Pierwsza pomoc w siatkówce: apteczka i pierwsze minuty po urazie
Krótka odpowiedź
Pierwsza pomoc w siatkówce to trzy rzeczy: pełna apteczka z rękawiczkami, bandażami i kompresami chłodzącymi, spokojne pierwsze minuty (przerwać grę, unieruchomić uraz, niczego samemu nie nastawiać) i wiedza, kiedy dzwonić na numer alarmowy. Przy podejrzeniu wstrząśnienia mózgu zawodnik tego dnia już nie gra.
Pierwsza pomoc w siatkówce nie zaczyna się od urazu, tylko od apteczki, którą zabierasz na trening. Skręcona kostka pod siatką, krzywo stojący palec, piłka prosto w twarz: w pierwszych minutach często jesteś jedynym dorosłym przy boisku. Oto co wtedy robisz, a czego nie robisz.
Co powinno być w apteczce drużyny siatkarskiej?
Europejska Rada Resuscytacji (ERC) w swoich wytycznych pierwszej pomocy z 2025 roku podaje podstawowe wyposażenie każdej apteczki i od razu dodaje, że uzupełniasz je o ryzyka twojej własnej sytuacji. W siatkówce to przede wszystkim kostki, palce i piłki w twarz. Tak wygląda apteczka, która zawsze jedzie z drużyną:
| W apteczce | Do czego w siatkówce |
|---|---|
| Rękawiczki jednorazowe i żel do dezynfekcji rąk | Przy każdej ranie i każdym krwawieniu z nosa, dla ciebie i dla zawodnika |
| Plastry, średnie i duże opatrunki na rany | Otarcia po padzie w obronie, otwarta rana na palcu |
| Bandaże, chusty trójkątne, agrafki i taśma | Podtrzymanie kostki albo nadgarstka, ręka na temblaku |
| Kompresy chłodzące albo lód w torbie termicznej, do tego cienka chusta | Krótkie schłodzenie skręconej kostki albo stłuczonego palca |
| Nożyczki i pęseta | Docięcie taśmy i bandaża na wymiar |
| Maseczka albo chusteczka do oddechów ratowniczych | Resuscytacja, jeśli się jej nauczyłeś |
| Plan postępowania na papierze i długopis | Numery alarmowe, adres hali, zapisanie godziny |
Leków przeciwbólowych nie ma na tej liście, a ich rozdawanie też nie jest zadaniem trenera. ERC ujmuje to w jednym zdaniu: zawsze wzywaj pomoc i używaj tylko materiałów i środków, z którymi nauczyłeś się pracować. Wytyczne proszą też o regularne sprawdzanie apteczki; rób to co najmniej na początku sezonu i po każdym użyciu, bo o pustym kompresie chłodzącym dowiadujesz się dopiero wtedy, gdy go potrzebujesz. Wiedz także, gdzie w twojej hali wiszą AED i apteczka hali. Wpisz je do planu postępowania w nagłych wypadkach dla twojej drużyny, razem z numerami kontaktowymi do bliskich twoich zawodników. Resztę przygotowań nowego trenera znajdziesz w artykule start jako trener siatkówki.
Pierwsza minuta: przerwij grę i oceń sytuację
Jeśli w meczu dojdzie do poważnego wypadku, gdy piłka jest w grze, sędzia natychmiast przerywa grę i wpuszcza pomoc medyczną na boisko; potem akcja jest powtarzana (przepis 17.1.1 przepisów FIVB). Na treningu sędzią jesteś ty: przerwij grę, nawet jeśli reszta jeszcze gra. Potem działasz w kolejności z wytycznych ERC:
- Czy jest bezpiecznie? Usuń piłki wokół zawodnika, reszta drużyny przerywa i trzyma się z daleka.
- Czy zawodnik reaguje? Odezwij się do niego. Brak reakcji? Przeczytaj niżej, co robisz, gdy zawodnik osuwa się na ziemię.
- Czy oddycha normalnie i czy mocno krwawi? Silne krwawienie zatrzymujesz bezpośrednim uciskiem na ranę.
- Dopiero potem sam uraz. Zawodnik zostaje w pozycji leżącej albo siedzącej; zapytaj, gdzie boli, zanim ktokolwiek dotknie kostki albo palca.
Wyślij jedną osobę po apteczkę, a drugą, żeby w razie potrzeby zadzwoniła na numer alarmowy. W całej Unii Europejskiej to 112, bezpłatnie i z każdego telefonu, a także w niektórych krajach poza nią (źródło: Komisja Europejska). Gdzie indziej dzwonisz na numer alarmowy swojego kraju; jeśli grasz turniej za granicą, sprawdź go wcześniej.
Skręcona kostka albo palec: pierwsze minuty
Nie musisz wiedzieć, co jest uszkodzone. Międzynarodowe wytyczne pierwszej pomocy Ruchu Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca (IFRC, 2020) ujmują to prosto: jeśli masz wątpliwości, zakładaj, że to złamanie. Złamanie stwierdza dopiero zdjęcie rentgenowskie, a tego nie zrobisz przy linii boiska.
- Bez ruchu i z podparciem. Utrzymaj kostkę albo dłoń w bezruchu i podeprzyj ją w pozycji, która najmniej boli, w miarę możliwości uniesioną. Niczego nie ciągnij i nie prostuj.
- Chłodzenie przeciw bólowi. Holenderski Czerwony Krzyż (Rode Kruis) zaleca przy bólu chłodzenie przez 10 do 20 minut, z lodem albo kompresem chłodzącym owiniętym w cienką chustę, żeby nie odmrozić skóry, i przerwanie, jeśli ból się nasila. Traktuj to jako łagodzenie bólu w pierwszych minutach, nie jako leczenie: na kolejne dni zalecenie nie brzmi już odpoczynek i lód, tylko ochrona, uniesienie i powrót do ruchu, gdy tylko ból na to pozwala (Dubois i Esculier, British Journal of Sports Medicine, 2020).
- Kostka: zwróć uwagę na cztery kroki. Jeśli zawodnik nie może przejść czterech kroków bez pomocy, obrzęk nie zmniejsza się po 4 do 5 dniach albo ból tylko się nasila, to według holenderskiego Czerwonego Krzyża powinien iść do lekarza rodzinnego.
- Palec. Palca, który stoi krzywo albo wyskoczył ze stawu, nigdy nie nastawiasz sam: zwichnięcie według IFRC zawsze powinien zobaczyć lekarz. Zdejmij pierścionek, zanim palec spuchnie. Kiedy tejpowanie ma sens, przeczytasz w artykule tejpowanie palców w siatkówce.
Jak zawodnik bezpiecznie wraca do gry po skręceniu, opisujemy w artykule powrót po skręceniu kostki.
Piłka w twarz: nos, oko i ząb
- Krwawienie z nosa. Niech zawodnik pochyli się do przodu, żeby nie połykać krwi, i ściska nos przez 10 minut; potem co najmniej 30 minut spokoju, podaje holenderski Czerwony Krzyż. Nie wraca więc od razu na boisko. Jeśli krwawienie z nosa jest skutkiem uderzenia, na przykład piłką albo łokciem, według Czerwonego Krzyża pilnie kontaktujesz się z lekarzem rodzinnym.
- Oko. Nie trzyj i nie uciskaj. Jeśli po uderzeniu zawodnik widzi inaczej niż zwykle, ma silny ból, z oka leci krew, pojawia się ból głowy, robi mu się niedobrze albo nie może utrzymać otwartego oka, jedzie na szpitalny oddział ratunkowy (źródło: NHS).
- Ząb. Wybity ząb chwyć za koronę, nie za korzeń, nie czyść go i nie wkładaj sam z powrotem. Przechowaj go w folii spożywczej z odrobiną śliny, a jeśli to niemożliwe, w mleku, i niech zawodnik jak najszybciej trafi do dentysty (IFRC). Także przy zębie mlecznym małego dziecka zalecenie brzmi: do dentysty.
Uderzenie w głowę: zejście z boiska, a przy tych objawach numer alarmowy
Piłka w głowę często wygląda niewinnie; właśnie dlatego zasada jest surowa. Wytyczne ERC wymieniają objawy wstrząśnienia mózgu: trudności z myśleniem lub zapamiętywaniem, ból głowy, zaburzenia widzenia, zawroty głowy, nudności lub wymioty, nadwrażliwość na światło lub dźwięk oraz zachowanie inne niż zwykle. Przy takim podejrzeniu zdejmujesz zawodnika z treningu albo meczu, a według ERC od razu kierujesz go do oceny lekarskiej, czyli jeszcze tego samego dnia. Tego dnia już nie gra, nawet jeśli chwilę później czuje się dobrze; tak samo podaje amerykańska agencja zdrowia publicznego CDC.
Natychmiast dzwoń na numer alarmowy przy urazie głowy z którymkolwiek z tych objawów, wymienionych w wytycznych IFRC:
- utrata przytomności, nawet jeśli trwała tylko kilka sekund;
- splątanie, agresja albo bełkotliwa mowa, albo napad drgawek;
- mrowienie w ręce lub nodze albo problemy z równowagą;
- nieostre lub podwójne widzenie;
- silny ból głowy, który po dwóch godzinach nie słabnie;
- krew lub przejrzysty płyn z nosa, ucha albo ust;
- wymioty więcej niż raz;
- brak reakcji i nieprawidłowy oddech.
Przy upadku pomyśl też o szyi. Jeśli zawodnik ma ból szyi albo mrowienie, dzwoń na numer alarmowy, nie przenoś go i poproś, żeby trzymał głowę jak najbardziej nieruchomo, dopóki nie przyjadą służby ratunkowe (IFRC). Rozpoznawanie, informowanie rodziców i powrót do gry opisujemy w artykule piłka w głowę i wstrząśnienie mózgu.
Zawodnik osuwa się na ziemię: pomyśl o zatrzymaniu krążenia
Wytyczne ERC 2025 są jednoznaczne: jeśli ktoś nie reaguje i nie oddycha normalnie, zakładaj zatrzymanie krążenia. Wolny, ciężki albo przypominający łapanie powietrza oddech liczy się jako nieprawidłowy. Na początku przez chwilę może to przypominać napad padaczkowy; gdy tylko ustanie, ponownie sprawdzasz oddech.
- Zadzwoń na numer alarmowy z telefonem na głośniku; dyspozytor poprowadzi cię przez kolejne kroki.
- Od razu zacznij uciskanie klatki piersiowej, na środku klatki.
- Niech ktoś przyniesie AED, włącz go i wykonuj polecenia głosowe. Z AED może skorzystać każdy.
- Jeśli uczyłeś się oddechów ratowniczych, wykonuj na zmianę 30 uciśnięć i 2 oddechy; jeśli nie, kontynuuj same uciśnięcia (ERC).
Po wszystkim: do kogo dzwonisz i co zapisujesz
Gdy zawodnik jest już zaopiekowany, załatwiasz trzy sprawy. Dzwonisz do jego osoby kontaktowej na nagłe sytuacje; w drużynie młodzieżowej dziecko odbiera rodzic, a po uderzeniu w głowę nigdy nie wraca samo do domu. Informujesz klub, a także zarządcę hali, jeśli korzystałeś z AED albo apteczki hali. I jeszcze tego samego wieczoru zapisujesz, co się stało: godzinę, co widziałeś i co zrobiłeś. Według IFRC ta godzina pomaga lekarzowi. Drużynie krótko mówisz, co się stało, bez szczegółów medycznych.
Jeśli dolegliwości się utrzymują albo są silne, zawodnik powinien trafić do lekarza rodzinnego, lekarza medycyny sportowej albo fizjoterapeuty. To oni decydują też, kiedy znów zagra, a nie terminarz meczów. Jak zmniejszyć ryzyko takich urazów, przeczytasz w artykule zapobieganie kontuzjom w siatkówce.
Spakuj apteczkę przed pierwszym treningiem razem z asystentem. Wtedy oboje wiecie, gdzie są kompresy chłodzące i rękawiczki, i z góry jest ustalone, kto dzwoni, a kto zostaje przy zawodniku.
Jak odnotować kontuzję w Koach
W profilu zawodnika w Koach dotykasz ołówka (Edytuj zawodnika) i w polu Status ustawiasz zawodnika na Kontuzjowany. Przy przygotowaniu meczu jest on wtedy wyszarzony, z tą etykietą, na końcu ławki, a przypomnień o treningu ani meczu nie dostaje. Koledzy z drużyny widzą u niego Nieobecny zamiast Kontuzjowany. Jeśli zawodnik ma własne konto, niżej w jego profilu, w sekcji Kontakt, jest kontakt alarmowy, który sam wpisał, i dzwonisz do niego jednym dotknięciem. U zawodników bez własnego konta, często najmłodszych, nic tam nie ma: wpisz numery ich rodziców do swojego planu postępowania. To, co wydarzyło się na treningu, zapisujesz przy tym treningu w sekcji Notatka jako uwagę o zawodniku.
14 dni za darmo, bez karty kredytowej. Dodaj drużynę dziś wieczorem i przy każdym zawodniku od razu zobacz, czy w sobotę jest zdrowy.
Wypróbuj Koach ze swoją drużynąIle Koach kosztuje po okresie próbnym, sprawdzisz na stronie z cennikiem.
Częste pytania
Co powinno być w apteczce drużyny siatkarskiej?
Według wytycznych pierwszej pomocy Europejskiej Rady Resuscytacji (2025) co najmniej plastry, opatrunki na rany, bandaże, chusty trójkątne, agrafki, taśma, rękawiczki jednorazowe, żel do dezynfekcji rąk i maseczka do oddechów ratowniczych, w wodoodpornej i dobrze oznaczonej torbie. W siatkówce uzupełniasz to o kompresy chłodzące albo lód, cienką chustę i tejp do palców. Dołóż też plan postępowania z numerami alarmowymi i adresem hali.
Czy można przyłożyć lód na skręconą kostkę?
Tak, krótko i przy bólu. Holenderski Czerwony Krzyż zaleca chłodzenie przez 10 do 20 minut, z lodem albo kompresem chłodzącym owiniętym w cienką chustę, żeby nie odmrozić skóry, i przerwanie, jeśli ból się nasila. Podeprzyj kostkę i ułóż ją wyżej. Jeśli zawodnik nie może przejść czterech kroków bez pomocy, idzie do lekarza rodzinnego. Na kolejne dni zalecenie nie brzmi już odpoczynek i lód, tylko ochrona i powrót do ruchu, gdy ból na to pozwala.
Kiedy dzwonić na numer alarmowy przy urazie na treningu?
Dzwoń na numer alarmowy (w UE 112, gdzie indziej numer twojego kraju), gdy zawodnik nie reaguje albo nie oddycha normalnie, przy bólu szyi lub mrowieniu po upadku oraz po uderzeniu w głowę z utratą przytomności, splątaniem, powtarzającymi się wymiotami, podwójnym widzeniem albo krwią lub przejrzystym płynem z nosa lub ucha. Według wytycznych IFRC powodem jest też ręka lub noga w nienaturalnym ułożeniu albo z silnym bólem i obrzękiem. Masz wątpliwości, dzwoń: dyspozytor pomoże ci zdecydować.
Czy trener siatkówki musi mieć kurs pierwszej pomocy?
To zależy od kraju, związku i klubu. Kurs pierwszej pomocy, resuscytacji i obsługi AED jest jednak wart polecenia: to, co przećwiczyłeś, zrobisz też pod presją. Europejska Rada Resuscytacji podkreśla poza tym, że używasz tylko materiałów, z którymi nauczyłeś się pracować. Zapytaj w klubie, czy organizuje taki kurs, i ustal w drużynie, kto udziela pierwszej pomocy.
W sobotę wiesz, kto jest zdrowy
14 dni za darmo, bez karty kredytowej. Przy każdym zawodniku widzisz, czy jest kontuzjowany, i zapisujesz, co się stało.
Zacznij z KoachAlbo najpierw sprawdź, co potrafi aplikacja do siatkówki dla trenerów.


