Plus-minus in volleybal: wat een speler en een wissel opleveren

Plus-minus in volleybal meet wat er met de stand gebeurt terwijl een speler in het veld staat. Het laat iets zien wat punten en fouten missen: hoe het team speelt met hem erbij. Zo reken je het uit, zo lees je het zonder in de valkuilen te stappen, en zo meet je of een wissel werkte.

Wat is plus-minus in volleybal?

Plus-minus telt elke rally waarin een speler in het veld stond. Wint je team de rally, dan is het een plus; verliest het hem, dan een min. Wie het punt maakte of de fout, maakt niet uit: de passer die de bal perfect op de spelverdeler legt, krijgt dezelfde plus als de aanvaller die hem afmaakt. Daarom meet plus-minus iets anders dan een puntentelling. Niet wat een speler zelf scoort, maar hoe het team het doet met hem in het veld.

De som is kort: plus-minus = rally's gewonnen min rally's verloren, alleen geteld zolang de speler in het veld stond. Wie elke rally speelt, heeft altijd het saldo van het team. Het getal wordt pas interessant als je spelers vergelijkt die een deel van de wedstrijd speelden, of dezelfde speler over meerdere wedstrijden.

Rekenvoorbeeld: twee spelers op één plek

Een wedstrijd van drie sets telt 130 rally's. Je team wint er 68 en verliest er 62, een saldo van +6.

• Eva staat 100 rally's in het veld. Het team wint er 56 en verliest er 44. Haar plus-minus is 56 min 44 = +12.
• Mila valt voor haar in en speelt de andere 30 rally's: 12 gewonnen, 18 verloren. Haar plus-minus is 12 min 18 = min 6.
• Je spelverdeler speelt alle 130 rally's en staat op 68 min 62 = +6, precies het teamsaldo.

Eva en Mila vulden samen één plek in het veld: hun +12 en min 6 tellen op tot de +6 van het team. Eva lijkt het veel beter te doen. Maar Mila's min 6 komt uit maar 30 rally's: had het team er drie meer gewonnen, dan stond ze op 15 tegen 15, dus op nul. Drie rally's is één goede servicebeurt van de tegenstander.

Waar plus-minus je voor de gek houdt

• Weinig rally's. Zoals bij Mila: een invaller met twintig of dertig rally's kan door één reeks van de tegenstander ver in de min staan. Vergelijk pas na een paar wedstrijden.
• De rotatie waarin iemand speelt. De meeste teams winnen minder rally's op eigen service dan op de service van de tegenstander, behalve in de jongste jeugd, waar de service vaak al het punt beslist. Wie alleen invalt voor een servicebeurt, speelt alleen die moeilijkere rally's en staat dan snel in de min, ook als hij goed serveert. Het verschil tussen die twee soorten rally's lees je in side-out en breakpoint per rotatie.
• Het moment en de tegenstander. Wie speelt als de set al beslist is, of juist in de stand waarin de tegenstander zijn beste serveerder heeft, krijgt een ander getal dan zijn spel verdient.
• Libero en middens. De libero speelt achterin op de plek van een midden, de midden voorin. Hun plus-minus zegt dus vooral iets over het team in die helft van de rotaties.

Lees plus-minus daarom als een vraag, niet als een oordeel: waarom wint het team minder met deze speler erbij? Het antwoord kan bij de speler liggen, maar net zo goed bij de rotatie of het moment waarop je hem inzet. Welke spelers samen goed werken, is een eigen vraag; die staat in spelerscombinaties.

Plus-minus in Koach: Speeltijd in het segment Spelers

Houd je een wedstrijd live bij, in de modus Simpel of in Expert, dan rekent Koach bij het afronden voor elke speler uit hoeveel rally's hij in het veld stond en hoeveel daarvan het team won. Je tikt er niets extra voor. Open de gespeelde wedstrijd en kies het segment Spelers. Onder Spelersprestaties staat het blok Speeltijd: per speler het aantal rally's en de kolom +/-, met bovenaan wie het minst speelde en de beste plus/min van de wedstrijd.

Over het seizoen zie je het in het spelersprofiel onder Statistiek. Bij Per wedstrijd kies je de chip Plus/min en zie je het per wedstrijd als lijn, met het seizoensgemiddelde als stippellijn; een wedstrijd telt pas mee als de speler minstens tien rally's speelde. In het blok Rotaties en posities staat het totaal over alle live wedstrijden, en per rotatie welk deel van de rally's het team won met hem in het veld.

Spelers zien hun eigen plus/min in hun eigen wedstrijdscherm, niet die van teamgenoten. Het cijfer bestaat alleen bij wedstrijden die je live hebt bijgehouden met de huidige versie van de app. Een uitslag die je achteraf invult, of een wedstrijd die een gemachtigde scorer afrondt, heeft geen plus/min.

Werkte de wissel? Het effect van een wissel meten

Een wissel is een vraag: speelt het team beter met de nieuwe speler erin? Twee cijfers helpen je met het antwoord.

1. De plus-minus van de invaller, naast die van de speler die eruit ging. Het liefst over een paar wedstrijden, om de reden hierboven.
2. De rally's direct na de wissel. In Koach staat onder Statistieken, in het blok Momentum, de rij Na een wissel (5 rally's): hoeveel van de vijf rally's na elke wissel je won (Voor) en verloor (Tegen), opgeteld over de wedstrijd. Een liberowissel telt niet mee, en volgt er binnen vijf rally's een nieuwe wissel, dan begint de telling opnieuw. De rij staat er alleen als je in die wedstrijd hebt gewisseld.

Rekenvoorbeeld: vier wissels

Je wisselt vier keer in een wedstrijd. De vijf rally's na elke wissel eindigen 3-2, 1-4, 4-1 en 2-3. Bij Na een wissel staat dan Voor 10, Tegen 10 (3 + 1 + 4 + 2 tegen 2 + 4 + 1 + 3). Neutraal dus, terwijl er een wissel tussen zat die direct werkte (4-1) en een die direct punten kostte (1-4). Het totaal zegt dan weinig; welke wissel welke reeks gaf, zie je in het scoreverloop van de set.

Vijf rally's is kort. Het meet of een wissel het spel meteen omdraaide, niet of de invaller goed speelde; daarvoor is zijn plus-minus over de hele tijd in het veld het betere cijfer. Wanneer je wisselt en waarom, lees je in wedstrijdcoaching: time-outs en wissels. Hoe je het kantelpunt van een set terugvindt, staat in de momentum-lijn.

Wat doe je met plus-minus?

Gebruik het om vragen te stellen bij je wisselbeleid en je opstelling, niet als ranglijst. Staat een speler wedstrijden achter elkaar in de min, kijk dan eerst in welke rotaties en op welke momenten hij speelt. Speelt een invaller steeds op hetzelfde lastige moment, verander dan het moment voordat je over de speler oordeelt. En leg het naast de speeltijd: wie weinig rally's krijgt, heeft ook weinig kans om een goed getal neer te zetten. Hoe je speeltijd eerlijk verdeelt, staat in speeltijd bijhouden; hoe plus-minus past tussen de andere teamcijfers, in volleybalstatistieken begrijpen.

Plus/min, Speeltijd en het wisseleffect zitten in elke live bijgehouden wedstrijd. Je probeert Koach 14 dagen gratis; wat het daarna kost, staat op de prijzenpagina.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Speeltijd bijhouden: de eerlijkheidsmeter in Koach De momentum-lijn: zie waar de wedstrijd kantelde Wedstrijdcoaching: time-outs, wissels en je rol langs de lijn

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken