawodnik w meczu z sędziami powinien sam wskazywać własny błąd. Właśnie dlatego ustalasz to z góry, wtedy w danej chwili nie ma dyskusji. Kiedy dokładnie dotknięcie siatki jest błędem, opisujemy w artykule błąd siatki w siatkówce.
Jak zachowywać się wobec sędziego?
Na wielu poziomach rozgrywek sędziuje wolontariusz, czasem zawodnik innej drużyny klubu, i często bez sędziów liniowych. Taki sędzia coś przeoczy, tak jak twoi zawodnicy przepuszczają piłki. Jedną rzecz regulują same przepisy: gdy piłka jest poza grą, z sędziami rozmawia tylko kapitan na boisku, na przykład żeby poprosić o wyjaśnienie, jak zastosowano przepis (przepis 5.1.2). Reszta to ustalenia, które robisz z drużyną:
- Po gwizdku odwracasz się do własnego kółka, nie do sędziego.
- Żadnych gestów: żadnych rąk na biodrach, żadnego wzruszania ramionami w stronę stanowiska sędziego, żadnego wskazywania na linię.
- Po meczu nie tylko kapitan podaje sędziom rękę, ale cała drużyna.
To samo dotyczy ławki. Kartkę może dostać także trener, a twoi zawodnicy dokładnie widzą, jak ty reagujesz na decyzję.
Przeciwnik: drobne gesty, które się liczą
- Podanie rąk pod siatką. Po meczu obie drużyny przechodzą wzdłuż siatki i podają sobie ręce, także po przegranym meczu. Wiele drużyn robi to też przed pierwszym setem.
- Porządne oddanie piłki. Jeśli piłka leży po twojej stronie, a zagrywa przeciwnik, przetocz ją pod siatką do ich zagrywającego. Wybicie jej mocno nad siatką albo kopnięcie to drobiazg, ale wszyscy to widzą.
- Radość w stronę własnej drużyny. Ciesz się z punktu w swoim kółku, a nie z twarzą pod siatką w stronę przeciwnika. Jak to wygląda, opisujemy w artykule mowa ciała w siatkówce.
- Docenienie dobrej akcji. Skinienie głową albo krótkie brawa za świetną obronę przeciwnika nic nie kosztują.
- Bez grania na czas. Nie guzdraj się przy zmianie ani przy oddawaniu piłki, żeby wybić zagrywającego przeciwnika z rytmu. Przepisy też karzą opóźnianie gry: za pierwszym razem upomnieniem, potem punktem i zagrywką dla przeciwnika (przepis 16).
Fair play u młodzieży
Dzieci uczą się sportowej postawy tak, jak uczą się odbicia sposobem górnym: widząc ją i często ją powtarzając. Przy drużynach młodzieżowych dobrze działa kilka rzeczy:
- Samodzielne sędziowanie. Niech na treningu w małych grach same decydują, czy piłka była w boisku. Kto przekona się, jakie to trudne, potem inaczej mówi o sędziach.
- Nazywanie, gdy to się dzieje. „Super, że podniosłaś rękę przy tej siatce.” To mówi więcej niż pogadanka na początku sezonu.
- Rodzice w to włączeni. To, co słychać przy linii bocznej, należy do klimatu drużyny. Ustalenia na ten temat opisujemy w artykule rodzice przy linii bocznej.
- Poważne traktowanie nagrody fair play. Jeśli turniej ma taką nagrodę, powiedz drużynie, że istnieje i za co jest przyznawana.
Jak trener uczy fair play: przykład, ustalenia, nazywanie
- Dawać przykład. Drużyna patrzy na ciebie przy każdej decyzji. Spokojnie stój albo siedź, po meczu podaj sędziom rękę i w omówieniu meczu nie rozmawiaj o sędziowaniu.
- Ustalać. Na początku sezonu zrób z drużyną od trzech do pięciu ustaleń, ich własnymi słowami. Na przykład: po meczu podajemy wszystkim rękę, z sędzią rozmawia tylko kapitan, bez sędziego zgłaszamy własne dotknięcie, piłkę oddajemy pod siatką. Co jeszcze warto załatwić w pierwszym sezonie, przeczytasz w artykule start jako trener siatkówki.
- Nazywać. Powiedz w omówieniu meczu, że ktoś zachował się sportowo, tak samo konkretnie jak przy dobrym przyjęciu: kto, co i dlaczego to się liczyło.
- Nagradzać bez pucharu. Uznanie grupy wystarczy. Po turnieju niech drużyna sama wybierze i nazwie na przykład jeden sportowy moment tego dnia.
- Interweniować w cztery oczy. Jeśli zawodnik zachowuje się niesportowo, porozmawiaj z nim po meczu, a nie przy grupie. Jeśli to się powtórzy, następuje konsekwencja, którą zapowiedziałeś wcześniej, na przykład set na ławce.
Zacznij od siebie. Poproś asystenta albo rodzica, żeby przez jeden mecz zliczał kreskami, ile razy reagujesz na decyzję sędziego gestem, uwagą albo westchnieniem. Ta liczba to twoje pierwsze ustalenie fair play.
Wasze ustalenia w jednym miejscu w Koach
Tworzymy Koach, aplikację dla trenerów siatkówki. Aplikacja nie mierzy fair play i nie ma w niej nagrody fair play. Pomaga jednak umieścić wasze ustalenia w miejscu, w którym widzi je cała drużyna.
- Ogłoszenie na dashboardzie. Przy Ogłoszenia dotykasz + Utwórz, wybierasz Wiadomość i wpisujesz wasze ustalenia. Po dotknięciu Opublikuj wiadomość jest na dashboardzie zawodników i połączonych rodziców drużyny.
- Ankieta. W tym samym arkuszu wybierz Ankieta i wpisz od dwóch do sześciu odpowiedzi. Uwaga: głosują też rodzice twoich aktywnych zawodników, każdy na własnym koncie. Ankieta pasuje więc do pytania do zawodników i rodziców razem, na przykład o to, jak dopingujecie przy linii; ustalenia na boisku robisz z samą drużyną, na treningu. Od wersji 3.1 jako trener pod trzema kropkami przy ankiecie widzisz przy każdej odpowiedzi, kto co wybrał i kto jeszcze nie głosował; pod ankietą wszyscy widzą informację Trener widzi, kto co wybiera.
- Player of the Match to w Koach głosowanie zawodników na najlepszego zawodnika meczu, a nie nagroda za sportową postawę. Jeśli chcesz nagrodzić sportowe zachowanie, nazwij je sam w omówieniu meczu.
14 dni za darmo, bez karty kredytowej. Dziś wieczorem wpisz ustalenia drużyny do ogłoszenia, żeby zawodnicy i rodzice zobaczyli je przed pierwszym meczem.
Wypróbuj Koach ze swoją drużynąIle kosztuje Koach po 14 darmowych dniach, sprawdzisz na stronie z cennikiem.
Częste pytania
Co oznacza fair play w siatkówce?
Sportową grę zgodnie z przepisami i z szacunkiem dla wszystkich w hali. Przepisy FIVB wymagają, żebyś akceptował decyzje sędziów bez dyskusji, nie ukrywał błędów własnej drużyny i zachowywał się z szacunkiem wobec sędziów, osób oficjalnych, przeciwników, kolegów z drużyny i publiczności. W praktyce widać to po podaniu rąk pod siatką, porządnie oddanej piłce i drużynie, która po gwizdku odwraca się do własnego kółka.
Czy w siatkówce trzeba samemu powiedzieć, że dotknęło się siatki?
Przepisy nie zobowiązują cię do zgłoszenia własnego błędu, ale zabraniają ukrywania błędów drużyny. Bez sędziego, na przykład na treningu albo na turnieju, na którym drużyny same sędziują, sportowo jest samemu zgłosić dotknięcie. W meczu z sędziami decyduje sędzia; ustalcie jako drużyna, co robicie, i w żadnym razie nie protestujcie przeciw słusznej decyzji.
Czy zawodnik może rozmawiać z sędzią podczas meczu?
Gdy piłka jest poza grą, z sędziami może rozmawiać tylko kapitan na boisku, na przykład żeby poprosić o wyjaśnienie, jak zastosowano przepis. Pozostali zawodnicy zostawiają to kapitanowi; trener w sprawie zmian i przerw na żądanie zwraca się do drugiego sędziego. Dyskutowanie z decyzją do tego nie należy: przepisy wymagają, żebyś akceptował decyzje sportowo.
Jak nauczyć dzieci sportowej postawy w siatkówce?
Przede wszystkim własnym przykładem i nazywaniem takich zachowań, gdy się zdarzają. Niech dzieci na treningu same sędziują w małych grach, chwal, gdy ktoś podnosi rękę po dotknięciu, i ustal z rodzicami, że przy linii tylko się dopinguje. Kilka stałych ustaleń drużyny, takich jak podanie ręki przeciwnikowi po każdym meczu, sprawia, że staje się to normalne.
Zbierz ustalenia drużyny w jednym miejscu
14 dni za darmo, bez karty kredytowej. Zawodnicy i rodzice zobaczą je przed pierwszym meczem.
Zacznij z KoachAlbo najpierw sprawdź, co potrafi aplikacja do siatkówki dla trenerów.


