Bovenhandse service lukt niet meer: wat is er veranderd?

Vorige maand sloeg je er vijf van de zes binnen; vanavond gaan er drie achter elkaar in het net. Je bovenhandse service lukt niet meer, en niemand heeft iets aan je techniek veranderd. Dit stuk gaat niet over hoe je bovenhands leert serveren — dat kun je al — maar over de vijf dingen die stilletjes veranderen en je service meenemen: de opgooi, je voeten, je arm, de bal en je vermoeidheid.

Je bovenhandse service lukt niet meer: zoek de verandering, niet de fout

Een service die nog nooit gelukt is en een service die niet meer lukt, zien er langs de lijn hetzelfde uit: de bal gaat in het net of ver uit. Toch zijn het twee verschillende vragen. Bij een service die nog nooit gelukt is, ontbreekt er iets, en dan begin je niet bij de techniek maar bij de afstand, het net en de bal — die volgorde staat in wat je eerst aanpast als de service niet over het net komt.

Bij een service die wél lukte, ontbreekt er niets. Je hebt de beweging vaak genoeg goed gedaan om te weten dat je hem kunt. Er is iets verschoven, en de kans is groot dat het klein is en dat je het zelf niet voelt.

Dat heeft één praktisch gevolg: sloop je techniek niet. De reflex bij een service die wegvalt, is alles opnieuw bekijken — arm, heup, voeten, pols — en daarmee verander je tien dingen tegelijk aan iets waar er misschien één scheef zat. Wie de hele beweging nog eens stap voor stap wil nalopen, vindt die in bovenhands serveren leren. Maar begin hier.

Stel jezelf eerst één vraag: wanneer ging het voor het laatst goed, en wat is er sindsdien anders? Een andere zaal, nieuwe schoenen, een paar weken niet gespeeld, een blessure, een andere bal, een trainer die iets anders zei. Het antwoord ligt vaker in die lijst dan in je arm. Loop daarna de vijf veranderingen hieronder na, in deze volgorde.

De opgooi is gaan wandelen (en dat voelt niemand zelf)

De opgooi is het eerste waar je kijkt, omdat hij verschuift zonder dat je het merkt. Een paar centimeter verder naar achteren, een beetje meer naar binnen, een fractie lager — en je arm past zich zonder te klagen aan. Dat gaat een tijd goed, tot de aanpassing te groot wordt en je de bal niet meer achter en boven raakt maar ergens anders.

Dat je het zelf niet voelt, is geen gebrek aan aandacht. Je kijkt naar de bal, niet naar je hand, en je lichaam meldt alleen dat het contact "raar" was. Daarom heb je iemand anders nodig, of je telefoon.

Zo controleer je het. Laat een teamgenoot van opzij meekijken bij een serie gewone services, of film ze van opzij met je telefoon. Kijk niet naar de slag maar naar de bal op het hoogste punt van de opgooi. Je zoekt twee dingen: hangt hij bij elke service op dezelfde plek, en is dat dezelfde plek als toen het nog lukte? Heb je geen beeld meer van toen, vergelijk dan met een teamgenoot van wie de service wél loopt.

Wisselt die plek van bal tot bal, dan is het geen serviceprobleem maar een opgooiprobleem, en dan train je de opgooi een tijd los van de slag. Hoe hoog en hoe ver naar voren hij hoort te hangen, hoe je zuiver gooit en de test waarmee je dat meet, staan in de opgooi bij de service.

Je staat anders dan een maand geleden

Het tweede dat ongemerkt verschuift, is waar en hoe je staat. Drie dingen veranderen hier het vaakst:

• Je beginplek is opgeschoven. Dichter bij de lijn of verder erachter, en vaak iets meer naar het midden. Elke verschuiving vraagt een iets andere boog, en die maak je niet vanzelf mee.
• Je staat recht voor het net in plaats van half gedraaid. Wie recht staat, kan de romp niet meer inzetten en gaat alles uit de schouder halen.
• Je stap is veranderd. Je stapte eerst in de service met de voet tegenover je slagarm en staat nu stil, of je bent er juist een aanloopje bij gaan nemen. Beide veranderen het moment waarop je de bal raakt.

De oplossing is saai en werkt: kies één vaste plek en maak hem zichtbaar. Een stukje tape, een lijn op de vloer, twee voetlengtes achter de achterlijn — het maakt niet uit wat, als het elke keer hetzelfde is. Doe daar je vaste routine: bal stuiteren, adem, opgooi. Voel je je gehaast, dan sla je die routine over; hoeveel tijd je na het fluitsignaal werkelijk hebt, staat in de acht-secondenregel bij de service.

Je bent harder gaan slaan sinds het niet meer lukt

Dit is de begrijpelijkste reactie en de minst nuttige. Drie ballen in het net en je denkt: harder. Harder slaan maakt de arm stijf en de zwaai korter, de hand komt te vroeg door en het contactpunt verschuift. De bal gaat nu lager in het net of vliegt ver uit, en je hebt twee problemen in plaats van één.

De omgekeerde reactie bestaat ook. Wie bang is voor het net, gaat de bal omhoog duwen met een open hand en een arm die niet meer doorzwaait. Die ballen haal je wel over, maar ze gaan lang of worden makkelijk gepakt.

Waar je naar kijkt: blijft de schouder los, is de slag nog dezelfde als eerst, en sta je na de service in balans? Bij een service met topspin hoort de arm door te zwaaien. Slaat iemand een float, dan hoort het contact juist kort en stil te zijn; gaat de bal na het contact draaien, dan is er een doorzwaai in geslopen die de wapper eruit haalt. Zie de techniek van de float service. En gaat de bal wel tot het net maar valt hij erin, dan heeft dat een eigen rijtje oorzaken, en die staan in service in het net.

Het herstel begint in alle gevallen bij hetzelfde: minder kracht, dezelfde beweging.

Een andere bal, een koudere zaal, een moe lichaam

Het laatste rijtje zit grotendeels buiten je techniek, en daarom kijkt niemand ernaar.

• De bal. Een ander merk of model voelt anders op de hand en vliegt anders. Een bal die te hard of te zacht is opgepompt, ook. Op de meeste ballen staat de aanbevolen druk gedrukt; als je team een nieuwe zak ballen heeft, is dat de eerste plek om te kijken.
• De zaal. In een koude zaal is je schouder stijver en voelt de bal anders. Fel licht boven de serveerlijn of een drukke achtergrond maakt dat je de opgooi slechter volgt. Speel je uit in een onbekende zaal, serveer dan bij het inspelen een paar ballen van de plek waar je in de wedstrijd staat.
• Vermoeidheid. Wie aan het eind van de training serveert, na een avond springen en slaan, serveert met een andere schouder dan aan het begin. Hetzelfde geldt voor weken waarin je meer traint of speelt dan normaal. Een service die wegvalt terwijl de belasting omhooggaat, heeft misschien geen techniekprobleem.

Loopt de service op de training wel en in de wedstrijd niet, dan gaat het meestal over druk en routine; die kant staat in mentale training voor volleyballers. Of het dan aan de spanning ligt of aan een oefenvorm die te weinig op de wedstrijd lijkt, zoek je uit met goed op training, slecht in de wedstrijd.

Terugbouwen in drie treden: dichterbij, halve kracht, dan pas de lijn

Of je nu gevonden hebt wat er veranderd is of niet: je bouwt in drie treden op. Je begint niet op de lijn, en niet op volle kracht.

1. Trede 1 — dichterbij. Ga twee tot drie meter binnen de achterlijn staan en serveer op halve kracht. Het enige doel: over het net en in het veld. Tien ballen, en een teamgenoot telt.
2. Trede 2 — halve kracht vanaf de lijn. Terug achter de achterlijn, nog steeds op halve kracht. Dezelfde tien ballen, dezelfde telling. Merk op dat de beweging gelijk blijft; alleen de afstand verandert.
3. Trede 3 — de lijn en een doel. Nu je normale ritme, nog niet je hardste slag, en een doel aan de overkant: de achterste helft van het veld, of één kant. Pas als dat staat, komt de druk erbij.

De doorschuifregel is eenvoudig: acht van de tien in het veld, dan ga je een trede omhoog. Zakt het daarna onder de acht, dan ga je één trede terug in plaats van harder te slaan. Eindig elke serie met een service die goed was, ook als dat betekent dat je de laatste bal van trede 1 slaat.

Staat de volgende wedstrijd al voor de deur, dan is een onderhandse service voor die ene wedstrijd een verstandige keuze en geen nederlaag; zie de techniek van onderhands serveren. Is trede 3 weer van jou, dan bouw je de druk op met de vormen uit serviceoefeningen.

Voor de coach: als het bij meer spelers tegelijk misgaat

Valt de service bij één speler weg, dan is het meestal een van de vijf veranderingen hierboven. Valt hij bij meerdere spelers in dezelfde weken weg, dan zoek je eerst naar iets wat ze delen: nieuwe ballen, een andere zaal of een ander trainingsuur, een blok trainingen waarin de service geen aandacht kreeg, of een opbouw waarin er alleen aan het eind van de avond geserveerd werd, met vermoeide benen.

Scheid daarna de terugvallers van de spelers voor wie het nooit echt gelukt is. Die tweede groep hoort niet in deze opbouw; voor hen geldt de volgorde van afstand, net en bal uit service over het net bij de jeugd. Wie ze door elkaar behandelt, geeft de ene groep te weinig en de andere te veel.

Kijk ook in de wedstrijd waar het misgaat, niet alleen op de training. In Koach kies je bij een tegenpunt het fouttype, en servicefout is daarbij alleen te kiezen voor de speler die op dat moment serveert — nooit voor de libero. Daardoor klopt de telling per speler, en zie je na een paar wedstrijden of het één speler is of de groep. Servicepunten lopen per speler mee in de statistieken. Wat de app niet vastlegt, is het totaal aantal serveerpogingen: een percentage "services in" bestaat daar dus niet. Dat tel je op de training zelf, in tweetallen. Wat de wedstrijdcijfers wel vertellen, staat in servicestatistieken en aces en de soorten punten in volleybal.

Probeer het zelf in Koach

Score je volgende wedstrijden live in Koach en boek bij elk tegenpunt het fouttype. Komt de service terug, dan zie je de servicefouten per speler teruglopen — met de kanttekening dat het aantal pogingen er niet bij staat: minder fouten in een wedstrijd waarin hij weinig serveerde, zegt nog weinig. De proefperiode duurt veertien dagen; de telling van tien ballen op de training blijft handwerk, en dat is precies goed.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Een float service passen: een bal lezen die niet stilligt De jump float service: meer druk, minder risico De float service: waarom de bal zweeft en hoe je hem slaat

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken