Coachbord volleybal: kopen, of gewoon je telefoon gebruiken?

Je staat op het punt een coachbord te bestellen. Er is een simpel magneetbord met poppetjes, er is een duurdere versie waar je met een stift op een LCD-scherm tekent, en er is de gedachte die iedereen op zo'n moment heeft: doet mijn telefoon dit niet gewoon? Dat is een echte vraag, en het antwoord hangt niet af van welk apparaat het slimst is.

Waar de keuze echt op vastloopt

Een coachbord is niet duur en niet ingewikkeld. Toch blijft dezelfde vraag terugkomen, omdat de vergelijking bijna altijd op de verkeerde punten wordt gemaakt: op wat een ding kan, in plaats van op wat er in de zaal met dat ding gebeurt.

Een time-out duurt in de meeste reglementen dertig seconden. Een flink deel daarvan gaat op aan het naar je toe lopen, het aanpakken van bidons en het even stil krijgen van zes of zeven mensen die net een punt hebben weggegeven. Wat er overblijft, is hooguit twintig seconden om één ding duidelijk te maken. Alles wat je in die twintig seconden aan het bedienen bent — een dop van een stift, een schermslot, een magneetje dat op de vloer valt — gaat af van je uitleg.

Dat is de meetlat. Niet: welk bord kan het meest. Maar: welk bord staat het minst in de weg als het erop aankomt. Hieronder staan de drie opties op vier punten naast elkaar, inclusief de punten waarop het goedkoopste bord gewoon wint. Dit stuk gaat alleen over de aankoop; hoe je in die twintig seconden een situatie uitlegt zonder dat je zes mensen kwijtraakt, staat in het tactisch bord in de time-out.

De drie opties, kort

• Het magneetbord. Een plaat met een volleybalveld erop, magneetjes voor de spelers, een whiteboardstift en een doekje of wisser. Vaak dubbelzijdig: heel veld aan de ene kant, half veld aan de andere. Meestal het formaat van een dun boek of iets groter. Je zet de poppetjes neer, je tekent er een pijl bij, je veegt hem weg.
• Het LCD-bord. Een scherm waarop je met een pennetje schrijft; de lijn verschijnt in één kleur op een donkere achtergrond. Er zit een knopje op dat het hele scherm in één keer leegmaakt. Het veld is op het scherm gedrukt of zit onder de tekenlaag. Er zitten geen poppetjes op: je tekent alles, ook de spelers. Er zit een kleine batterij in die vooral bij het wissen stroom gebruikt en daardoor lang meegaat.
• Je telefoon of tablet. Een app met een veld waarop je met je vinger tekent. Geen extra spullen, geen tweede tas, en het apparaat zit al in je broekzak. Daar staat een schermslot tegenover, en het feit dat een telefoon klein is voor zeven paar ogen.

Prijzen laat ik erbuiten, want die lopen per land en per winkel te ver uiteen om zinnig te vergelijken. Het patroon is wel overal hetzelfde: een magneetbord is het goedkoopst, een LCD-bord kost een veelvoud daarvan, en een app op een toestel dat je toch al hebt, kost je niets extra's aan hardware.

Punt één: hoe snel heb je hem in je hand?

Hier verliest de telefoon, en het heeft geen zin daar omheen te praten. Een bord dat aan een koordje aan je tas hangt of onder je stoel ligt, pak je op en het staat aan. Een telefoon moet je uit je zak halen, ontgrendelen — met natte of koude handen lukt dat niet altijd in één keer — en dan moet de juiste app open. Dat zijn een paar seconden die je in een time-out van dertig niet hebt.

Er is één manier om dat gat te dichten, en dat is voorbereiding: het scherm al open hebben voordat je de time-out aanvraagt. Wie het bord pas openslaat als de scheidsrechter fluit, is te laat, of het nou van karton of van glas is. Dat geldt trouwens ook voor het magneetbord: als de poppetjes nog in het zakje zitten, ben je net zo goed twintig seconden kwijt.

Het LCD-bord zit hier tussenin. Het staat altijd aan en tekent meteen, maar je moet het pennetje wel bij je hebben. Raak je dat kwijt, dan is een vingernagel een slechte vervanger: de meeste van deze schermen reageren op druk, en een vinger drukt te zacht en te breed voor een leesbare lijn.

Punt twee: kan de hele groep er tegelijk op kijken?

Zes spelers, een wisselspeler, soms een tweede trainer. Die staan in een halve kring om je heen, en niet allemaal recht voor je. Dat is een kijkhoekprobleem, en daar is een telefoon slecht in: klein, en met een glanzend scherm dat de lampen van de zaal weerkaatst voor wie er schuin op kijkt.

Een magneetbord heeft die twee problemen niet. Het is mat, het is meestal groter dan een telefoon, en van welke kant je er ook op kijkt: je ziet hetzelfde. LCD-borden zijn er in beide maten en hebben doorgaans wel wat kijkhoek nodig, omdat het contrast afneemt als je er scheef op kijkt.

Een tablet lost het formaat op, maar niet de weerspiegeling. En een tablet in je hand langs de lijn is een ander soort ding dan een telefoon in je zak: je bent dan terug bij een apparaat dat je bewust moet meenemen.

Punt drie: stroom, kou en kwijtraken

Het magneetbord heeft geen batterij en gaat niet stuk. Dat is een groter voordeel dan het klinkt, want de andere twee opties hebben allebei hun eigen manier om je op het verkeerde moment in de steek te laten.

• De telefoon. Die is aan het eind van een toernooidag leeg, zeker als je er ook de stand mee bijhoudt of foto's maakt. Een telbord-app naast je bord op hetzelfde toestel betekent dat één lege accu twee dingen tegelijk uitzet.
• Het LCD-bord. De batterij gaat lang mee, maar hij zit er wel in, en hij gaat op een dag leeg zonder dat je het aan zag komen. Koop je er een, kijk dan of het celletje vervangbaar is.
• Beide schermen. Een koude zaal maakt schermen traag en accu's korter van adem. Een vallende telefoon op een tegelvloer is een reparatie; een vallend magneetbord is een geluid.

Daar staat het onderhoud van het magneetbord tegenover: whiteboardstiften drogen uit, en een uitgedroogde stift merk je precies één keer per seizoen, altijd op het verkeerde moment. Magneetjes raken kwijt, en met vier poppetjes leg je geen opstelling uit.

Belangrijker dan kapotgaan is meenemen, en dat staat in geen enkele productomschrijving. Een coachbord werkt alleen als het er is. Een bord dat thuis op de kast ligt omdat je op dinsdag rechtstreeks van je werk kwam, is geen bord.

Ga voor jezelf één ding na: neem je nu al elke week iets extra's mee naar de zaal? Een map met je trainingsplan, een klembord, een fluitje? Dan komt er een bord bij en gaat dat goed. Ben je iemand die met een sleutel, een telefoon en een jas de zaal in loopt, dan is de kans groot dat het bord na een week of zes in de auto blijft. Dat is geen karakterfout; het is gewoon hoe het gaat.

Daar komt bij dat een bord in een sporthal makkelijk blijft liggen — op de bank, achter de scheidsrechtersstoel, in de kleedkamer. Bij een magneetbord is dat vervelend. Bij een duurder LCD-bord is het pijnlijk, en dat is een reden om er eerlijk over te zijn voordat je hem koopt.

Punt vier: blijft de situatie bestaan?

Wat je op een magneetbord of een LCD-bord tekent, is drie minuten later weg. Dat is meestal precies goed — een time-out is bedoeld om één ding te zeggen, niet om een archief aan te leggen. Maar er zijn twee momenten waarop je er spijt van krijgt.

Het eerste is de terugweg. Wat je in de zaal uitlegde, is bij de meeste spelers verdampt voordat de bus wegrijdt. Kun je het beeld nog een keer laten zien, dan hoef je het niet opnieuw te tekenen. Het tweede is de returnwedstrijd tegen dezelfde ploeg, drie maanden later. Wat er toen misging, weet je nog voor de helft.

Van een magneetbord of LCD-bord maak je daarvoor een foto. Dat werkt, maar die foto verdwijnt tussen duizend andere foto's, en niemand vindt hem in maart terug. Dat is hetzelfde probleem als bij statistieken op papier: het vastleggen lukt, het terugvinden niet.

Een bord in een app slaat de tekening op onder een naam die je zelf geeft, bij het team waar hij bij hoort. In Koach heet die knop Sla tactisch bord op; je geeft het bord zelf een naam, en met Deel als afbeelding zet je hem in je teamgroep. Maak je het bord bij een geplande wedstrijd, dan staat in de lijst bij dat bord dat hij bij die wedstrijd hoort. Dat is de kant waarop een scherm het van een plaat wint, en het is de enige.

De vraag die de knoop doorhakt

Zet je die vier punten naast elkaar, dan is er geen winnaar maar wel een volgorde in de vragen die je jezelf stelt.

1. Neem ik nu al elke week iets extra's mee naar de zaal? Zo ja: koop het magneetbord. Het is snel, het gaat nooit stuk, iedereen kan er tegelijk op kijken, en het kost bijna niets. Er is geen goede reden om daar met een app overheen te gaan.
2. Zo nee: wat heb ik dan wél altijd bij me? Je telefoon. Dan is een bord op je telefoon niet de mooiste oplossing, maar wel de enige die er op dinsdagavond ook echt is.
3. Wil ik uitgelegde situaties kunnen bewaren en delen? Dan komt het scherm terug in beeld, ongeacht het antwoord op vraag één. Sommige coaches hebben allebei: een magneetbord voor de time-out, een app voor wat daarna nog een keer bekeken moet worden.

En dan is er nog een verschil dat op geen enkel bord past. Een leeg veld begint altijd leeg: jij zet de zes poppetjes neer of tekent ze, en pas daarna kun je iets uitleggen. Een app die je opstelling al kent, kan de opstelling van dit moment laten zien — wie er nu op welke positie staat, en waar iedereen na de volgende rotatie staat. Dat scheelt de seconden die je anders aan het neerzetten kwijt was. Hoe dat werkt, staat in de opstelling-app voor 5-1 en 4-2.

Eén ding is los van je keuze waar: het bord bepaalt niet of je uitleg aankomt. Wanneer je een time-out aanvraagt en wat je er dan mee doet, staat in time-outs gebruiken en in wedstrijdcoaching langs de lijn. Een coach met een dure plaat en een onduidelijk verhaal wint die rally niet alsnog.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Volleybaltactiek: van servedruk tot verdedigingssysteem Serveertactiek: waar serveer je op en waarom? Receptieformaties: met 3, 4 of 5 spelers passen?

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken