Lichaamstaal in volleybal: wat je team uitstraalt na een fout
Het korte antwoord
Lichaamstaal in volleybal is wat je zonder woorden laat zien: hoofd omhoog of omlaag, naar je team toe of ervan weg. Omdat het spel na elke rally even stilligt, zien medespelers, tegenstanders en de coach dat steeds opnieuw. Je werkt eraan met een paar vaste teamgewoontes na elk punt en elke fout.
Lichaamstaal in volleybal is goed te zien. Na elke rally ligt het spel even stil, en in die paar seconden ziet iedereen hoe je reageert: je medespelers, de tegenstander aan de andere kant van het net en je coach langs de lijn. Wat je dan laat zien, zegt soms meer dan wat je roept.
Waarom lichaamstaal in volleybal zo zichtbaar is
Een set tot 25 punten heeft minstens 25 rally's, en na elke rally ligt het spel stil tot het volgende fluitsignaal. In die pauze staan zes spelers dicht bij elkaar op een klein veld, met de tegenstander op een paar meter afstand aan de andere kant van het net. Er is geen bal om je achter te verstoppen en geen veld om weg te lopen.
Dat de tegenstander je houding leest, is ook onderzocht. Sportpsychologen lieten mensen stille fragmenten van drie seconden zien van sporters in een pauze in het spel, bij tafeltennis, basketbal en handbal, zonder de stand erbij (Furley en Schweizer, 2014). Volwassenen konden vaak goed inschatten of een sporter voor of achter stond, en kinderen van vier tot twaalf jaar lukte dat ook, al minder nauwkeurig. Volleybal zat er niet bij, dus het is geen bewijs voor onze sport, maar het idee is hetzelfde: wat je na een fout laat zien, kan de andere kant van het net lezen.
Wat je ziet na een fout, en wat het zegt
Vooral na een fout valt lichaamstaal op. Een paar herkenbare reacties, wat anderen erin lezen en wat je in plaats daarvan doet:
| Wat je ziet | Wat anderen lezen | Wat je in plaats daarvan doet |
|---|---|---|
| Hoofd omlaag, blik op de vloer | Hij is er even niet | Kin omhoog, blik naar de kring |
| Handen in de zij of op de knieën | Moe, of opgegeven | Handen los, naar het midden lopen |
| Wegdraaien uit de kring | Laat me met rust | Als eerste in de kring staan |
| Armen wijd naar een medespeler | Het lag aan hem | Je eigen deel benoemen: "mijn bal" |
| Schouders ophalen naar de scheidsrechter | Het ligt aan een ander | Omdraaien naar je team |
| Vijf keer sorry zeggen | Blijft bij de fout hangen | Eén keer je hand opsteken, dan de volgende taak |
Het gaat niet om toneelspelen. Balen na een fout mag, kort. Waar het om gaat, is wat er na die eerste seconde komt. Zie je bij één speler weken achter elkaar dat zijn houding inzakt, ook op de training, dan is het vaak meer dan lichaamstaal alleen; lees dan over de speler die zijn zelfvertrouwen kwijt is.
Na een punt: vieren met je team, niet naar de tegenstander
Ook vieren is lichaamstaal. In een studie naar strafschoppenseries op wereld- en Europese kampioenschappen voetbal zaten spelers die een benutte strafschop uitbundig vierden, vooral met beide armen, vaker in het team dat de serie uiteindelijk won, en de volgende schutter van de tegenstander miste daarna vaker (Moll, Jordet en Pepping, 2010). De onderzoekers zien daarin emoties die overslaan op teamgenoten en tegenstanders. Ook hier gaat het om een samenhang en niet om volleybal.
Voor een volleybalteam betekent het: vier een punt samen en kort, naar je eigen team toe. Juichen met je gezicht onder het net naar de tegenstander is provoceren, en dat past niet bij fair play in volleybal. Let ook op wie je viert. Een team dat alleen de aanvaller een hand geeft, vergeet de passer die de aanval mogelijk maakte. In de kring krijgt iedereen een hand.
De lichaamstaal van de coach langs de lijn
Na een fout kijken spelers vaak eerst naar de bank. Wat ze daar zien, telt: armen over elkaar, een hand voor je ogen, je omdraaien of een diepe zucht zijn vanaf het veld goed te zien. Het reglement geeft de coach ruimte om aanwijzingen te geven terwijl hij staat of loopt in de vrije zone voor de eigen bank, vanaf het verlengde van de aanvalslijn (regel 5.2.3.4 van de Official Volleyball Rules 2025-2028). Dat betekent ook dat je de hele wedstrijd in beeld staat.
- Na een fout. Een neutraal gezicht en een kort gebaar naar voren: volgende bal. De correctie bewaar je voor de time-out of de training.
- Na een goede actie. Laat zien dat je het zag, ook bij een goede pass die geen punt opleverde.
- Bij een beslissing van de scheidsrechter. Geen armen in de lucht. Je team neemt je reactie over.
- Bij een achterstand. Sta bij 15-22 zoals je bij 22-15 zou staan. Spelers lezen de stand van jouw gezicht af.
Wat je zegt, telt natuurlijk ook. Hoe je corrigeert zonder je stem te verheffen, staat in corrigeren zonder schreeuwen.
Teamafspraken over lichaamstaal, en hoe je ze traint
Lichaamstaal verander je niet door "kop omhoog" te roepen. Spreek als team een paar gewoontes af die zo concreet zijn dat je ze kunt zien en tellen:
- Na elke rally naar het midden. Binnen een paar tellen staat iedereen in de kring, ook na een fout. Waarom volleyballers dat kringetje maken, lees je in waarom volleyballers hun schoenen afvegen en andere gewoontes.
- "Mijn bal". Wie de fout maakte, steekt kort zijn hand op. Daarna is het klaar.
- Een hand voor iedereen. Ook, en juist, voor de speler die net de fout maakte.
- Ogen naar voren. Na de kring kijkt iedereen naar de volgende service, niet naar de bank of de tribune. Waar je dan precies naar kijkt, staat in concentratie in volleybal.
- De bank doet mee. Wisselspelers reageren zichtbaar op een punt en zijn juist ook te horen na een fout van een teamgenoot.
Train die gewoontes in partijvormen, zoals je een techniek traint. Laat een assistent of een geblesseerde speler per set turven hoe vaak iemand na een fout buiten de kring blijft of zijn hoofd laat hangen, en bespreek dat getal met het team, niet de namen. Geef in een partijvorm een bonuspunt aan de ploeg die na elke rally als eerste compleet in de kring staat. Ben je net begonnen als trainer, zet deze afspraken dan op je lijst voor de eerste weken; wat daar verder op staat, lees je in beginnen als volleybalcoach.
Kijk ook naar jezelf. Vraag je assistent of een ouder om één set lang te noteren wat jij doet na een fout van je team: een zucht, armen over elkaar, een draai weg van het veld. Wat je van je spelers vraagt, moeten ze eerst bij jou zien.
Lichaamstaal terugzien in Koach
Wij maken Koach, een app voor volleybaltrainers. Lichaamstaal meet de app niet. Wel zie je na een wedstrijd waar het kantelde, en dat helpt om terug te denken aan wat je op dat moment zag.
- Momentum. Houd je de wedstrijd live bij, dan staat na afloop onder Statistieken bij Momentum de langste reeks voor en tegen, per set een golf van de stand, het aantal reeksen van 3 of meer en met welk soort punt de reeksen van de tegenstander meestal begonnen, bijvoorbeeld een eigen servicefout. Begon een reeks tegen met een fout en zakten daarna de hoofden, dan weet je waar je afspraken het eerst nodig zijn.
- Spelersnotities. Wat je bij één speler ziet, schrijf je in het trainingsdetail onder Verslag als spelersnotitie, met de schakelaar Opvolgen als je er later op terug wilt komen. Spelers en ouders zien die notities niet; de trainers van het team wel, en hoort het team bij een club, dan ook de clubleiding.
14 dagen gratis, zonder creditcard. Houd je volgende wedstrijd live bij en kijk daarna waar de reeksen tegen begonnen.
Probeer Koach met je team
Wat Koach na de proef kost, staat op de prijzenpagina.
Veelgestelde vragen
Waarom is lichaamstaal belangrijk in volleybal?
Omdat het spel na elke rally even stilligt en iedereen dan ziet hoe je reageert. Medespelers lezen eraan af of ze op je kunnen rekenen, tegenstanders of je team uit balans is, en een coach ziet of een speler nog in de wedstrijd zit. Een team dat na een fout samen in de kring staat, laat iets anders zien dan zes spelers die elk een andere kant op kijken.
Hoe verbeter je de lichaamstaal van je team?
Met een paar zichtbare afspraken in plaats van algemene oproepen: na elke rally naar de kring, wie de fout maakte steekt kort zijn hand op, iedereen krijgt een hand en daarna kijkt iedereen naar de volgende service. Train die gewoontes in partijvormen, tel hoe vaak het misgaat en bespreek dat getal. En doe het zelf voor langs de lijn.
Wat doe je als een speler na een fout boos wegloopt?
Reageer niet op het moment zelf vanaf de bank, maar laat het team hem in de kring opvangen. Praat na de wedstrijd onder vier ogen: wat zag je, wat doet het met zijn medespelers en wat spreek je af voor de volgende keer. Gebeurt het steeds, ook op de training, kijk dan breder dan lichaamstaal alleen, bijvoorbeeld naar zijn zelfvertrouwen of naar wat er buiten de zaal speelt.
Mag je in volleybal juichen naar de tegenstander?
Juichen mag, provoceren niet. Het reglement van de FIVB vraagt dat spelers zich respectvol en hoffelijk gedragen tegenover de tegenstander, en een scheidsrechter kan wangedrag bestraffen. Vier een punt daarom met je eigen team, in de kring, en niet met je gezicht onder het net naar de andere kant.
Zie waar je wedstrijd kantelde
14 dagen gratis, zonder creditcard. Na je volgende wedstrijd zie je de reeksen voor en tegen.
Start met KoachOf lees eerst wat de volleybal app voor coaches allemaal doet.


