Concentratie in volleybal: zo blijf je scherp tussen de punten
Het korte antwoord
Concentratie in volleybal is je aandacht op het juiste moment bij het juiste ding: na een rally loslaten, je volgende taak kiezen en bij het fluitsignaal kijken naar serveerder en bal. Je traint het met een vaste volgorde tussen de punten, één sleutelwoord per taak en spelvormen waarin verslappen meteen iets kost.
Concentratie in volleybal is geen kwestie van een uur lang strak voor je uit kijken. Een rally duurt een paar seconden, en tussen twee rally's zit vaak meer tijd dan in de rally zelf. Scherp blijven betekent dat je in die pauze weet wat je doet, en waar je kijkt zodra de fluit gaat.
Wat concentratie in volleybal is: aandacht die steeds wisselt
Volleybal is een sport van korte uitbarstingen. De bal is een paar seconden in het spel, dan fluit de scheidsrechter en staat iedereen weer stil. Concentratie is daarom niet één lange inspanning, maar steeds opnieuw schakelen: loslaten wat net gebeurde, kijken wat er nu komt en op het goede moment je blik vernauwen tot de bal.
Sportpsychologen beschrijven aandacht vaak met twee assen, naar het model van de Amerikaanse sportpsycholoog Robert Nideffer (Nideffer, 1976): breed of smal, en naar buiten (wat je ziet) of naar binnen (wat je denkt en voelt). Een volleyballer gaat in elke rally door alle vier heen. Wie zijn concentratie kwijt is, zit meestal op de verkeerde plek: binnen in zijn hoofd terwijl hij naar buiten moet kijken, of breed terwijl hij smal moet zijn.
| Moment | Soort aandacht | Waar je mee bezig bent |
|---|---|---|
| Direct na de rally | Breed, naar binnen | Loslaten, uitademen, je volgende taak kiezen |
| Opstellen | Breed, naar buiten | Wie serveert er, waar staat hun spelverdeler, wie staat voorin |
| Fluitsignaal tot de opgooi | Smal, naar buiten | De serveerder: zijn lichaam, zijn opgooi, zijn hand |
| In de rally | Smal, naar buiten, steeds verspringend | Bal, spelverdeler, aanvaller, bal |
Tussen de punten: vier stappen in een paar seconden
De tijd tussen twee rally's is de plek waar concentratie wordt gewonnen of verloren. Geef die tijd een vaste volgorde, zodat er geen ruimte overblijft voor het scorebord of de vorige bal:
- Loslaten. De rally is voorbij, gewonnen of verloren. Kort juichen of kort balen, dan één uitademing. Hoe je een fout verwerkt, staat in mentale training voor volleyballers; hier gaat het erom dat de rally echt af is.
- Rondkijken. Breed om je heen: wie serveert er bij hen, in welke rotatie staan jullie, welke aanvallers van de tegenstander staan voorin? Twee tellen, geen analyse.
- Kiezen. Eén taak voor de volgende rally, in één woord: "schouder", "hoog", "midden".
- Vernauwen. Bij het fluitsignaal gaan je ogen naar de serveerder en ze blijven daar tot de bal los is.
Voor de serveerder loopt het iets anders. Hij moet de bal binnen acht seconden na het fluitsignaal raken (regel 12.4.4 van de Official Volleyball Rules 2025-2028 van de FIVB), en zijn vaste serviceroutine moet in die tijd passen. Voor de andere vijf is het kringetje na elk punt een natuurlijke plek voor stap 1 tot en met 3: daar kijk je elkaar aan en zegt iedereen zijn woord.
Waar kijk je naar? Aandacht in de rally
Een speler die "zich concentreert" maar niet weet waar hij naar moet kijken, staat vooral gespannen. Geef elke rol een kijkvolgorde. Die volgorde is geen trucje: hij bepaalt hoeveel tijd je hebt om te reageren.
- Receptie. Voor de service het lichaam van de serveerder: waar staat hij, waar wijst zijn schouder naartoe? Bij de opgooi de bal en de hand die hem raakt. Daarna alleen nog de bal.
- Blok. Bal, spelverdeler, bal, aanvaller. Kijk niet de hele rally naar de bal, maar zie waar de spelverdeler staat en welke kant hij op speelt, en kijk daarna naar de aanloop en de schouder van de aanvaller.
- Verdediging. De aanvaller: zijn aanloop, zijn schouder en zijn slagarm. Op het moment dat hij slaat, sta je stil en kijk je naar de bal.
- Spelverdeler. De pass, en vlak voordat je speelt een korte blik op hun middenblokkeerder.
Hoe snel een speler reageert op wat hij ziet, is een ander onderwerp: dat staat in reactietraining voor volleybal.
Sleutelwoorden: één woord dat je aandacht stuurt
Een sleutelwoord is een kort woord dat je ogen of je lichaam ergens heen stuurt. Het werkt beter als het naar iets buiten je lichaam wijst. Onderzoek naar aandacht en bewegen, in veel verschillende sporten en taken, laat al jaren zien dat mensen meestal beter presteren en beter leren als ze letten op het effect van een beweging, zoals de baan van de bal of het doel, dan op hun eigen armen of benen (overzicht van vijftien jaar onderzoek: Wulf, 2013). "Bal naar de spelverdeler" werkt daarom meestal beter dan "armen stil".
| Taak | Sleutelwoord | Waar het je ogen heen stuurt |
|---|---|---|
| Receptie | "Schouder" | De schouder van de serveerder, voor de opgooi |
| Blok | "Spelverdeler" | Waar de set heen gaat, voordat je springt |
| Verdediging | "Slagarm" | De slagarm van de aanvaller |
| Service | "Zone 1" | Het doel aan de overkant, niet je eigen hand |
| Aanval | "Blok" | De handen van het blok tegenover je |
Kies samen met de speler één woord per taak, niet vijf. Wat je tegen jezelf zegt over inzet en vertrouwen, heet zelfspraak; daarover lees je meer in visualisatie en zelfspraak.
Wat de aandacht wegtrekt in een wedstrijd
Op de training lukt het vaak wel. In een wedstrijd komt er van alles bij dat om aandacht vraagt. Zes bekende afleiders, met wat je ertegen doet:
- Het scorebord. Vooral vanaf 20 punten kijken spelers na elke rally naar de stand. Spreek af dat de spelaanvoerder of de spelverdeler de stand in de gaten houdt; de rest denkt aan zijn volgende taak.
- De vorige bal. Een fout die blijft hangen, trekt je aandacht naar binnen. Daarvoor is stap 1 tussen de punten bedoeld.
- De scheidsrechter. Wie na een beslissing blijft kijken of mopperen, mist het begin van de volgende rally. Volgens het reglement praat alleen de spelaanvoerder met de scheidsrechters als de bal uit het spel is; de rest draait zich om naar de kring.
- De tribune. Roepende ouders of supporters, vooral bij jeugd. Kijk niet naar de tribune maar naar je teamgenoten.
- Onderbrekingen. Na een time-out, een wissel of de setpauze moet je opnieuw in de wedstrijd komen. Geef in elke time-out één taak voor de eerste rally erna.
- Vermoeidheid. Wie moe is, blijft minder lang scherp, en dat merk je in de lange rally's aan het eind van een set. Conditie hoort dus ook bij concentratie.
Wat een team na een punt of een fout uitstraalt, hangt hiermee samen maar is een eigen onderwerp: zie lichaamstaal in volleybal.
Concentratieoefeningen voor volleybal: vijf vormen voor de training
Concentratie is geen preek maar een vaardigheid. Je traint hem met oefenvormen waarin een moment van verslapping meteen iets kost, en door de vier stappen tussen de punten ook op de training te doen.
| Vorm | Zo werkt het | Wat het traint |
|---|---|---|
| Reeks met herstart | Tien passes op rij naar de spelverdeler; één slechte pass en de teller staat weer op nul | Lang scherp blijven bij een eenvoudige taak |
| Wash | Twee rally's vormen een paar; een ploeg krijgt pas een punt als hij ze allebei wint | Niet verslappen na een gewonnen rally |
| Woord voor de rally | In een partijvorm zegt elke speler na elke rally hardop zijn taakwoord, pas dan brengt de coach de bal in | De vier stappen tussen de punten |
| Lees de serveerder | De ontvangers roepen "kort" of "lang" op het moment dat de serveerder de bal raakt | Kijken naar het lichaam van de serveerder |
| Met lawaai | Muziek, een roepende bank of een coach die een verkeerde stand omroept tijdens een partijvorm | Je aandacht vasthouden bij afleiding |
Hoe je een wash opzet en telt, staat bij wash-oefeningen. Zet niet alle vijf in één training: kies er één of twee en houd ze een paar weken vast, zodat spelers de volgorde gaan voelen.
Bij kinderen tot een jaar of twaalf houd je de blokken kort, laat je ze weinig in de rij staan en geef je één woord in plaats van drie. Een kind dat zijn aandacht verliest omdat het vijf minuten op zijn beurt wacht, heeft geen concentratieprobleem maar een oefening met te veel wachten. Ben je net trainer, begin dan met de basis uit je eerste seizoen als volleybalcoach; concentratievormen komen daarna.
Kijk één set lang alleen naar de ogen van je spelers. Kijken ze tussen de rally's naar het scorebord, de tribune of de vloer, of naar elkaar en daarna naar de serveerder? Wat je ziet, bepaalt welke vorm je de volgende training kiest.
Concentratie plannen en terugzien in Koach
Wij maken Koach, een app voor volleybaltrainers. Concentratie meet de app niet. Wel plan je er de vormen hierboven mee, houd je een partijvorm met stand bij en zie je na een wedstrijd waar je team wegzakte.
- Plannen. In het trainingsdetail zet je met + Onderdeel een concentratievorm als eigen onderdeel in het plan, met een naam, de minuten en een beschrijving van de regels. Met + Oefening kies je uit de oefeningen in de app.
- Een partijvorm met stand. Kies via + Oefening de Trainingswedstrijd en start hem vanuit het plan. Je kiest Simpel (per rally wie scoort en wie de fout maakt) of Expert, zet je spelers in ploeg A of B en begint met Nieuwe ronde weer bij 0-0. Na afloop staan per speler de punten en fouten klaar.
- De slotfase in wedstrijden. Houd je een wedstrijd live bij, dan staat na afloop onder Statistieken bij Momentum hoe je team speelde in de Slotfase (vanaf 20), wat de langste reeks voor en tegen was en, als je time-outs nam, hoe de drie rally's na een time-out gingen.
- Doorgeven. In het verslag van de training schrijf je onder Focus voor de volgende keer waar de groep mee bezig is. Bij de volgende training staat die focus in het trainingsdetail boven het plan, ook voor je medetrainer.
14 dagen gratis, zonder creditcard. Zet volgende week één concentratievorm in je plan en kijk na de wedstrijd hoe je team de slotfase speelde.
Plan je training in Koach
Wat Koach na de proef kost, staat op de prijzenpagina.
Veelgestelde vragen
Hoe kan ik me beter concentreren tijdens een volleybalwedstrijd?
Geef de tijd tussen de rally's een vaste volgorde: loslaten, rondkijken, één taak kiezen in één woord, en bij het fluitsignaal je ogen naar de serveerder. Weet per rol waar je naar kijkt in de rally, en kijk niet na elke rally naar het scorebord. Oefen die volgorde ook op de training, anders voelt hij in de wedstrijd vreemd.
Waarom verlies ik mijn concentratie aan het eind van een set?
Vanaf 20 punten trekt de stand meer aandacht: je denkt aan de uitslag in plaats van aan de volgende bal, en vermoeidheid doet de rest. Spreek af wie de stand in de gaten houdt, houd je aan je taakwoord voor de rally en speel op de training af en toe partijvormen die bij 20-20 beginnen, zodat de slotfase vertrouwd voelt.
Welke oefeningen zijn er voor concentratie in volleybal?
Vormen waarin verslappen meteen iets kost: een reeks van tien passes die bij een fout opnieuw begint, een wash waarin je twee rally's op rij moet winnen, een partijvorm waarin iedereen voor elke rally zijn taakwoord zegt, en ontvangers die roepen of een service kort of lang wordt. Voeg af en toe lawaai toe, zoals muziek of een roepende bank.
Hoe train je concentratie bij jonge volleyballers?
Houd oefeningen kort, laat kinderen weinig wachten en geef één woord per taak in plaats van een lijst aanwijzingen. Spelvormen met veel balcontacten houden de aandacht vanzelf vast. Vraag na een rally niet wat er misging, maar waar ze de volgende keer naar kijken, zodat hun aandacht vooruit gaat in plaats van terug.
Plan je volgende training met een concentratievorm
14 dagen gratis, zonder creditcard. Na de volgende wedstrijd zie je hoe je team de slotfase speelde.
Start met KoachOf lees eerst wat de volleybal app voor coaches allemaal doet.


