Mag een achterspeler aanvallen? De driemeterlijn-regels
De harde aanval vanuit het achterveld — de 'pipe' — is een van de mooiste wapens in modern volleybal. Toch fluiten scheidsrechters er wekelijks voor, want de regels rond aanvallende achterspelers luisteren nauw: het draait allemaal om de plek van je afzet en de hoogte van de bal.
Het korte antwoord: ja, met twee voorwaarden
Een achterspeler (de speler op positie 1, 5 of 6) mag wel degelijk aanvallen. De beperking geldt alleen voor aanvallen waarbij de bal zich op het moment van raken volledig boven de netrand bevindt. Wil een achterspeler zo'n bal slaan, dan moet hij aan twee voorwaarden voldoen:
- Afzetten achter de driemeterlijn. Zijn voet(en) mogen bij de afzet de aanvalslijn niet raken — de lijn hoort bij de voorzone.
- De bal raken vóór of tijdens de sprong. Landen in de voorzone mag daarna gewoon; alleen de afzet telt.
Is de bal op het contactmoment niet volledig boven nethoogte, dan mag een achterspeler hem overal spelen, ook vanuit de voorzone. Een achterspeler die in de voorzone een lage bal over het net duwt, doet dus niets fout — pas als de bal boven de netband uitkomt, gaat de driemeterregel gelden.
Waarom deze regel bestaat
Zonder de driemeterregel zouden alle zes spelers aan het net kunnen aanvallen en zou de langste ploeg vrijwel altijd winnen. De regel houdt het spel in balans: drie voorspelers mogen alles, drie achterspelers vallen alleen met aanloop van afstand aan. Precies daarom is de lijn op 3 meter van de middenlijn getrokken — de opbouw van het veld vind je in afmetingen van een volleybalveld, en welke nummers achterspeler zijn in positienummers 1 tot 6.
De pipe: de achterveldaanval als wapen
Topteams gebruiken de regel juist in hun voordeel. Bij een 'pipe' valt de speler op positie 6 door het midden aan, afzettend net achter de driemeterlijn; de diagonaal doet hetzelfde vanaf positie 1 ('D-bal' of 'A-bal'). De aanvaller heeft een lange aanloop en raakt de bal diep in het veld, waardoor het blok moeilijker kan sluiten. Voor de timing van zo'n aanval geldt hetzelfde ritme als voorin — zie de aanvalspas: het 3-pas ritme — alleen begint de aanloop een paar meter eerder.
Blokkeren: voor achterspelers altijd verboden
Waar aanvallen vanuit het achterveld mág, is blokkeren voor achterspelers altijd fout. Een achterspeler mag niet blokkeren en zelfs geen blokpoging doen die het spel beïnvloedt. Ook meedoen aan een gelukt groepsblok — met de handen boven de netrand de bal van de tegenstander afstoppen — levert een fout op zodra er een achterspeler tussen staat die de bal raakt of dicht bij de bal boven het net reikt. Voor de libero geldt de strengste variant: die mag nooit blokkeren én nooit een bal aanvallen die volledig boven de netrand is, waar hij ook staat — alle bijzonderheden in de liberoregels.
Zo herken je de fout (en voorkom je hem)
- De klassieke fout: een achterspeler die enthousiast aan het net verschijnt en een strakke pass direct boven de netrand afslaat. Punt tegenstander.
- Op de lijn is fout: de driemeterlijn hoort bij de voorzone. Wie met zijn hak op de lijn afzet, zet af ín de voorzone.
- Landen telt niet: een pipe-aanvaller die een meter voorbij de lijn landt, doet niets fout — de scheidsrechter kijkt uitsluitend naar de afzet.
- Ook de tweede bal telt: een setter die achterspeler is en een strakke pass boven de netrand met één hand over het net tikt, maakt formeel een aanvalsfout. Veel teams laten de achterste setter daarom lage ballen leggen in plaats van tikken.
Wie let hierop tijdens de wedstrijd?
De scheidsrechter beoordeelt bij een achterveldaanval twee dingen tegelijk: de plek van de afzet en de hoogte van de bal op het contactmoment. In de praktijk krijgt de aanvaller het voordeel van de twijfel zolang de afzet duidelijk achter de lijn ligt. Als coach wil je het niet op twijfel laten aankomen: spreek met je achterspelers een vast afzetpunt af, ruim een halve meter achter de lijn. Dat kost nauwelijks aanvalskracht en voorkomt dat een prima rally eindigt in een gefloten driemeterfout — een van de zuurste manieren om een punt weg te geven.
Traineridee: leg in een partijvorm een lintje op de driemeterlijn en laat achterspelers alléén via de pipe scoren. Spelers leren zo binnen één training waar ze mogen afzetten — en je team ontdekt een extra aanvalsoptie die de meeste tegenstanders niet verdedigen.
De driemeterregel is een van de fouten die scheidsrechters het vaakst fluiten bij beginnende teams. Hoe hij zich verhoudt tot alle andere regels, zie je in het overzicht alle volleybalregels op een rij.
Veelgestelde vragen
Mag een achterspeler smashen?
Ja, zolang hij afzet achter de driemeterlijn wanneer hij de bal volledig boven de netrand raakt. Landen in de voorzone mag gewoon. Zet hij af op of vóór de lijn, dan is het een fout en gaat het punt naar de tegenstander.
Mag een achterspeler blokkeren?
Nee, nooit. Een achterspeler mag niet blokkeren en geen deel uitmaken van een gelukt blok. De libero mag daarnaast zelfs geen blokpoging doen én nergens op het veld een bal aanvallen die volledig boven de netrand is.
Wat is een pipe in volleybal?
Een aanval door het midden vanuit het achterveld, meestal door de speler op positie 6, met een afzet net achter de driemeterlijn. De pipe geeft een team een vierde aanvalsoptie en is moeilijk te blokkeren omdat hij diep uit het veld komt.
Telt de driemeterlijn als voorzone of achterveld?
De lijn hoort bij de voorzone. Een achterspeler die met een voet op de lijn afzet, zet dus af in de voorzone en maakt een fout als hij de bal boven de netrand aanvalt.
Probeer het zelf in Koach
Minder administratie, meer coachen — vanaf je eerstvolgende training.
Start met Koach