Soorten blok in volleybal: enkel, dubbel, read en commit

Soorten blok in volleybal worden vaak door elkaar gehaald: een dubbelblok kan read of commit zijn, en aanvallend of verdedigend. Dit overzicht zet de vormen naast elkaar, met de regels van de FIVB, wanneer je welke kiest en hoe je ze traint.

Wat het reglement een blok noemt

Een blok is de actie van spelers dicht bij het net om de bal van de tegenstander te onderscheppen door hoger te reiken dan de netrand, ongeacht op welke hoogte ze de bal raken (regel 14.1.1). De regels die voor elke vorm gelden:

• Alleen voorspelers mogen een blok voltooien, en bij het contact moet een deel van het lichaam boven de netrand zijn. Een achterspeler of libero die meedoet aan een blok dat de bal raakt, maakt een fout, en de libero mag het niet eens proberen (regel 14.6).
• Blokpoging en blok. Spring je zonder de bal te raken, dan is het een blokpoging; raakt een blokkeerder de bal, dan is het blok voltooid. Een collectief blok is een blok van twee of drie spelers dicht bij elkaar, voltooid zodra een van hen de bal raakt (regel 14.1.2 tot 14.1.4).
• Over het net reiken mag, zolang je het spel van de tegenstander niet hindert. De bal aan zijn kant raken mag pas na zijn aanval (regel 14.3).
• Het blok telt niet als contact. Na een blokaanraking heeft je ploeg nog drie contacten, en de blokkeerder mag het eerste daarvan zelf spelen (regel 14.4).
• De service blokkeren is verboden (regel 14.5).

Het blok is een van de basistechnieken uit volleybaltechniek leren. Hoe je springt, je handen zet en langs het net beweegt, staat in blokkeren: voetenwerk, timing en handen. Hieronder gaat het over de keuzes daarboven: met welk doel, met hoeveel, hoe je beslist en wat je afsluit.

Aanvallend of verdedigend blok

Het aanvallende blok wil scoren. De blokkeerder brengt zijn handen over het net naar de bal, met gespreide, gespannen vingers en stevige polsen, zodat de bal terugvalt in het veld van de aanvaller. Het vraagt reikhoogte en timing, en het kost iets: wie te vroeg over het net hangt, raakt het net of wordt door de aanvaller via de handen uitgeslagen.

Het verdedigende blok, ook wel soft block, wil de bal afremmen. De handen staan hoger en kantelen iets naar achteren, met de handpalmen schuin omhoog. Raakt de bal ze, dan stuitert hij omhoog aan je eigen kant en kan je ploeg een counter opbouwen. Het is de keuze voor een blokkeerder die tegen een langere aanvaller niet over het net komt, of die te laat is om nog te penetreren. Een bruikbare aanraking is dan het doel, geen blokpunt.

Veel ploegen spreken het per blokkeerder af: de lange midden blokt aanvallend, de kleinere buitenblokkeerder verdedigend. Tegen een aanvaller die hoog boven het blok uitkomt, is verdedigend blokken voor iedereen de verstandige keuze.

Enkel, dubbel of driemansblok

• Enkelblok. Eén blokkeerder, bijvoorbeeld tegen een snelle middenaanval of aan de zijkant als je midden met de quick is meegesprongen. Een enkelblok kan niet alles dekken: het neemt één richting weg, en de verdediging staat in de rest.
• Dubbelblok. De gewone vorm tegen een aanval van buiten. De buitenblokkeerder bepaalt de plek, de middenblokkeerder sluit aan, schouder aan schouder en zonder gat tussen de handen. Wie bij wie aansluit en wanneer er een derde bij komt, staat in dubbelblok en driemansblok.
• Driemansblok. Alle drie de voorspelers tegen één aanvaller, meestal op een hoge bal na een slechte pass van de tegenstander. Het sluit veel af, maar laat de korte ballen achter het blok en de ruimte achterin dunner bezet.

Read, commit, gok of swing: hoe blokkeerders beslissen

• Read. De blokkeerder wacht, kijkt naar de pass, de spelverdeler en de bal, en vertrekt pas als hij ziet waar de set heen gaat. Hij is bijna nooit helemaal fout en staat vaker met twee bij de bal.
• Commit. De middenblokkeerder springt mee met de snelle middenaanvaller, nog voordat de set er is. Komt de quick, dan staat hij erbovenop; komt hij niet, dan staan de buitenblokkeerders er alleen voor.
• Gok. De blokkeerder kiest vooraf een aanvaller op basis van wat hij van de spelverdeler weet, bijvoorbeeld dat die na een slechte pass altijd naar buiten speelt. Een gok werkt alleen met goede informatie en als het hele blok het weet.
• Swing. In plaats van zijwaarts te schuiven, loopt de blokkeerder met een kruispas aan en zwaait zijn armen mee, zoals bij een aanloop. Hij springt hoger en komt verder, maar de timing is lastiger. Je ziet het vooral op hoog niveau.

Read en commit zijn de twee systemen waar elk team tussen kiest; hoe je dat per tegenstander afweegt, staat in read blokkeren of commit blokkeren.

Lijn of diagonaal: welke zone het blok afsluit

Een blok kan niet alles afsluiten, dus kiest het. Sluit de buitenblokkeerder de lijn af, dan blijft voor een harde slag vooral de diagonaal over en staat je verdediging daar. Sluit het blok de diagonaal af, dan verdedigt je achterspeler de lijn. Blok en verdediging zijn dus één afspraak: wat het blok dichtzet, hoeft achterin niemand te dekken. Die keuze maak je per aanvaller, op wat je van hem ziet: slaat hij bijna alles diagonaal, dan zet je de diagonaal dicht. Hoe je dat organiseert tegen een sterke aanvaller van de tegenstander, staat in blok organiseren.

Ook de beginstand aan het net is een keuze. Staan de drie blokkeerders verspreid, met de buitenste dicht bij de antennes, dan ben je snel bij een strakke set naar buiten. Staan ze dicht bij elkaar in het midden, dan dek je de middenaanval en kun je naar beide kanten verschuiven, maar heb je een langere weg naar de antenne.

Zo train je de verschillende blokken

1. Aanvallend tegenover verdedigend. Een trainer slaat vanaf een verhoging aan de overkant. De blokkeerder blokt vijf ballen aanvallend en vijf verdedigend, en zegt na elke bal waar hij terechtkwam. Zo voelt hij het verschil in handstand.
2. Eerst lezen, dan vertrekken. Een spelverdeler krijgt een aangegooide bal en kiest zelf: buiten, midden of rechts. De middenblokkeerder mag pas bewegen als de bal de handen van de spelverdeler verlaat, en roept bij het vertrek waar hij heen gaat. Wie te vroeg vertrekt, blokt de volgende bal alleen.
3. Lijn of diagonaal op commando. Voor elke rally roept de trainer welke zone het blok dichtzet. De verdediging zet zich daarachter op, en de aanvaller probeert de open zone te vinden.

Meer vormen staan in blokoefeningen voor je middenaanvallers.

Blokken bijhouden in de wedstrijd

Blokpunten zijn zeldzaam, dus elke telt. In Koach tik je na een punt in de lade Hoe scoorden we? op Blok en daarna op de speler; de libero is daar niet aan te tikken, want die mag niet blokken. Houd je de wedstrijd in Expert bij, dan krijgt elke blokactie een cijfer van 0 tot 5: Punt zij, Geen blok, Zwak, Bruikbaar, Goed of Blokpunt. Daarmee zie je ook de verdedigende blokken die geen punt opleverden maar de bal wel afremden. Hoe je met de blokpunten zelf stuurt, staat in blokpunten meten.

Wat Koach na de 14 gratis dagen kost, staat op de prijzenpagina.

De volledige tekst van de blokregels staat in de Official Volleyball Rules 2025-2028 van de FIVB, regel 14.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Read blokkeren of commit blokkeren: hoe kiest je midden? Blokkeren in volleybal: voetenwerk, timing en handen Dubbelblok in volleybal: wie zet het blok en wie sluit aan?

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken