Afkortingen in volleybalstatistieken: zo lees je een box score

De afkortingen in volleybalstatistieken lijken op een geheimtaal: K, E, TA, SA, BS, BA en een getal als .237. Toch lees je een box score snel zodra je weet wat elke kolom telt. Hieronder staat elke afkorting, één uitgewerkte regel, en welk deel van zo'n blad Koach na een wedstrijd zelf voor je maakt.

Wat is een box score in volleybal?

Een box score is de tabel die je na een wedstrijd ziet: één regel per speler, één kolom per handeling. De vorm komt uit de Amerikaanse sportstatistiek. Wie cijfers bekijkt uit een Engelstalige app, van een toernooi of bij een livestream, krijgt ze daarom vaak met Engelse afkortingen. Elke handeling in het spel heeft een eigen kolom: aanval, spelverdeling, service, receptie, verdediging en blok, met aan het eind de punten van de speler.

In Europese competities zie je vaak een ander formaat: per onderdeel (service, receptie, aanval en blok) het aantal keer, de fouten en de punten, en bij de receptie het aandeel goede passes. De woorden verschillen, de vraag achter elke kolom is dezelfde: hoe vaak deed iemand het, hoe vaak ging het mis en hoe vaak leverde het direct een punt op?

Dit artikel legt de afkortingen uit. Welke cijfers je als coach echt nodig hebt en wat je ermee doet, staat in volleybalstatistieken begrijpen en gebruiken als coach.

Alle afkortingen uit de box score

Aanval: K, E, TA en PCT

• K (kill): een aanval die direct een punt oplevert. In het Nederlands zeg je aanvalspunt.
• E (error): een aanvalsfout. De bal gaat uit of in het net, of wordt zo geblokt dat hij aan jouw kant van het net valt. Andere fouten hebben een eigen kolom.
• TA (total attempts): alle aanvallen samen, dus de kills, de fouten en de aanvallen die de tegenstander verdedigt.
• PCT of Hit%: het hitting percentage, (K min E) gedeeld door TA, geschreven met drie cijfers achter de punt. Een speler met 14 kills, 5 fouten en 38 pogingen staat op .237. Maakt iemand meer fouten dan kills, dan wordt het getal negatief. Let op: niet elke bron rekent zo. Vaak heet ook kills gedeeld door pogingen een aanvalspercentage, zonder dat de fouten eraf gaan. Beide versies staan in aanvalspercentage berekenen en verbeteren.

Spelverdeling: A

A (assist) is de set of pass waaruit een teamgenoot direct een kill slaat. Bij de meeste teams staan de assists bij de spelverdeler, maar ook een libero of aanvaller die de bal voor een kill aanspeelt, krijgt er een.

Service en receptie: SA, SE en RE

• SA (service ace): een service die direct een punt oplevert, omdat de ontvanger hem niet of niet speelbaar raakt.
• SE (service error): een service in het net, buiten het veld of met een voetfout.
• RE (reception error): een receptie waaruit de tegenstander direct een punt krijgt. Het is het spiegelbeeld van een ace. Sommige bladen zetten er het aantal recepties en een gemiddelde op een schaal van 0 tot 3 naast; hoe die schaal werkt, lees je bij receptiekwaliteit bijhouden.

Verdediging en blok: DIG, BS, BA, BE en BHE

• DIG: een aanval van de tegenstander die je verdedigt, zodat de bal in het spel blijft. Een service ontvangen telt niet als dig, dat is receptie. Waarom die kolom bij verdedigers zo veel zegt, staat in verdediging als statistiek.
• BS (block solo): een blokpunt dat één speler alleen maakt.
• BA (block assist): een blokpunt van twee of drie spelers samen. Elke blokkeerder krijgt een BA.
• BE (block error) en BHE (ball handling error): een fout tijdens het blokken, zoals een netaanraking, en een technische fout bij het spelen van de bal, zoals een dubbele aanraking.

Totalen: SP en PTS

SP (sets played) is het aantal sets waarin de speler meedeed. PTS is het puntentotaal van de speler: kills, aces en blokpunten. In een Amerikaanse box score telt elke BA daarbij als een half punt, omdat de blokkeerders het punt delen. Punten uit een fout van de tegenstander staan op niemands naam.

Eén regel uit een box score, uitgewerkt

Stel, bij een buitenaanvaller staat deze regel: SP 4, K 14, E 5, TA 38, PCT .237, A 1, SA 2, SE 3, RE 1, DIG 9, BS 1, BA 2, PTS 18. Zo lees je hem:

• Aanval. Hij speelde vier sets en sloeg 38 keer aan. Daarvan waren er 14 direct raak, 5 gingen mis en 19 bleven in het spel. Kills min fouten is 9, en 9 gedeeld door 38 is de .237.
• Spelverdeling. Eén keer speelde hij de bal aan waaruit een teamgenoot direct scoorde: de A 1.
• Service en receptie. Twee aces tegenover drie servicefouten: aan service gaf hij meer weg dan hij won. Eén keer kreeg de tegenstander een punt uit zijn pass.
• Verdediging. Negen keer hield hij een aanval van de tegenstander in het spel.
• Blok. Eén blokpunt alleen, twee samen met een teamgenoot.
• Punten. 14 kills, 2 aces, 1 solo blok en twee halve punten uit de BA: samen 18.

Wat deze regel niet vertelt: hoe goed zijn passes waren als ze geen fout waren, en wat er gebeurde met de 19 aanvallen die in het spel bleven. Hoe je zo'n regel als coach duidt en met een speler bespreekt, lees je in statistieken per speler na de wedstrijd lezen.

Welk deel van de box score maakt Koach zelf?

Wij maken Koach, een app voor volleybalcoaches. Lees het volgende dus als uitleg van de makers. Je scoort de wedstrijd live mee op je telefoon. Bij een punt van je team kies je bij Wie scoorde het punt? de speler en bij Hoe werd het punt gescoord? Aanval, Blok of Service / Ace. Kwam het punt uit een fout van de tegenstander, dan tik je Fout tegenstander. Bij een punt voor de tegenstander kies je bij Fout door wie? de speler en daarna het soort fout, zoals Aanvalsfout, Servicefout of Slechte pass. Serveert de tegenstander, dan tik je de receptie aan op de schaal van 0 tot 3 en kies je wie de bal ontving.

Na het laatste punt staat in de wedstrijd onder Spelersprestaties per speler het totaal aan punten, uitgesplitst in Aanval, Blok en Service, met het aantal fouten erachter. Dat is de kern van een box score, zonder dat iemand na afloop turfjes optelt. Met de knoppen Totaal, Set 1, Set 2 enzovoort zie je dezelfde cijfers per set. Wat er gebeurt als je de wedstrijd afsluit, staat in een wedstrijd afronden en direct het rapport zien.

Afkorting voor afkorting: wat Koach telt en wat niet

In de tabel staat per kolom van de box score of je hem in Koach terugvindt, en onder welke naam.

Drie dingen vallen op. De assists telt Koach automatisch: elk aanvalspunt van een andere speler terwijl de spelverdeler die je in de opstelling aanwees in het veld staat. Dat is een benadering, want de app weet niet wie de tweede bal speelde. Je ziet de assists per seizoen in het profiel van je spelverdeler onder Spelverdeling. De fouten per soort zie je voor het hele team onder Foutverdeling, en per speler over het seizoen in zijn profiel. En een blokpunt telt in Koach volledig voor de speler die je aantikt: waar een Amerikaanse box score twee blokkeerders elk een half punt geeft, krijgt in Koach één speler het hele punt.

Onder de spelers staat de Receptie: het gemiddelde van het team en per speler op de schaal van 0 tot 3, met het aantal passes. Een 0 is een ace tegen, dus de RE-kolom. Daaronder staat de Speeltijd met per speler de gespeelde rally's en sets, de SP-kolom maar dan preciezer. Receptie, speeltijd en assists ontstaan alleen bij live scoren. Vul je een wedstrijd later in met Statistieken achteraf invullen, dan krijg je per speler de punten en fouten.

Wat Koach niet telt: pogingen, hitting percentage en digs

Een volledige Amerikaanse box score vraagt dat iemand elke aanval en elke verdediging noteert, ook als de rally doorgaat. Koach legt per rally vast hoe hij eindigt (wie het punt maakte en hoe, of wie de fout maakte) en, als de tegenstander serveert, de receptie. Wat daartussen gebeurt, telt de app niet. Daardoor zijn er geen aanvalspogingen, en dus geen PCT. Digs staan er ook niet in, en blokpunten worden niet gesplitst in BS en BA. Wil je die kolommen wel, dan heb je een tweede persoon nodig die alleen telt, met een blad op papier of met software die per aanraking scout. Op het gratis statistiekformulier volleybal staan per speler de service, de receptie op de schaal van 0 tot 3, de aanval, het blok en de overige fouten; aanvalspogingen en digs staan er niet op. Welke manier bij jouw situatie past, staat in volleybalstatistieken verzamelen: papier, spreadsheet of app.

Voor wie past dit, en voor wie niet?

• Past wel: je coacht alleen of met één assistent, je wilt per speler zien waar de punten en fouten vandaan kwamen, en je wilt de receptie volgen zonder dat er iemand naast je turft. Spelers zien in de app hun eigen regel onder Jouw prestaties.
• Past niet: je hebt een complete box score met TA, PCT en DIG nodig, bijvoorbeeld omdat je competitie of club erom vraagt, of je wilt de spelers van de tegenstander scouten. Dan is een vaste statisticus met een scoutblad of scoutingsoftware de betere keuze.

Wat kost het?

Koach probeer je 14 dagen gratis, zonder creditcard en met alle functies. Daarna kies je Coach voor € 2,99 per maand (één team, twee trainers) of Club voor € 9,99 per maand (onbeperkt teams en trainers). Met een jaarabonnement betaal je € 2,49 of € 8,33 per maand. Spelers en ouders gebruiken de app gratis. Alle bedragen staan op de prijzenpagina.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Volleybalstatistieken begrijpen en gebruiken als coach Statistieken per speler na de wedstrijd lezen Een wedstrijd afronden en direct het rapport zien Statistiekformulier volleybal: gratis PDF met ingevuld voorbeeld

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken