Volleybalplaybook maken: gratis PDF-sjabloon en de app

Een volleybalplaybook zet op papier wat je team heeft afgesproken: wie waar staat, wie de bal neemt en welk signaal welke aanval betekent. Hieronder vind je een gratis sjabloon om te printen, wat er in een goed playbook hoort en hoe je het in Koach bijhoudt, zodat het niet onderin je tas verdwijnt.

Wat hoort er in een volleybalplaybook?

Een playbook is geen tactiekboek met alles wat je ooit hebt gelezen. Het is het boekje van jouw team: wat jullie samen hebben afgesproken, zo opgeschreven dat een nieuwe speler het snel snapt en jij het in de zaal niet steeds opnieuw hoeft uit te leggen. Wat erin staat, verschilt per niveau, maar deze zes onderdelen komen bijna altijd terug:

• Je systeem en de rollen. Of je 5-1, 4-2 of 6-2 speelt, wie je spelverdelers zijn, wie libero is en wie aanvoerder. Waarom je voor een systeem kiest, staat in een volleybalopstelling maken; hier gaat het om het vastleggen.
• De basisopstelling en je selectie. Wie in rotatie 1 op welke plek begint, en per speler de positie en wat hij of zij nog meer kan spelen.
• De receptie per rotatie. Waar iedereen staat als de tegenstander serveert, voor alle zes de rotaties. Met hoeveel spelers je de service ontvangt, lees je bij receptieformaties met 3, 4 of 5 passers.
• Aanvalscombinaties. Per combinatie een naam, wie waarheen loopt, waar de bal heen gaat, het signaal en wanneer je hem speelt.
• Verdediging. Het blok en de plek van elke verdediger bij een aanval via buiten, door het midden of vanaf de achterlijn, plus de vrije bal en de dekking van je eigen aanval. De systemen zelf staan bij verdedigingssystemen: perimeter en rotatiedekking.
• Signalen en afspraken. Wat jullie roepen of met de hand laten zien, en wat er geldt bij service, time-outs en wissels.

Hoe die onderdelen samenhangen, van servedruk tot verdediging, lees je in de basis van volleybaltactiek. Dit artikel gaat over de vorm: hoe zet je het op papier, en hoe houd je het een heel seizoen bij.

Gratis playbooksjabloon voor volleybal (PDF) om te printen

Het sjabloon hieronder volgt precies die zes onderdelen. Je hoeft geen account aan te maken en geen e-mailadres achter te laten.

• Download het playbooksjabloon (PDF): vijf bladen A4 staand om te printen, met systeem, basisopstelling en selectie, receptie per rotatie, zes aanvalscombinaties, zes verdedigingssituaties en een blad voor signalen.

Wat er op de vijf bladen staat:

1. Systeem, basisopstelling en selectie. Vakjes voor 5-1, 4-2, 6-2 of iets anders, regels voor spelverdeler(s), libero('s), aanvoerder, het aantal passers in de receptie en je verdedigingssysteem. Daarnaast een veld met plek 1 tot 6 en een tabel met nummer, naam, positie, ook inzetbaar als en een notitie.
2. Receptie per rotatie. Zes velden, één per rotatie, met ruimte voor de plek van de spelverdeler, de passers en een notitie.
3. Aanvalscombinaties. Zes vakken met een naam, het signaal en wanneer je de combinatie speelt. Langs het net staan streepjes op een meter van elkaar, zodat je looplijnen op schaal tekent.
4. Verdediging. Zes situaties: aanval via hun plek 4, 3 of 2, aanval van achter hun 3-meterlijn, de vrije bal en de dekking van je eigen aanval. Een zwarte stip boven het net is de aanvaller van de tegenstander.
5. Signalen en afspraken. Een tabel met het signaal of roepwoord, de betekenis en wie het geeft, plus regels voor service-afspraken en overige afspraken.

Zo vul je het in: begin met blad 1 en zet de basisopstelling in de rotatievolgorde, dus plek 1 is de serveerplek. Op blad 2 is rotatie 1 die basisopstelling; daarna schuift iedereen één plek door, met de klok mee. Teken vanuit die plekken waar je spelers in de receptie gaan staan en loop elke rotatie op de training rustig door. Begin met een paar aanvalscombinaties en voeg pas iets toe als het op de training lukt. Vul elke keer dat je iets verandert de datum in bij Bijgewerkt op, dan weet iedereen welke versie geldt. Gebruik potlood: een playbook is nooit af.

Wil je de zes rotaties niet zelf doorschuiven, dan maakt de gratis rotatiegenerator ze voor je op basis van je spelers en je systeem, zonder account.

Papier of app: wat past bij jouw playbook?

Wij maken Koach. Lees dit dus als het advies van een maker die zijn eigen app van binnen kent, en die het papieren sjabloon er niet voor niets naast zet.

Papier kost niets, werkt zonder batterij en ligt bij een voorbespreking gewoon op tafel. Iedereen kan meelezen en je tekent sneller met een potlood dan met je vinger. De zwakte: er is één exemplaar, het raakt verouderd zodra je iets wijzigt, en wie er niet bij was, ziet het niet.

Een document of presentatie op je laptop is makkelijk aan te passen en door te sturen. Maar velden en looplijnen tekenen is gepriegel, en langs de lijn heb je geen laptop open.

Een losse bordapp is gemaakt om te tekenen: vaak met poppetjes die je versleept en spelsituaties die bewegen. Wil je vooral combinaties laten zien in beweging, dan is dat de betere keuze. Hij staat wel los van je opstelling en je wedstrijden. Welke bordapps er zijn, staat in de vergelijking van tactiekbord-apps.

Koach is een coachapp waarin je playbook in hetzelfde team staat als je selectie en je wedstrijden. Hieronder lees je wat dat in de praktijk betekent, en waar het ophoudt.

Je playbook in Koach: de basisopstelling

Blad 1 van het sjabloon heeft in Koach een vaste plek. Op het tabblad Team open je het Opstellingsoverzicht. Bij Stel opstelling samen kies je 5-1, 4-2 of 6-2, tik je de zes plekken aan en wijs je je spelverdeler en libero aan. Vul de plekken in de rotatievolgorde in. Start je een wedstrijd, dan zegt de app het er zelf bij: Zet de spelers in de rotatievolgorde: plek 1 is de serveerplek. Dit is niet je ontvangstopstelling. Dat is precies het verschil tussen blad 1 en blad 2 van je playbook.

Klopt de opstelling, dan tik je onder Opgeslagen opstellingen op Bewaar huidige opstelling en geef je hem een naam, bijvoorbeeld "Basis". Een variant voor als je vaste spelverdeler er niet is, bewaar je ernaast. Met één tik op de naam staat hij weer klaar; hoe dat verder werkt, lees je bij opstelling opslaan en hergebruiken.

Wat een opgeslagen opstelling bewaart: je systeem, de zes plekken, de spelverdeler en de libero. Wat er niet in staat: waar je spelers in de receptie staan, welke combinaties je speelt of hoe je verdedigt. Daarvoor is het tactisch bord.

Met Bekijk alle 6 rotaties zie je per rotatie wie waar staat en wie er serveert. Dat is het vertrekpunt voor je receptie: je ziet in elke rotatie waar je spelverdeler en je passers vandaan komen.

Receptie, aanvalscombinaties en verdediging op het tactisch bord

De bladen 2, 3 en 4 teken je in Koach op het tactisch bord. Je vindt het bovenaan het tabblad Training, en bij een geplande wedstrijd onder de knop Starten. Voor een playbook werkt het zo:

1. Eén bord per situatie. Tik op Nieuw bord en vul bij Waar gaat dit bord over? een naam in die je later terugvindt, zoals "Receptie rotatie 1", "Combinatie 2" of "Verdediging tegen hun plek 4". Die naam staat in de lijst en gaat mee als je het bord deelt.
2. Kies het veld. Half veld voor de receptie en je eigen aanval, Heel veld als het ook gaat om waar de bal van de tegenstander vandaan komt.
3. Teken. Je hebt Pen, Pijl, Streep en Gum. Houd dezelfde legenda aan als op het sjabloon: een doorgetrokken pijl (Pijl) is een looplijn, een gestreepte lijn (Streep) de bal.
4. Bewaar en deel. Sla tactisch bord op zet het in de lijst van je team. Deel als afbeelding maakt er een plaatje van dat je in de teamgroep zet, zodat spelers het thuis nog eens bekijken.

Maak je een bord vanuit een geplande wedstrijd, dan hoort het bij die wedstrijd. Daar zie je alleen de borden van die wedstrijd, en in de lijst op het tabblad Training staat er Bij deze wedstrijd bij. Zo blijft je vaste playbook apart van de afspraken die je voor één tegenstander maakt.

Eerlijk over de grenzen: het bord is een stilstaand beeld op een leeg veld. Er staan geen poppetjes op die je versleept, en het speelt niets af. Wil je een aanvalscombinatie stap voor stap laten bewegen, dan kan dat als eigen oefening (Nieuwe oefening), met spelers, fases en afspelen. Die staat dan wel tussen je oefeningen en niet bij je borden.

Voor wie past een playbook in Koach, en voor wie niet?

Het past goed bij jou als:

• je je basisopstelling, je rotaties en je getekende situaties op één plek wilt hebben, in dezelfde app waarmee je je wedstrijden voorbereidt en scoort;
• je een tweede trainer hebt die hetzelfde moet zien als jij;
• je na een training een situatie wilt doorsturen in plaats van hem de week erna opnieuw uit te leggen.

Kies iets anders als:

• je playbook vooral uit bewegende combinaties bestaat of je zes poppetjes op een bord wilt verslepen: daar is een losse bordapp voor gemaakt;
• je één gebonden boekje voor het hele team wilt: print dan het sjabloon, want Koach maakt geen PDF;
• je beachvolleybal of minivolleybal speelt: Koach gaat uit van zaalvolleybal met zes spelers in het veld.

Wat kost het?

Het sjabloon is gratis en mag je vrij kopiëren en aanpassen. Koach probeer je 14 dagen gratis, zonder creditcard en met alle functies. Daarna kies je Coach voor € 2,99 per maand (één team, twee trainers) of Club voor € 9,99 per maand (onbeperkt teams en trainers). Met een jaarabonnement betaal je € 2,49 of € 8,33 per maand. Spelers en ouders gebruiken de app gratis. De bedragen staan op de prijzenpagina.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Opstelling opslaan en hergebruiken: klaar in één tik Het tactisch bord: een situatie uitleggen in de time-out Receptieformaties: met 3, 4 of 5 spelers passen? Tactiekbord-app voor volleybal: telefoon, tablet of online

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken