Mowa ciała w siatkówce: co twoja drużyna pokazuje po błędzie
Krótka odpowiedź
Mowa ciała w siatkówce to to, co pokazujesz bez słów: głowa w górze albo w dole, krok w stronę drużyny albo od niej. Ponieważ gra po każdej akcji na chwilę staje, koledzy z drużyny, przeciwnicy i trener widzą to za każdym razem. Pracujesz nad tym kilkoma stałymi zwyczajami drużyny po każdym punkcie i każdym błędzie.
Mowa ciała w siatkówce jest dobrze widoczna. Po każdej akcji gra na chwilę staje i w tych kilku sekundach wszyscy widzą, jak reagujesz: koledzy z drużyny, przeciwnik po drugiej stronie siatki i twój trener przy linii. To, co wtedy pokazujesz, czasem mówi więcej niż to, co krzyczysz.
Dlaczego mowa ciała w siatkówce jest tak widoczna
Set do 25 punktów ma co najmniej 25 akcji, a po każdej akcji gra stoi aż do następnego gwizdka. W tej przerwie sześciu zawodników stoi blisko siebie na małym boisku, a przeciwnik jest kilka metrów dalej po drugiej stronie siatki. Nie ma piłki, za którą można się schować, ani boiska, na które można uciec.
To, że przeciwnik czyta twoją postawę, zostało też zbadane. Psycholodzy sportu pokazywali ludziom nieme, trzysekundowe fragmenty nagrań sportowców w przerwie w grze, w tenisie stołowym, koszykówce i piłce ręcznej, bez wyniku na ekranie (Furley i Schweizer, 2014). Dorośli często dobrze oceniali, czy sportowiec prowadzi, czy przegrywa, i dzieciom od czterech do dwunastu lat też się to udawało, choć mniej dokładnie. Siatkówki w tym badaniu nie było, więc nie jest to dowód dla naszego sportu, ale idea jest ta sama: to, co pokazujesz po błędzie, druga strona siatki potrafi odczytać.
Co widać po błędzie i co to mówi
Mowa ciała rzuca się w oczy zwłaszcza po błędzie. Kilka rozpoznawalnych reakcji, co inni w nich czytają i co zrobić zamiast tego:
| Co widzisz | Co czytają inni | Co robisz zamiast tego |
|---|---|---|
| Głowa w dół, wzrok w podłogę | Na chwilę go nie ma | Broda w górę, wzrok na kółko |
| Ręce na biodrach albo na kolanach | Zmęczony albo się poddał | Ręce luźno, idziesz na środek |
| Odwracanie się od kółka | Zostawcie mnie w spokoju | Stajesz w kółku jako pierwszy |
| Rozłożone ręce w stronę kolegi | To jego wina | Nazywasz swoją część: „moja piłka” |
| Wzruszanie ramionami w stronę sędziego | Winny jest ktoś inny | Odwracasz się do drużyny |
| Pięć razy „przepraszam” | Ciągle tkwi w błędzie | Raz podnosisz rękę, potem następne zadanie |
Nie chodzi o aktorstwo. Złość po błędzie jest w porządku, krótko. Chodzi o to, co przychodzi po tej pierwszej sekundzie. Jeśli u jednego zawodnika tygodniami widzisz, że jego postawa się zapada, także na treningu, to często chodzi o coś więcej niż samą mowę ciała; przeczytaj wtedy o zawodniku, który stracił pewność siebie.
Po punkcie: ciesz się z drużyną, nie w stronę przeciwnika
Radość to też mowa ciała. W badaniu serii rzutów karnych na mistrzostwach świata i Europy w piłce nożnej zawodnicy, którzy wylewnie cieszyli się z wykorzystanego karnego, zwłaszcza obiema rękami, częściej należeli do drużyny, która ostatecznie wygrała serię, a następny strzelec przeciwnika częściej potem pudłował (Moll, Jordet i Pepping, 2010). Badacze widzą w tym emocje, które przenoszą się na kolegów z drużyny i na przeciwników. Tu również chodzi o związek, a nie o siatkówkę.
Dla drużyny siatkarskiej oznacza to: ciesz się z punktu razem i krótko, w stronę własnej drużyny. Radość z twarzą pod siatką w stronę przeciwnika to prowokacja i nie pasuje do fair play w siatkówce. Zwróć też uwagę, z kim się cieszysz. Drużyna, która przybija piątkę tylko atakującemu, zapomina o przyjmującym, który ten atak umożliwił. W kółku każdy dostaje piątkę.
Mowa ciała trenera przy linii
Po błędzie zawodnicy często najpierw patrzą na ławkę. To, co tam widzą, ma znaczenie: skrzyżowane ręce, dłoń na oczach, odwrócenie się albo głębokie westchnienie są z boiska dobrze widoczne. Przepisy pozwalają trenerowi dawać wskazówki, stojąc albo chodząc w strefie wolnej przed ławką swojej drużyny, od przedłużenia linii ataku (przepis 5.2.3.4 Official Volleyball Rules 2025-2028). To oznacza też, że przez cały mecz jesteś na widoku.
- Po błędzie. Neutralna twarz i krótki gest do przodu: następna piłka. Poprawkę zostaw na przerwę na żądanie albo na trening.
- Po dobrej akcji. Pokaż, że to widziałeś, także przy dobrym przyjęciu, które nie dało punktu.
- Przy decyzji sędziego. Żadnych rąk w górze. Twoja drużyna przejmuje twoją reakcję.
- Przy stracie punktowej. Przy 15-22 stój tak, jak stałbyś przy 22-15. Zawodnicy odczytują wynik z twojej twarzy.
To, co mówisz, oczywiście też się liczy. Jak poprawiać bez podnoszenia głosu, opisujemy w artykule poprawianie bez krzyku.
Ustalenia drużyny dotyczące mowy ciała i jak je trenować
Mowy ciała nie zmienisz, wołając „głowa do góry”. Ustalcie jako drużyna kilka zwyczajów, które są tak konkretne, że da się je zobaczyć i policzyć:
- Po każdej akcji na środek. W ciągu kilku sekund wszyscy stoją w kółku, także po błędzie. Dlaczego siatkarze tworzą to kółko, przeczytasz w artykule dlaczego siatkarze dotykają butów i inne zwyczaje.
- „Moja piłka”. Kto popełnił błąd, krótko podnosi rękę. Potem sprawa jest zamknięta.
- Piątka dla każdego. Także, a nawet przede wszystkim, dla zawodnika, który właśnie popełnił błąd.
- Oczy do przodu. Po kółku wszyscy patrzą na następną zagrywkę, a nie na ławkę czy trybuny. Na co dokładnie wtedy patrzeć, opisujemy w artykule koncentracja w siatkówce.
- Ławka też gra. Rezerwowi widocznie reagują na punkt i właśnie po błędzie kolegi też ich słychać.
Trenuj te zwyczaje w grach, tak jak trenujesz technikę. Niech asystent albo kontuzjowany zawodnik w każdym secie zlicza kreskami, ile razy ktoś po błędzie zostaje poza kółkiem albo zwiesza głowę, i omów z drużyną tę liczbę, a nie nazwiska. W grze daj punkt bonusowy drużynie, która po każdej akcji jako pierwsza stoi w komplecie w kółku. Jeśli dopiero zaczynasz jako trener, wpisz te ustalenia na listę na pierwsze tygodnie; co jeszcze na niej jest, przeczytasz w artykule start jako trener siatkówki.
Spójrz też na siebie. Poproś asystenta albo rodzica, żeby przez jeden set zapisywał, co robisz po błędzie swojej drużyny: westchnienie, skrzyżowane ręce, odwrócenie się od boiska. To, czego wymagasz od zawodników, najpierw muszą zobaczyć u ciebie.
Mowa ciała w analizie w Koach
Tworzymy Koach, aplikację dla trenerów siatkówki. Aplikacja nie mierzy mowy ciała. Po meczu widzisz jednak, gdzie mecz się przechylił, a to pomaga przypomnieć sobie, co widziałeś w tamtym momencie.
- Momentum. Jeśli prowadzisz mecz na żywo, po jego zakończeniu w zakładce Statystyki przy Momentum widzisz najdłuższą serię dla was i dla rywala, falę wyniku w każdym secie, liczbę serii 3+ punktów i to, od jakiego rodzaju punktu zwykle zaczynały się serie przeciwnika, na przykład od waszego błędu zagrywki. Jeśli seria rywala zaczęła się od błędu, a potem głowy poszły w dół, wiesz, gdzie wasze ustalenia są najbardziej potrzebne.
- Uwagi o zawodnikach. To, co widzisz u jednego zawodnika, zapisujesz w szczegółach treningu w sekcji Notatka jako uwagę o zawodniku, z przełącznikiem Do sprawdzenia, jeśli chcesz później do tego wrócić. Zawodnicy i rodzice nie widzą tych uwag; trenerzy drużyny tak, a jeśli drużyna należy do klubu, także zarząd klubu.
14 dni za darmo, bez karty kredytowej. Poprowadź następny mecz na żywo i zobacz potem, gdzie zaczynały się serie rywala.
Wypróbuj Koach ze swoją drużyną
Ile kosztuje Koach po okresie próbnym, sprawdzisz na stronie z cennikiem.
Częste pytania
Dlaczego mowa ciała jest ważna w siatkówce?
Bo gra po każdej akcji na chwilę staje i wtedy wszyscy widzą, jak reagujesz. Koledzy z drużyny odczytują z tego, czy mogą na ciebie liczyć, przeciwnicy, czy twoja drużyna straciła równowagę, a trener widzi, czy zawodnik jest jeszcze w meczu. Drużyna, która po błędzie stoi razem w kółku, pokazuje coś innego niż sześciu zawodników, z których każdy patrzy w inną stronę.
Jak poprawić mowę ciała drużyny?
Kilkoma widocznymi ustaleniami zamiast ogólnych apeli: po każdej akcji do kółka, kto popełnił błąd, krótko podnosi rękę, każdy dostaje piątkę, a potem wszyscy patrzą na następną zagrywkę. Trenuj te zwyczaje w grach, licz, ile razy coś nie wychodzi, i omawiaj tę liczbę. I sam dawaj przykład przy linii.
Co zrobić, gdy zawodnik po błędzie ze złością odchodzi?
Nie reaguj w tej chwili z ławki, tylko pozwól drużynie przyjąć go w kółku. Po meczu porozmawiaj z nim w cztery oczy: co widziałeś, co to robi z jego kolegami i co ustalacie na następny raz. Jeśli to się ciągle powtarza, także na treningu, spójrz szerzej niż na samą mowę ciała, na przykład na jego pewność siebie albo na to, co dzieje się poza halą.
Czy w siatkówce wolno cieszyć się w stronę przeciwnika?
Cieszyć się wolno, prowokować nie. Przepisy FIVB wymagają, żeby zawodnicy zachowywali się z szacunkiem i uprzejmie wobec przeciwnika, a sędzia może ukarać niewłaściwe zachowanie. Dlatego ciesz się z punktu z własną drużyną, w kółku, a nie z twarzą pod siatką w stronę drugiej strony.
Zobacz, gdzie twój mecz się przechylił
14 dni za darmo, bez karty kredytowej. Po następnym meczu zobaczysz serie dla was i dla rywala.
Zacznij z KoachAlbo najpierw sprawdź, co potrafi aplikacja do siatkówki dla trenerów.


