Globale en analytische methode: drie soorten volleybaloefeningen

De globale en analytische methode zijn de twee uitersten van hoe je volleybal traint: losse technieken herhalen, of spelen en het spel laten leren. Met de synthetische oefening ertussen heb je drie soorten oefeningen. Hier lees je wat elke soort oplevert, wanneer je welke kiest en hoe je ze in één training achter elkaar zet.

Analytisch, synthetisch en globaal: wat is het verschil?

In Italië is dit vaste trainerstaal: esercizi analitici, sintetici e globali. Spaanstalige trainers spreken van de método analítico en de método global, Duitstalige van de Teilmethode en de Ganzheitsmethode, Engelstalige van part en whole practice. Het idee is overal hetzelfde: je kunt een oefening indelen naar hoeveel van het echte spel erin zit.

De globale en de analytische methode zijn de uitersten, de synthetische oefening is de brug. Geen van de drie is beter dan de andere twee. De vraag is welke je wanneer inzet, en in welke volgorde.

De analytische methode: veel herhaling, weinig overdracht

Een analytische oefening haalt één element uit het spel en laat het vaak herhalen. Een voorbeeld: passen in drietallen. A gooit of slaat de bal vanaf de overkant, B past naar C, die op de plek van de spelverdeler staat. Tien ballen, dan doordraaien. Het doel: zeven van de tien ballen binnen bereik van C.

De kracht zit in de herhaling. Een speler krijgt in tien minuten tientallen contacten, jij ziet precies wat er misgaat en je kunt één ding tegelijk verbeteren. Daarom is de analytische vorm de plek voor een nieuwe techniek en voor een fout die erin is geslopen.

De zwakte zit in wat er ontbreekt. Er is geen service van een tegenstander die je moet lezen, geen keuze wie de bal neemt en geen stand. Een speler die op dinsdag twintig ballen op rij goed past, kan zaterdag nog steeds de eerste service laten vallen. Waarom dat zo werkt en hoe je een oefening stap voor stap echter maakt, staat in wedstrijdechte oefeningen.

De globale methode: het spel als leraar

Bij de globale methode speel je, en leert de speler van wat het spel van hem vraagt: lezen waar de bal heen gaat, kiezen, roepen, omschakelen van verdedigen naar aanvallen. Spelers vinden het leuker, en wat ze leren, nemen ze makkelijker mee naar de wedstrijd.

De zwakte: per speler weinig herhalingen van één techniek, en een fout is moeilijk te corrigeren terwijl de rally doorloopt. In een zes tegen zes raakt een zwakkere speler soms een paar minuten geen bal. Daarom maak je een globale vorm kleiner en stuur je hem met regels:

• Minder spelers, kleiner veld. Drie tegen drie of vier tegen vier geeft elke speler veel meer contacten dan zes tegen zes.
• Een start die je stuurt. De rally begint met een vrije bal of een service van de trainer, zodat de vorm meteen op je onderwerp begint.
• Een regel die de focus afdwingt. Een punt na pass, set en aanval telt dubbel, of een team mag alleen scoren via een aanval van achteruit.

Een voorbeeld: drie tegen drie op een half veld in de lengte. De trainer gooit elke rally een vrije bal in, en een punt dat begint met een pass bij de spelverdeler telt dubbel. Meer van zulke vormen staan in partijvormen voor volleybal.

De synthetische oefening: de brug ertussen

Een synthetische oefening koppelt twee of meer technieken in de volgorde van het spel, maar met een start die je kunt herhalen. Twee voorbeelden:

• Receptie, set, aanval. Een speler serveert, de passer past, de spelverdeler zet, de aanvaller slaat. Eerst zonder blok, daarna met één blokkeerder. Je oefent de pass zoals in de wedstrijd: met een spelverdeler die al onderweg is en een aanvaller die op de bal wacht.
• Blok, terug, aanval. De middenspeler blokt een aangegooide bal, landt, loopt terug van het net en valt daarna aan op een bal van de spelverdeler. Dit is de omschakeling die in een analytische blokoefening nooit voorkomt.

Het voordeel tegenover een globale vorm: je krijgt nog steeds veel herhalingen van dezelfde situatie. Het voordeel tegenover een analytische vorm: de timing tussen de spelers zit erin.

Wanneer kies je de globale of de analytische methode?

Onderzoek naar het aanleren van bewegingen, te beginnen bij Naylor en Briggs (1963), geeft een bruikbare vuistregel. Hangen de delen van een beweging sterk aan elkaar, dan leer je ze beter als geheel. Zijn het losse stappen na elkaar, dan kun je ze apart oefenen en daarna aan elkaar knopen. Voor volleybal betekent dat: een smash is één doorlopende beweging. Oefen je de aanloop een keer los, plak hem dan snel weer aan sprong en slag, en maak liever het geheel makkelijker, met een lager net of een gegooide bal in plaats van een set. Een rally knip je wel op in pass, set en aanval, want dat zijn aparte acties.

• Een nieuwe techniek of een beginner: kort analytisch, met een vereenvoudigde situatie, en zo snel mogelijk naar een synthetische vorm.
• Een fout die erin is geslopen: even terug naar analytisch, en in dezelfde training weer opbouwen.
• Timing tussen spelers, zoals spelverdeler en aanvaller: synthetisch.
• Lezen, kiezen, praten en omschakelen: globaal. Dat leer je alleen in een vorm met tegenstander.
• Jeugd: veel globaal in kleine spelvormen, met analytische blokjes die kort blijven. Hoe je dat bij jongere spelers opbouwt, staat in voorbereidende spelvormen.

Globaal, analytisch, globaal: zo bouw je een training op

Een vaste combinatie heet in het Engels whole-part-whole en in het Italiaans globale-analitico-globale. Je begint met een spelvorm om te zien wat er misgaat, je werkt daarna aan dat onderdeel, en je eindigt met een spelvorm waarin precies dat onderdeel beloond wordt. Een voorbeeld voor een training van 90 minuten met de pass als focus:

De eerste spelvorm is geen inspelen: hij laat jou zien wat je in het middendeel moet doen, en de spelers waarom. Hoe je de blokken van een training verder opbouwt, staat in de trainingsopbouw, en het hele traject van voorbereiden tot evalueren in volleybaltraining geven.

Drie valkuilen

• Analytisch blijven tot het goed genoeg is. Spelers wachten dan op een perfectie die in het spel nooit terugkomt. Ga door naar een synthetische vorm zodra de beweging grofweg klopt.
• Globaal zonder focus. Een partijtje aan het eind leert ook iets, maar je weet niet wat. Geef elke spelvorm een regel die bij je onderwerp past.
• Van analytisch rechtstreeks naar zes tegen zes. Dat is een te grote stap. Zet er een synthetische oefening of een kleine spelvorm tussen.

Een aparte vraag is in welke volgorde en met hoeveel variatie je de herhalingen binnen een oefening aanbiedt. Dat staat in variatie en differentieel leren.

Analytisch en globaal in je trainingsplan in Koach

In Koach bouw je het plan van een training uit onderdelen, elk met een eigen duur. Met + Oefening kies je uit de bibliotheek, waar oefeningen in categorieën staan zoals Pass, Service, Aanval, Wedstrijd en Teamwork, met de fases als animatie. Met + Onderdeel maak je een eigen blok, bijvoorbeeld je globale openingsvorm met de regels in de beschrijving. Zo zie je in één lijst hoeveel minuten je analytisch werkt en hoeveel je speelt.

Voor de globale vorm aan het eind is er de trainingswedstrijd: je eigen spelers in ploeg A en B. In de modus Expert kies je een focus, bijvoorbeeld Receptie, en geef je alleen die actie een cijfer van 0 tot 5; voor de rest van de rally kies je alleen wie wint. Zo zie je of het analytische blok terugkomt in de spelvorm. De cijfers per speler worden apart bewaard en tellen niet mee als wedstrijd. Wat Koach kost na de proef, staat op de prijzenpagina.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Wedstrijdechte oefeningen: waarom training niet overdraagt Trainingsblokken: je sessie opbouwen als een programma Differentieel leren in volleybal: elke herhaling anders

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken