Lichaamstaal in volleybal: na een punt of fout | Koach
Start 14 dagen gratis

Lichaamstaal in volleybal: wat je team uitstraalt na een fout

Het korte antwoord

Lichaamstaal in volleybal is wat je zonder woorden laat zien: hoofd omhoog of omlaag, naar je team toe of ervan weg. Omdat het spel na elke rally even stilligt, zien medespelers, tegenstanders en de coach dat steeds opnieuw. Je werkt eraan met een paar vaste teamgewoontes na elk punt en elke fout.

Lichaamstaal in volleybal is goed te zien. Na elke rally ligt het spel even stil, en in die paar seconden ziet iedereen hoe je reageert: je medespelers, de tegenstander aan de andere kant van het net en je coach langs de lijn. Wat je dan laat zien, zegt soms meer dan wat je roept.

Leestijd: 6 min

Waarom lichaamstaal in volleybal zo zichtbaar is

Een set tot 25 punten heeft minstens 25 rally's, en na elke rally ligt het spel stil tot het volgende fluitsignaal. In die pauze staan zes spelers dicht bij elkaar op een klein veld, met de tegenstander op een paar meter afstand aan de andere kant van het net. Er is geen bal om je achter te verstoppen en geen veld om weg te lopen.

Dat de tegenstander je houding leest, is ook onderzocht. Sportpsychologen lieten mensen stille fragmenten van drie seconden zien van sporters in een pauze in het spel, bij tafeltennis, basketbal en handbal, zonder de stand erbij (Furley en Schweizer, 2014). Volwassenen konden vaak goed inschatten of een sporter voor of achter stond, en kinderen van vier tot twaalf jaar lukte dat ook, al minder nauwkeurig. Volleybal zat er niet bij, dus het is geen bewijs voor onze sport, maar het idee is hetzelfde: wat je na een fout laat zien, kan de andere kant van het net lezen.

Wat je ziet na een fout, en wat het zegt

Vooral na een fout valt lichaamstaal op. Een paar herkenbare reacties, wat anderen erin lezen en wat je in plaats daarvan doet:

Wat je zietWat anderen lezenWat je in plaats daarvan doet
Hoofd omlaag, blik op de vloerHij is er even nietKin omhoog, blik naar de kring
Handen in de zij of op de knieënMoe, of opgegevenHanden los, naar het midden lopen
Wegdraaien uit de kringLaat me met rustAls eerste in de kring staan
Armen wijd naar een medespelerHet lag aan hemJe eigen deel benoemen: "mijn bal"
Schouders ophalen naar de scheidsrechterHet ligt aan een anderOmdraaien naar je team
Vijf keer sorry zeggenBlijft bij de fout hangenEén keer je hand opsteken, dan de volgende taak

Het gaat niet om toneelspelen. Balen na een fout mag, kort. Waar het om gaat, is wat er na die eerste seconde komt. Zie je bij één speler weken achter elkaar dat zijn houding inzakt, ook op de training, dan is het vaak meer dan lichaamstaal alleen; lees dan over de speler die zijn zelfvertrouwen kwijt is.

Na een punt: vieren met je team, niet naar de tegenstander

Ook vieren is lichaamstaal. In een studie naar strafschoppenseries op wereld- en Europese kampioenschappen voetbal zaten spelers die een benutte strafschop uitbundig vierden, vooral met beide armen, vaker in het team dat de serie uiteindelijk won, en de volgende schutter van de tegenstander miste daarna vaker (Moll, Jordet en Pepping, 2010). De onderzoekers zien daarin emoties die overslaan op teamgenoten en tegenstanders. Ook hier gaat het om een samenhang en niet om volleybal.

Voor een volleybalteam betekent het: vier een punt samen en kort, naar je eigen team toe. Juichen met je gezicht onder het net naar de tegenstander is provoceren, en dat past niet bij fair play in volleybal. Let ook op wie je viert. Een team dat alleen de aanvaller een hand geeft, vergeet de passer die de aanval mogelijk maakte. In de kring krijgt iedereen een hand.

De lichaamstaal van de coach langs de lijn

Na een fout kijken spelers vaak eerst naar de bank. Wat ze daar zien, telt: armen over elkaar, een hand voor je ogen, je omdraaien of een diepe zucht zijn vanaf het veld goed te zien. Het reglement geeft de coach ruimte om aanwijzingen te geven terwijl hij staat of loopt in de vrije zone voor de eigen bank, vanaf het verlengde van de aanvalslijn (regel 5.2.3.4 van de Official Volleyball Rules 2025-2028). Dat betekent ook dat je de hele wedstrijd in beeld staat.

Wat je zegt, telt natuurlijk ook. Hoe je corrigeert zonder je stem te verheffen, staat in corrigeren zonder schreeuwen.

Teamafspraken over lichaamstaal, en hoe je ze traint

Lichaamstaal verander je niet door "kop omhoog" te roepen. Spreek als team een paar gewoontes af die zo concreet zijn dat je ze kunt zien en tellen:

  1. Na elke rally naar het midden. Binnen een paar tellen staat iedereen in de kring, ook na een fout. Waarom volleyballers dat kringetje maken, lees je in waarom volleyballers hun schoenen afvegen en andere gewoontes.
  2. "Mijn bal". Wie de fout maakte, steekt kort zijn hand op. Daarna is het klaar.
  3. Een hand voor iedereen. Ook, en juist, voor de speler die net de fout maakte.
  4. Ogen naar voren. Na de kring kijkt iedereen naar de volgende service, niet naar de bank of de tribune. Waar je dan precies naar kijkt, staat in concentratie in volleybal.
  5. De bank doet mee. Wisselspelers reageren zichtbaar op een punt en zijn juist ook te horen na een fout van een teamgenoot.

Train die gewoontes in partijvormen, zoals je een techniek traint. Laat een assistent of een geblesseerde speler per set turven hoe vaak iemand na een fout buiten de kring blijft of zijn hoofd laat hangen, en bespreek dat getal met het team, niet de namen. Geef in een partijvorm een bonuspunt aan de ploeg die na elke rally als eerste compleet in de kring staat. Ben je net begonnen als trainer, zet deze afspraken dan op je lijst voor de eerste weken; wat daar verder op staat, lees je in beginnen als volleybalcoach.

Kijk ook naar jezelf. Vraag je assistent of een ouder om één set lang te noteren wat jij doet na een fout van je team: een zucht, armen over elkaar, een draai weg van het veld. Wat je van je spelers vraagt, moeten ze eerst bij jou zien.

Lichaamstaal terugzien in Koach

Wij maken Koach, een app voor volleybaltrainers. Lichaamstaal meet de app niet. Wel zie je na een wedstrijd waar het kantelde, en dat helpt om terug te denken aan wat je op dat moment zag.

Het momentumscherm van een gespeelde wedstrijd in Koach met de langste reeks voor en tegen, een golf per set en de slotfase
Na de wedstrijd: per set hoe de stand liep, de reeksen voor en tegen en waarmee hun reeksen meestal begonnen.

14 dagen gratis, zonder creditcard. Houd je volgende wedstrijd live bij en kijk daarna waar de reeksen tegen begonnen.

Probeer Koach met je team
Het verslag van een training in Koach met de velden Ging goed, Beter kan en Focus voor de volgende keer, en daaronder Spelersnotities
Onder het verslag voeg je met Notitie toevoegen een spelersnotitie toe; spelers en ouders zien die niet.

Wat Koach na de proef kost, staat op de prijzenpagina.

Veelgestelde vragen

Waarom is lichaamstaal belangrijk in volleybal?

Omdat het spel na elke rally even stilligt en iedereen dan ziet hoe je reageert. Medespelers lezen eraan af of ze op je kunnen rekenen, tegenstanders of je team uit balans is, en een coach ziet of een speler nog in de wedstrijd zit. Een team dat na een fout samen in de kring staat, laat iets anders zien dan zes spelers die elk een andere kant op kijken.

Hoe verbeter je de lichaamstaal van je team?

Met een paar zichtbare afspraken in plaats van algemene oproepen: na elke rally naar de kring, wie de fout maakte steekt kort zijn hand op, iedereen krijgt een hand en daarna kijkt iedereen naar de volgende service. Train die gewoontes in partijvormen, tel hoe vaak het misgaat en bespreek dat getal. En doe het zelf voor langs de lijn.

Wat doe je als een speler na een fout boos wegloopt?

Reageer niet op het moment zelf vanaf de bank, maar laat het team hem in de kring opvangen. Praat na de wedstrijd onder vier ogen: wat zag je, wat doet het met zijn medespelers en wat spreek je af voor de volgende keer. Gebeurt het steeds, ook op de training, kijk dan breder dan lichaamstaal alleen, bijvoorbeeld naar zijn zelfvertrouwen of naar wat er buiten de zaal speelt.

Mag je in volleybal juichen naar de tegenstander?

Juichen mag, provoceren niet. Het reglement van de FIVB vraagt dat spelers zich respectvol en hoffelijk gedragen tegenover de tegenstander, en een scheidsrechter kan wangedrag bestraffen. Vier een punt daarom met je eigen team, in de kring, en niet met je gezicht onder het net naar de andere kant.

Zie waar je wedstrijd kantelde

14 dagen gratis, zonder creditcard. Na je volgende wedstrijd zie je de reeksen voor en tegen.

Start met Koach

Of lees eerst wat de volleybal app voor coaches allemaal doet.