Fair play in volleybal: sportiviteit die je als coach voorleeft
Het korte antwoord
Fair play in volleybal betekent dat je beslissingen van de scheidsrechter accepteert, tegenstander, officials en publiek met respect behandelt en geen fout van je eigen team verbergt. Het reglement vraagt dat letterlijk. Als coach leer je het je team vooral door het voor te doen en te benoemen als het gebeurt.
Fair play in volleybal lijkt vanzelf te spreken: er staat een net tussen de teams en niemand raakt een tegenstander aan. Toch zie je elke week discussies over een aanraking, armen in de lucht naar de scheidsrechter en een team dat de hand onder het net overslaat. Sportiviteit leert een team, en de coach is daarin het voorbeeld.
Wat is fair play in volleybal?
Fair play staat gewoon in de spelregels. Hoofdstuk 7 van de Official Volleyball Rules 2025-2028 van de FIVB gaat over het gedrag van de deelnemers: spelers, wisselspelers en staf. Vier regels vormen samen wat je fair play kunt noemen:
- Ken de regels en houd je eraan (regel 20.1.1).
- Accepteer de beslissingen van de scheidsrechters zonder discussie. Is er twijfel, dan vraagt alleen de spelaanvoerder om uitleg (regel 20.1.2).
- Probeer de scheidsrechters niet te beïnvloeden en verberg geen fouten van je eigen team (regel 20.1.3).
- Gedraag je respectvol en hoffelijk, in de geest van fair play, tegenover de scheidsrechters, de andere officials, de tegenstander, je teamgenoten en het publiek (regel 20.2.1).
Daar hoort een taak van de aanvoerder bij die ook in het reglement staat: na de wedstrijd bedankt hij de scheidsrechters en tekent hij het wedstrijdformulier (regel 5.1.3.1). Wat er gebeurt als een speler of coach over de grens gaat, staat in de gele en rode kaart in volleybal; dit artikel gaat over alles wat daarvoor komt.
Een gedragscode van de club legt afspraken voor alle leden op papier vast. Dat is iets anders, en daarvoor is er een voorbeeld van een gedragscode voor een sportvereniging. Fair play is wat je team er op het veld van laat zien.
Een aanraking die niemand zag: zeg je het?
Volleybal heeft een eigen soort eerlijkheidsvraag. De blokkeerder voelt de bal langs zijn vingertoppen gaan, maar de scheidsrechter geeft uit. De middenspeler raakt bij de landing het net, en niemand ziet het. Wat doe je dan?
Het reglement verplicht je niet om je eigen fout te melden, maar het verbiedt wel om hem te verbergen (regel 20.1.3). Een speler die na een aanraking luid protesteert dat hij niets voelde, doet dus wat de regel juist niet wil. Kies als coach een duidelijke lijn en spreek die vooraf af:
- Zonder scheidsrechter meld je het zelf. Op de training, in een oefenpartij of op een toernooi waar de teams zelf fluiten: wie het net raakte of de bal aantikte, steekt zijn hand op. Een afspraak die je erbij kunt maken: bij twijfel over in of uit gaat het punt naar de tegenstander. Dat staat niet in het reglement; het is een gewoonte die je als team kiest.
- Met scheidsrechter protesteer je niet tegen een terechte beslissing. Geen armen in de lucht en geen "niks geraakt!" als je weet dat je hem raakte.
- Steekt een speler uit zichzelf zijn hand op na een aanraking, dan prijs je dat. De beslissing blijft bij de scheidsrechter.
Niet elke coach vindt dat een speler in een wedstrijd met scheidsrechters zijn eigen fout moet aanwijzen. Juist daarom spreek je het van tevoren af, dan is het geen discussie op het moment zelf. Wanneer het raken van het net precies een fout is, staat in de netfout in volleybal.
Hoe ga je om met de scheidsrechter?
Op veel niveaus fluit een vrijwilliger, soms een speler uit een ander team van de club, en vaak zonder lijnrechters. Die mist dingen, net zoals jouw spelers ballen missen. Eén ding regelt het reglement zelf: als de bal uit het spel is, praat alleen de spelaanvoerder met de scheidsrechters, bijvoorbeeld om uitleg te vragen over hoe een regel is toegepast (regel 5.1.2). De rest zijn afspraken die je met je team maakt:
- Na een fluitsignaal draai je je om naar je eigen kring, niet naar de scheidsrechter.
- Geen gebaren: geen handen in de zij, geen schouders ophalen richting de scheidsrechtersstoel, geen wijzen naar de lijn.
- Na de wedstrijd geeft niet alleen de aanvoerder de scheidsrechters een hand, maar het hele team.
Voor de bank geldt hetzelfde. Ook de coach kan een kaart krijgen, en je spelers zien precies hoe jij op een beslissing reageert.
De tegenstander: kleine gebaren die tellen
- De hand onder het net. Na de wedstrijd lopen beide teams langs het net en geven elkaar een hand, ook na een verloren wedstrijd. Veel teams doen het ook voor de eerste set.
- De bal netjes teruggeven. Ligt de bal aan jouw kant en serveert de tegenstander, rol hem dan onder het net door naar hun serveerder. Over het net knallen of wegtrappen is klein, maar iedereen ziet het.
- Juichen naar je eigen team. Vier een punt in je kring, niet met je gezicht onder het net naar de tegenstander. Hoe dat eruitziet, staat in lichaamstaal in volleybal.
- Een goede actie erkennen. Een knik of een kort applaus voor een knappe verdediging van de tegenstander kost niets.
- Geen tijdrekken. Niet treuzelen bij een wissel of bij het teruggeven van de bal om de serveerder van de tegenstander uit zijn ritme te halen. Het reglement bestraft vertragen ook: de eerste keer met een waarschuwing, daarna met een punt en de service voor de tegenstander (regel 16).
Fair play bij jeugd
Kinderen leren sportiviteit zoals ze een bovenhandse pass leren: door het te zien en het vaak te doen. Een paar dingen werken goed bij jeugdteams:
- Zelf fluiten. Laat ze op de training in kleine partijvormen zelf beslissen of een bal in was. Wie merkt hoe lastig dat is, praat daarna anders over een scheidsrechter.
- Benoemen als het gebeurt. "Mooi dat je je hand opstak bij dat net." Dat zegt meer dan een praatje aan het begin van het seizoen.
- De ouders erbij. Wat er langs de lijn geroepen wordt, hoort bij het klimaat van het team. Afspraken daarover staan in ouders langs de lijn.
- Een fair-play-prijs serieus nemen. Heeft een toernooi zo'n prijs, vertel je team dan dat hij bestaat en waarop hij wordt toegekend.
Zo leer je fair play als coach: voorleven, afspreken, benoemen
- Voorleven. Je team kijkt naar jou bij elke beslissing. Blijf rustig staan of zitten, geef de scheidsrechters na afloop een hand en praat in de nabespreking niet over "de scheids".
- Afspreken. Maak aan het begin van het seizoen drie tot vijf afspraken met het team, in hun eigen woorden. Bijvoorbeeld: we geven iedereen een hand na de wedstrijd, alleen de aanvoerder praat met de scheidsrechter, zonder scheidsrechter melden we onze eigen aanraking, de bal geven we onder het net terug. Wat je verder voor je eerste seizoen regelt, staat in beginnen als volleybalcoach.
- Benoemen. Zeg het in de nabespreking als iemand sportief was, net zo concreet als bij een goede pass: wie, wat, en waarom het telde.
- Belonen zonder beker. Erkenning van de groep is genoeg. Laat het team na een toernooi bijvoorbeeld zelf een sportief moment van die dag kiezen en benoemen.
- Ingrijpen onder vier ogen. Gedraagt een speler zich onsportief, praat er dan na de wedstrijd met hem over en niet voor de groep. Gebeurt het opnieuw, dan volgt een gevolg dat je vooraf hebt genoemd, zoals een set op de bank.
Begin bij jezelf. Vraag je assistent of een ouder om één wedstrijd lang te turven hoe vaak jij reageert op een beslissing van de scheidsrechter, met een gebaar, een opmerking of een zucht. Dat getal is je eerste fair-play-afspraak.
Je afspraken op één plek in Koach
Wij maken Koach, een app voor volleybaltrainers. Fair play meet de app niet, en er zit geen fair-play-prijs in. Wel helpt het om je afspraken op een plek te zetten waar het hele team ze ziet.
- Een mededeling op het dashboard. Bij Mededelingen tik je op + Nieuw, kies je Bericht en zet je jullie afspraken erin. Na Plaatsen staat het bericht op het dashboard van de spelers en de gekoppelde ouders van het team.
- Een poll. Kies in hetzelfde blad Poll en zet twee tot zes keuzes neer. Let op: ook de ouders van je actieve spelers stemmen mee, elk met hun eigen account. Een poll past dus bij een vraag voor spelers en ouders samen, zoals hoe jullie langs de lijn aanmoedigen; de afspraken op het veld maak je met het team zelf, op de training. Sinds versie 3.1 zie je als trainer onder de drie puntjes bij de poll per keuze wie wat koos en wie nog niet stemde; onder de poll staat voor iedereen dat de trainer dat ziet.
- Player of the Match is in Koach een stemming onder de spelers op de beste speler van de wedstrijd, geen sportiviteitsprijs. Wil je sportief gedrag belonen, benoem het dan zelf in de nabespreking.
14 dagen gratis, zonder creditcard. Zet vanavond je teamafspraken in een mededeling, zodat spelers en ouders ze voor de eerste wedstrijd gezien hebben.
Probeer Koach met je teamWat Koach na de 14 gratis dagen kost, staat op de prijzenpagina.
Veelgestelde vragen
Wat betekent fair play in volleybal?
Sportief spelen binnen de regels en met respect voor iedereen in de zaal. Het reglement van de FIVB vraagt dat je beslissingen van de scheidsrechters accepteert zonder discussie, geen fouten van je eigen team verbergt en je respectvol gedraagt tegenover scheidsrechters, officials, tegenstanders, teamgenoten en publiek. In de praktijk zie je het aan de hand onder het net, een bal die netjes wordt teruggegeven en een team dat zich na een fluitsignaal omdraait naar de eigen kring.
Moet je in volleybal zelf zeggen dat je het net raakte?
Het reglement verplicht je niet om je eigen fout te melden, maar verbiedt wel om fouten van je team te verbergen. Zonder scheidsrechter, zoals op de training of op een toernooi waar teams zelf fluiten, is het sportief om een aanraking zelf te melden. In een wedstrijd met scheidsrechters beslist de scheidsrechter; spreek als team af wat je doet, en protesteer in elk geval niet tegen een terechte beslissing.
Mag een speler met de scheidsrechter praten tijdens de wedstrijd?
Als de bal uit het spel is, mag alleen de spelaanvoerder met de scheidsrechters praten, bijvoorbeeld om uitleg te vragen over hoe een regel is toegepast. Andere spelers laten dat aan de aanvoerder over; de coach heeft voor wissels en time-outs de tweede scheidsrechter als aanspreekpunt. Discussiëren over een beslissing hoort er niet bij: het reglement vraagt dat je beslissingen sportief accepteert.
Hoe leer je kinderen sportief te zijn in volleybal?
Vooral door het voor te doen en het te benoemen als het gebeurt. Laat kinderen op de training zelf fluiten in kleine partijvormen, prijs het als iemand zijn hand opsteekt bij een aanraking, en spreek met de ouders af dat er langs de lijn alleen wordt aangemoedigd. Een paar vaste teamafspraken, zoals een hand voor de tegenstander na elke wedstrijd, maken het gewoon.
Zet je teamafspraken op één plek
14 dagen gratis, zonder creditcard. Spelers en ouders zien ze voor de eerste wedstrijd.
Start met KoachOf lees eerst wat de volleybal app voor coaches allemaal doet.


