Zwichnięcie barku w siatkówce: co robisz i droga powrotu
Krótka odpowiedź
Zwichnięcie barku w siatkówce to stan nagły: zawodnik przerywa grę, podpierasz rękę w pozycji, w której on ją trzyma, i od razu jedzie do lekarza. Nigdy nie nastawiaj barku sam. Powrót do zdrowia trwa według NHS zwykle 6 do 12 tygodni; kiedy zawodnik znów atakuje i blokuje, decyduje osoba prowadząca leczenie.
Zwichnięcie barku w siatkówce dzieje się w ułamku sekundy: upadek na wyprostowaną rękę, rzut, który kończy się źle, zderzenie przy siatce. To, co robisz w kolejnych minutach, ma znaczenie. Tu przeczytasz, co na hali robisz, a czego nie, dlaczego bark częściej wypada ponownie i jak wygląda droga powrotu.
Co się dzieje, gdy bark wypada ze stawu
Staw barkowy to kula w płytkiej panewce: głowa kości ramiennej opiera się o płaską panewkę łopatki. Daje to ręce ogromną swobodę ruchu i jednocześnie sprawia, że bark jest podatny na urazy. Przy zwichnięciu barku, czyli luksacji, głowa kości ramiennej wyskakuje z tej panewki. Jeśli dzieje się to tylko częściowo i głowa sama wraca na miejsce, mówi się o podwichnięciu (subluksacji). Według Amerykańskiego stowarzyszenia chirurgów ortopedów (AAOS) bark najczęściej wypada do przodu, i dzieje się to wtedy, gdy ręka jest uniesiona i odsunięta od ciała.
To dokładnie ta pozycja, w której siatkarze często mają ręce. Przyczyną jest zwykle uderzenie, upadek albo zderzenie (źródło: MedlinePlus). W siatkówce możesz pomyśleć na przykład o zawodniku, który amortyzuje rzut na wyprostowanej ręce, o dwóch zawodnikach rzucających się jednocześnie do tej samej piłki albo o blokującym, który z uniesionymi rękami wpada na kolegę z drużyny albo na siatkę. To więc inny uraz niż narastający ból ręki atakującej od zbyt wielu ataków; o tym jest artykuł ból barku w siatkówce.
Jak rozpoznać zwichnięty bark
Bark, który całkowicie wypadł ze stawu, według AAOS zwykle bardzo boli i jest to wyraźnie widoczne. Brytyjska publiczna służba zdrowia (NHS) wymienia po uderzeniu w bark takie sygnały:
- zawodnik nie może poruszać ręką;
- bark wygląda inaczej albo nie jest na swoim miejscu;
- ból, obrzęk albo siniak.
Ręka może też być zdrętwiała, słaba albo mrowić (AAOS, MedlinePlus). Trudniejsze jest podwichnięcie: kości mogą same wrócić na miejsce, a staw może potem wyglądać w miarę normalnie, pisze AAOS. Zawodnik mówi wtedy, że bark „na chwilę wyskoczył”. To też dajesz sprawdzić, bo bark, który był częściowo zwichnięty, może według AAOS wypadać dalej, jeśli więzadła nie zagoją się dobrze.
Na hali: co robisz, a czego nigdy nie robisz
Ogólną kolejność działań po urazie, od przerwania gry po to, kto dzwoni, opisujemy w artykule pierwsza pomoc w siatkówce. Przy zwichniętym barku sprowadza się to do tego:
- Zawodnik od razu przerywa grę. Żadnego „spróbuję, czy da radę”, żadnego grania dalej, nie poruszaj ręką.
- Podeprzyj rękę w pozycji, w której zawodnik ją trzyma. MedlinePlus ujmuje to tak: unieruchom rękę w pozycji, w której ją zastajesz, i nie poruszaj stawem. NHS wymienia temblak albo ręcznik do podparcia ręki i krótkie chłodzenie kompresem chłodzącym owiniętym w chustę.
- Od razu do lekarza. Zwichnięty bark to sprawa dla szpitalnego oddziału ratunkowego. Zawodnik nie prowadzi sam; jeśli nie może tam bezpiecznie dotrzeć, dzwoń na numer alarmowy (NHS): w Unii Europejskiej 112, gdzie indziej na numer swojego kraju. Dzwoń na numer alarmowy od razu także wtedy, gdy ręka lub dłoń poniżej barku jest blada, zimna, lepka albo sina (MedlinePlus).
- Nigdy nie nastawiaj barku sam. Także wtedy, gdy kolega z drużyny, rodzic albo trener mówi, że już kiedyś to robił. Zarówno NHS, jak i MedlinePlus mówią to bez zastrzeżeń: nie próbuj samemu nastawiać stawu. W szpitalu najpierw robi się zdjęcie rentgenowskie; potem lekarz nastawia bark w znieczuleniu albo po podaniu środka uspokajającego (NHS).
- Przy młodzieży: zadzwoń do rodziców i niech pojedzie z zawodnikiem rodzic albo inny dorosły.
Jeśli zdarzy się to w meczu, przy poważnym wypadku sędzia przerywa grę; jak potem wygląda kwestia zmian, przeczytasz w artykule kontuzja podczas meczu.
Powiedz to na głos na początku sezonu. Umów się z drużyną, że nikt nie nastawia ani nie prostuje barku, palca czy kolana, także ten, kto kiedyś widział, jak to się robi. Wtedy w chwili urazu nie musisz o tym dyskutować.
Dlaczego bark, który raz wypadł, częściej wypada ponownie
Ryzyko, że to się powtórzy, jest realne. Według MedlinePlus staw, który raz był zwichnięty, łatwiej wypada ponownie, a AAOS wymienia osoby, które już miały zwichnięcie, jako grupę wysokiego ryzyka. Według AAOS większe ryzyko mają też osoby z naturalnie luźnymi więzadłami.
Jak duże jest to ryzyko, sprawdził przegląd Oldsa i współpracowników w British Journal of Sports Medicine (2015). W dziesięciu badaniach z łącznie 1324 dorosłymi 39 procent po pierwszym pourazowym zwichnięciu przednim ponownie miało problemy z niestabilnością barku. Osoby, które przy pierwszym razie miały 40 lat lub mniej, miały wyraźnie większe ryzyko, podobnie jak mężczyźni i osoby z luźnymi więzadłami. Ryzyko malało w miarę upływu czasu od pierwszego razu.
Dlatego też leczenie po pierwszym zwichnięciu bywa różne. NHS pisze, że czasem potrzebna jest operacja, żeby zmniejszyć ryzyko kolejnego zwichnięcia, a AAOS wymienia przede wszystkim młodych sportowców jako grupę, która może się na nią zdecydować już po pierwszym razie. Czy będzie to terapia ruchowa, czy operacja, decydują wspólnie lekarz i zawodnik. Ty nie musisz mieć na ten temat zdania; dobrze jednak wiedzieć, że to nie jest mały uraz.
Droga powrotu do ataku i bloku
Według NHS powrót do zdrowia po zwichnięciu barku trwa zwykle 6 do 12 tygodni, w pierwszych tygodniach z ręką na temblaku. Pełny powrót do niektórych sportów może trwać do 16 tygodni, a u niektórych osób dłużej. Fizjoterapeuta może dać ćwiczenia na ból i sztywność oraz na odzyskanie ruchomości i siły (NHS, AAOS). Kiedy zawodnik może wrócić do sportu, omawia ze swoim lekarzem albo fizjoterapeutą.
Ten powrót opiera się na kryteriach, nie na kalendarzu. W przeglądzie dotyczącym leczenia bez operacji w Journal of Athletic Training (2024) Olds i Uhl opisują rehabilitację w fazach, w której sportowiec przechodzi dalej dopiero wtedy, gdy zaliczy poprzedni krok, a na końcu są testy siły i stabilności oraz pytanie, czy jest na to gotowy psychicznie. Dla ciebie jako trenera oznacza to trzy rzeczy:
- Pytaj przy każdym kroku, co jest dozwolone. Przyjęcie, praca nóg, odbicie sposobem górnym, atak bez wyskoku, atak z wyskoku: osoba prowadząca leczenie mówi, który krok jest teraz możliwy. Ty dostosowujesz do tego ćwiczenia.
- Pytaj wprost o blok, rzuty i upadki. Ręka jest wtedy nad głową albo obok niej i podpierasz się nią, a to według AAOS pozycja, w której bark najczęściej wypada do przodu. Jak nauczyć się padać bez podpierania się jedną ręką, opisujemy w artykule obrona i rzuty w siatkówce.
- Licz się z wahaniem. Zawodnik musi być gotowy także psychicznie, piszą Olds i Uhl. Jeśli jeszcze nie ma odwagi blokować albo rzucać się na pełną siłę, zwiększaj minuty w meczach spokojnie i omów to z zawodnikiem i fizjoterapeutą.
Ćwiczenia barku z gumą, jak w artykule ćwiczenia z gumą oporową do siatkówki, są przeznaczone dla zdrowego barku. Po zwichnięciu zawodnik realizuje program swojego fizjoterapeuty. Jeśli dolegliwości się utrzymują, bark wydaje się luźny albo znów wypada, wróć do lekarza rodzinnego, lekarza medycyny sportowej albo fizjoterapeuty.
Co robisz jako trener, dopóki zawodnik nie wróci
Zawodnik z ręką na temblaku często może jeszcze wiele: być na treningu, prowadzić statystyki, przysłuchiwać się podczas przerwy na żądanie, pomagać prowadzić ćwiczenie z młodzieżą. Kto tygodniami siedzi w domu, łatwo się wycofuje, a zawodnik, który pozostaje zaangażowany, też wcześniej mówi, jak się czuje. Jeśli dopiero zostałeś trenerem, w artykule start jako trener siatkówki znajdziesz, co obok treningów warto załatwić od początku.
W Koach: kto jest kontuzjowany i co zostało ustalone
Koach nie układa planu rehabilitacji; to robi fizjoterapeuta. W aplikacji odnotowujesz jednak, kto nie trenuje wcale albo tylko częściowo. W profilu zawodnika dotknij ołówka (Edytuj zawodnika) i w polu Status ustaw zawodnika na Kontuzjowany. Przy przygotowaniu meczu jest on wtedy wyszarzony, z tą etykietą, na końcu ławki i nie dostaje przypomnień, żeby potwierdził obecność. Koledzy z drużyny widzą u niego Nieobecny zamiast Kontuzjowany.
Po treningu w sekcji Notatka zapisujesz w części Uwagi o zawodnikach, jaki krok dopuścił fizjoterapeuta i co zawodnik pominął. Te uwagi widzą trenerzy, a w drużynie należącej do klubu także zarząd klubu; zawodnicy i rodzice ich nie widzą. Dzięki temu wie o tym też twój asystent, a po kilku tygodniach nadal widzisz, od kiedy zawodnik mógł znów blokować. Status nie ma daty końcowej: gdy zawodnik w pełni wróci, sam ustawiasz go z powrotem na Aktywny.
14 dni za darmo, bez karty kredytowej. Dodaj drużynę dziś wieczorem i odnotowuj, kto jest kontuzjowany i co ustalono z fizjoterapeutą.
Wypróbuj Koach ze swoją drużynąIle Koach kosztuje po okresie próbnym, sprawdzisz na stronie z cennikiem.
Częste pytania
Czy można samemu nastawić zwichnięty bark?
Nie. NHS i MedlinePlus mówią zgodnie, że nie nastawiasz ręki sam. W szpitalu zwykle najpierw zdjęciem rentgenowskim potwierdza się, że bark jest zwichnięty, a potem lekarz nastawia go w znieczuleniu albo po podaniu środka uspokajającego. Podeprzyj rękę w pozycji, w której zawodnik ją trzyma, i jedźcie od razu na szpitalny oddział ratunkowy.
Ile trwa powrót do zdrowia po zwichnięciu barku?
Według NHS zwykle 6 do 12 tygodni, w pierwszych tygodniach z ręką na temblaku. Pełny powrót do niektórych sportów może trwać do 16 tygodni, a u niektórych osób dłużej. Kiedy siatkarz znów atakuje, blokuje i rzuca się do piłki, decyduje lekarz albo fizjoterapeuta na podstawie siły i stabilności, a nie terminarz meczów.
Czy bark może znowu wypaść ze stawu?
Tak. Według przeglądu Oldsa i współpracowników (2015) 39 procent dorosłych po pierwszym pourazowym zwichnięciu przednim ponownie miało problemy z niestabilnością barku. Większe ryzyko miały osoby, które przy pierwszym razie miały 40 lat lub mniej, a także mężczyźni i osoby z luźnymi więzadłami. Dlatego u młodych sportowców lekarz czasem omawia operację już po pierwszym razie.
Co jeśli bark sam wskoczy z powrotem?
Wtedy mogło to być częściowe zwichnięcie, czyli podwichnięcie. Według AAOS kości mogą przy tym same wrócić na miejsce, a staw potem wygląda w miarę normalnie. Mimo to daj go sprawdzić lekarzowi rodzinnemu albo lekarzowi medycyny sportowej: bark, który był częściowo zwichnięty, może wypadać dalej, jeśli więzadła nie zagoją się dobrze.
Odnotuj, kto jest kontuzjowany
14 dni za darmo, bez karty kredytowej. Status i ustalenia twoich zawodników w jednym miejscu.
Zacznij z KoachAlbo najpierw sprawdź, co potrafi aplikacja do siatkówki dla trenerów.


