Ineens onhandig: wat een groeispurt met een jeugdspeler doet

Vorig seizoen was ze de beste passer van het team, nu staat ze structureel een halve meter naast de bal. Er is niets mis met haar inzet en niets veranderd aan de training — ze is in acht maanden negen centimeter gegroeid. Dat is geen excuus maar een verklaring, en het bepaalt wat je de komende maanden wel en niet moet trainen.

Wat er tijdens een groeispurt gebeurt

Tussen ongeveer elf en dertien jaar bij meisjes en dertien en vijftien jaar bij jongens zit de piek van de groeisnelheid: in het snelste jaar groeien kinderen acht tot tien centimeter. Dat gaat niet gelijkmatig. Eerst worden de botten langer, daarna volgen de spieren en pezen die eromheen zitten, en pas als laatste past het zenuwstelsel zijn aansturing aan. Er zit dus maandenlang een gat tussen hoe lang een kind is en hoe goed het zijn nieuwe lijf kan bedienen.

Daar komt bij dat handen en voeten eerder uitgroeien dan romp en bovenbenen. Een speler die in een half jaar twee schoenmaten groter is geworden, struikelt niet omdat hij onhandig is, maar omdat zijn voeten letterlijk ergens anders eindigen dan zijn hersenen verwachten.

Waarom timing als eerste sneuvelt

Alles wat op precisie draait, gaat het snelst achteruit. Concreet zie je bij volleybal deze volgorde:

• De aanloop en de sprong. Langere benen betekenen langere passen; de vertrouwde drie-pas-aanloop komt ineens een halve meter te ver onder de bal uit.
• Het slagmoment. Een langere arm brengt de hand hoger, maar de speler slaat nog op de oude hoogte en raakt de bal daardoor te laat of aan de onderkant.
• Het contactpunt bij passen en spelen. Ook onderarms verandert de plek waar het platform ontstaat, waardoor ballen scheef wegspringen.
• Verplaatsen. Langere hefbomen draaien trager. Een gegroeide speler heeft simpelweg meer kracht nodig om even snel te starten en te stoppen als een half jaar geleden.

Wat opvallend genoeg vaak blijft: spelinzicht, lezen van de tegenstander en tactisch begrip. Dat is precies wat je in deze periode als houvast kunt gebruiken.

Hoe lang de dip duurt

Een duidelijk zichtbare dip duurt bij de meeste spelers drie tot zes maanden; de versnelde groei zelf loopt vaak twaalf tot achttien maanden door. Niet elk kind krijgt overigens een merkbare terugval — spelers die geleidelijker groeien of veel breed bewegen, kalibreren onderweg mee. Wat je wilt voorkomen is dat een tijdelijke dip een blijvend gevolg krijgt: dat een speler uit de selectie valt, minder speeltijd krijgt en daardoor juist minder herhalingen maakt op het moment dat hij ze het hardst nodig heeft.

Precies daarom is het handig om iets van de prestaties vast te leggen in plaats van erop te vertrouwen dat je het je herinnert. De groeigrafiek in Koach zet de prestaties over wedstrijden heen naast elkaar, zodat je ziet of een terugval drie weken of drie maanden duurde. Hoe je zo'n lijn leest zonder er te veel in te zien, staat in de groeigrafiek lezen.

Wat je als trainer aanpast

• Terug naar de basis. Dit is niet het moment om nieuwe technieken toe te voegen. Herhaal wat de speler al kende, want die beweging moet opnieuw geijkt worden op langere armen en benen.
• Meer herhalingen, lagere eisen. Maak doelvakken groter en balsnelheden lager, zodat de speler succes blijft ervaren terwijl hij bijstuurt.
• Sprongbelasting omlaag. Groeischijven en peesaanhechtingen zijn in deze fase kwetsbaar; knieklachten onder de knieschijf en pijn aan de hiel zijn hier klassieke signalen. Verlaag het aantal maximale sprongen per training en let op de landing.
• Kracht met eigen lichaamsgewicht. Rompstabiliteit, eenbenige oefeningen en landingstechniek doen in deze periode meer dan gewichten.
• Slaap en eten benoemen. Een kind dat tien centimeter per jaar groeit, heeft meer herstel en meer brandstof nodig dan een jaar geleden. Dat is geen bijzaak.

Meer over veilig belasten in deze fase staat in blessurepreventie bij volleybal.

Wat je tegen speler en ouders zegt

Vertel het vooraf, niet pas als het gebeurt. Een speler die weet dat een dip erbij hoort, raakt er niet door van slag; een speler die denkt dat hij het verleerd is, gaat forceren en maakt het erger. Gebruik de langetermijnlijn: wie in een jaar tien centimeter wint, heeft over twee jaar een reikhoogte waar hij nu alleen maar last van heeft. Ouders hebben vaak dezelfde geruststelling nodig, want zij zien alleen de wedstrijden. Voor de teamindeling betekent dit: baseer een doorstroomadvies nooit op een momentopname in de maanden waarin een speler hard groeit.

Wanneer het geen groeispurt is

Ga verder kijken als de klachten niet in het plaatje passen: pijn in rust of 's nachts, pijn aan een kant die niet wegtrekt, of een terugval die langer dan een half jaar duurt zonder enige verbetering. Ook een dip die samenvalt met minder plezier, veel afwezigheid of gedoe in de groep is meestal geen fysiek verhaal. Kijk dan eerst naar motivatie en teamsfeer voordat je aan techniek gaat sleutelen.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Blessurepreventie in volleybal: enkels, knieën en schouders Wedstrijdprestaties over tijd: de groeigrafiek lezen Van CMV naar het grote veld: de overstap begeleiden