Metoda analityczna i globalna: trzy rodzaje ćwiczeń w siatkówce

Metoda analityczna i globalna to dwa krańce tego, jak trenujesz siatkówkę: powtarzanie pojedynczych technik albo gra, w której uczy sama gra. Z ćwiczeniem syntetycznym pośrodku masz trzy rodzaje ćwiczeń. Tu przeczytasz, co daje każdy z nich, kiedy który wybrać i jak ułożyć je jeden po drugim w jednym treningu.

Analityczne, syntetyczne i globalne: czym się różnią?

We Włoszech to stały język trenerów: esercizi analitici, sintetici e globali. Trenerzy hiszpańskojęzyczni mówią o método analítico i método global, niemieckojęzyczni o Teilmethode i Ganzheitsmethode, anglojęzyczni o part i whole practice. Idea jest wszędzie ta sama: ćwiczenie możesz zaszeregować według tego, ile jest w nim prawdziwej gry.

Uwaga na polskie nazewnictwo. W dydaktyce wychowania fizycznego mówi się o metodzie analitycznej (częściowej), syntetycznej (całościowej) i kompleksowej. Tam metoda syntetyczna oznacza nauczanie ruchu w całości, czyli to, co w tym artykule nazywamy globalnym. Tutaj trzymamy się podziału włoskiego, w którym ćwiczenie syntetyczne łączy kilka technik.

Metoda globalna i analityczna to krańce, ćwiczenie syntetyczne jest mostem. Żaden z tych trzech rodzajów nie jest lepszy od pozostałych. Pytanie brzmi, który stosujesz kiedy i w jakiej kolejności.

Metoda analityczna: dużo powtórzeń, mało przenosi się na mecz

Ćwiczenie analityczne wyjmuje z gry jeden element i każe go często powtarzać. Przykład: przyjęcie w trójkach. A rzuca albo uderza piłkę z drugiej strony siatki, B przyjmuje do C, który stoi na miejscu rozgrywającego. Dziesięć piłek, potem zmiana. Cel: siedem z dziesięciu piłek w zasięgu C.

Siła tkwi w powtórzeniach. Zawodnik w dziesięć minut ma dziesiątki kontaktów z piłką, ty widzisz dokładnie, co nie działa, i możesz poprawiać jedną rzecz naraz. Dlatego forma analityczna to miejsce na nową technikę i na błąd, który się wkradł.

Słabość tkwi w tym, czego brakuje. Nie ma zagrywki przeciwnika, którą trzeba odczytać, nie ma decyzji, kto bierze piłkę, nie ma wyniku. Zawodnik, który we wtorek przyjmie dobrze dwadzieścia piłek z rzędu, w sobotę i tak może nie przyjąć pierwszej zagrywki. Dlaczego tak się dzieje i jak krok po kroku zbliżyć ćwiczenie do meczu, opisuje artykuł o ćwiczeniach jak w meczu.

Metoda globalna: gra jako nauczyciel

W metodzie globalnej grasz, a zawodnik uczy się tego, czego wymaga od niego gra: czytania, dokąd poleci piłka, wybierania, wołania, przechodzenia z obrony do ataku. Zawodnicy lubią to bardziej, a to, czego się nauczą, łatwiej przenoszą na mecz.

Słabość: niewiele powtórzeń jednej techniki na zawodnika, a błąd trudno poprawić, gdy akcja trwa. W grze sześciu na sześciu słabszy zawodnik potrafi przez kilka minut nie dotknąć piłki. Dlatego formę globalną zmniejszasz i sterujesz nią za pomocą zasad:

• Mniej zawodników, mniejsze boisko. Trzech na trzech albo czterech na czterech daje każdemu znacznie więcej kontaktów niż sześciu na sześciu.
• Start, którym sterujesz. Akcja zaczyna się od wolnej piłki albo zagrywki trenera, więc forma od razu startuje od twojego tematu.
• Zasada, która wymusza skupienie. Punkt po przyjęciu, wystawie i ataku liczy się podwójnie albo drużyna może zdobyć punkt tylko atakiem z drugiej linii.

Przykład: trzech na trzech na połowie boiska wzdłuż. Trener w każdej akcji wrzuca wolną piłkę, a punkt, który zaczyna się od przyjęcia do rozgrywającego, liczy się podwójnie. Więcej takich form znajdziesz w artykule gry zadaniowe w treningu siatkówki.

Ćwiczenie syntetyczne: most pomiędzy

Ćwiczenie syntetyczne łączy dwie albo więcej technik w kolejności gry, ale ze startem, który da się powtarzać. Dwa przykłady:

• Przyjęcie, wystawa, atak. Jeden zawodnik zagrywa, przyjmujący przyjmuje, rozgrywający wystawia, atakujący kończy. Najpierw bez bloku, potem z jednym blokującym. Ćwiczysz przyjęcie tak jak w meczu: z rozgrywającym, który już biegnie na swoje miejsce, i atakującym, który czeka na piłkę.
• Blok, odejście, atak. Środkowy blokuje rzuconą piłkę, ląduje, odchodzi od siatki i atakuje piłkę od rozgrywającego. To przejście, którego w analitycznym ćwiczeniu bloku nigdy nie ma.

Przewaga nad formą globalną: nadal masz dużo powtórzeń tej samej sytuacji. Przewaga nad formą analityczną: jest w nim timing między zawodnikami.

Kiedy wybrać metodę globalną, a kiedy analityczną?

Badania nad uczeniem się ruchów, począwszy od Naylora i Briggsa (1963), dają użyteczną regułę. Jeśli części ruchu są ze sobą mocno powiązane, lepiej uczyć ich jako całości. Jeśli to osobne kroki jeden po drugim, możesz ćwiczyć je oddzielnie, a potem połączyć. Dla siatkówki oznacza to: atak to jeden ciągły ruch. Jeśli przećwiczysz osobno rozbieg, szybko połącz go z powrotem z wyskokiem i uderzeniem, a najlepiej ułatw całość: niższą siatką albo rzuconą piłką zamiast wystawy. Akcję możesz za to podzielić na przyjęcie, wystawę i atak, bo to osobne działania.

• Nowa technika albo początkujący: krótko analitycznie, w uproszczonej sytuacji, i jak najszybciej do formy syntetycznej.
• Błąd, który się wkradł: na chwilę z powrotem do formy analitycznej i w tym samym treningu znów budowanie w górę.
• Timing między zawodnikami, jak rozgrywający i atakujący: syntetycznie.
• Czytanie gry, wybór, komunikacja i przejścia: globalnie. Tego uczysz się tylko w formie z przeciwnikiem.
• Młodzież: dużo globalnie w małych formach gry, z krótkimi blokami analitycznymi. Jak to budować z młodszymi zawodnikami, opisuje artykuł gry i zabawy z elementami siatkówki.

Globalnie, analitycznie, globalnie: tak budujesz trening

Stałe połączenie nazywa się po angielsku whole-part-whole, a po włosku globale-analitico-globale; przypomina metodę kompleksową z polskiej dydaktyki wychowania fizycznego. Zaczynasz od formy gry, żeby zobaczyć, co nie działa, potem pracujesz nad tym elementem, a kończysz formą gry, w której nagradzany jest właśnie ten element. Przykład treningu trwającego 90 minut z przyjęciem jako tematem:

Pierwsza forma gry to nie jest zwykłe rozgrywanie się: pokazuje tobie, co masz robić w środkowej części, a zawodnikom, dlaczego. Jak dalej budować bloki treningu, opisuje artykuł o budowie treningu, a całą drogę od przygotowania do oceny artykuł prowadzenie treningu siatkówki.

Trzy pułapki

• Zostawanie przy formie analitycznej, aż będzie dość dobrze. Zawodnicy czekają wtedy na perfekcję, której w grze nigdy nie będzie. Przejdź do formy syntetycznej, gdy ruch jest z grubsza poprawny.
• Globalnie bez tematu. Gra na koniec też czegoś uczy, ale nie wiesz czego. Daj każdej formie gry zasadę, która pasuje do twojego tematu.
• Z formy analitycznej od razu do sześciu na sześciu. To za duży krok. Wstaw pomiędzy ćwiczenie syntetyczne albo małą formę gry.

Osobną sprawą jest, w jakiej kolejności i z jaką zmiennością podajesz powtórzenia w ramach jednego ćwiczenia. O tym jest artykuł o zmienności i uczeniu się różnicowym.

Analitycznie i globalnie w planie treningu w Koach

W Koach plan treningu budujesz z bloków, każdy z własnym czasem trwania. Przyciskiem + Ćwiczenie wybierasz z biblioteki, w której ćwiczenia są w kategoriach takich jak Przyjęcie, Zagrywka, Atak, Mecz i Praca zespołowa, z fazami w formie animacji. Przyciskiem + Blok tworzysz własny blok, na przykład swoją globalną formę na otwarcie z zasadami w opisie. Tak na jednej liście widzisz, ile minut pracujesz analitycznie, a ile grasz.

Do formy globalnej na koniec służy gra treningowa: twoi zawodnicy w drużynie A i B. W trybie Ekspert w polu Zakres ocen wybierasz na przykład Przyjęcie i tylko tej akcji dajesz ocenę od 0 do 5; w pozostałej części akcji wybierasz tylko, kto wygrywa. Tak widzisz, czy blok analityczny wraca w formie gry. Oceny zawodników są zapisywane osobno i nie liczą się jako mecz. Ile kosztuje Koach po okresie próbnym, sprawdzisz na stronie z cennikiem.

Częste pytania

Czytaj dalej

Ćwiczenia jak w meczu: dlaczego trening się nie przenosi Bloki treningowe: budowanie treningu jak programu Uczenie się różnicowe w siatkówce: każde powtórzenie inaczej

Zobacz 200 ćwiczeń siatkarskich z animacją Pobierz pełny plan treningowy na 8–28 tygodni