Afschermen bij de service in volleybal: wat mag en wat niet

Het korte antwoord

Afschermen bij de service is verboden: spelers van de serverende ploeg mogen de tegenstander het zicht op de serviceslag en de vlucht van de bal niet ontnemen, alleen of als groep. Sinds 2025 mag ook niemand van die ploeg zijn handen boven het hoofd hebben tot de bal over het net is. Een scherm kost punt en service.

Afschermen bij de service is in volleybal al jaren verboden, maar sinds het FIVB-reglement 2025-2028 is de regel scherper: handen boven het hoofd zijn genoeg voor een fout. Hier lees je wat een scherm precies is, hoe de scheidsrechter het fluit en hoe je je ploeg bij de eigen service neerzet.

Leestijd: 7 min

Wat is afschermen bij de service?

Een scherm is elke actie van de serverende ploeg waardoor de ontvangers de serveerder of de bal niet goed kunnen zien. De regel staat in de Official Volleyball Rules 2025-2028 van de FIVB, in regel 12.5. De kern staat in 12.5.1: de spelers van de serverende ploeg mogen hun tegenstander niet beletten de serviceslag en de vlucht van de bal te zien, niet individueel en niet als groep.

Regel 12.5.2 beschrijft wanneer dat gebeurt. Een speler of een groep spelers maakt een scherm door tijdens de service met de armen te zwaaien, te springen of opzij te bewegen, of door gegroepeerd te staan, zodat zowel de serviceslag als de vlucht van de bal verborgen blijft tot de bal het verticale vlak van het net bereikt. Het woord zowel doet ertoe: ziet de ontvangende ploeg de slag of de vlucht van de bal, dan is het volgens die regel geen scherm.

Sinds de editie 2025-2028 is er een derde lid, regel 12.5.3: geen enkele speler van de serverende ploeg mag tijdens de service zijn handen boven het hoofd heffen, tot de bal voorbij het net is. Voor de vijf spelers naast de serveerder betekent dat: handen omlaag tot de bal over is. De regel staat met de andere wijzigingen in de nieuwe spelregels, en alle andere regels voor de opslag vind je in de serviceregels.

Individueel en collectief scherm: het verschil

Het reglement kent twee vormen. Bij een individueel scherm doet één speler het: een middenspeler die tijdens de service op en neer springt, een speler die met zijn armen zwaait, of iemand die op het moment van de slag een stap opzij zet, precies de baan van de bal in. Bij een collectief scherm staan twee of meer spelers zo dicht bij elkaar dat ze samen een muur vormen en gaat de service daar overheen. Het reglement tekent dat uit in diagram 6.

Wat geen scherm is: stilstaan op je plek, ook als je lang bent en dicht bij het net staat, zolang de ontvangers de slag of de bal kunnen volgen en je handen niet boven je hoofd zijn. Een ontvanger mag ook zelf een stap opzij zetten om langs een netspeler te kijken, maar voor de ontvangende ploeg geldt op het moment van de slag gewoon de rotatievolgorde (regel 7.4).

Situatie bij de service	Mag het?	Regel
Stil aan het net staan, de ontvangers zien de serveerder	Ja	12.5.2
Met de armen zwaaien	Nee	12.5.2
Springen of opzij stappen in de baan van de bal	Nee	12.5.2
Met drie spelers bij elkaar staan, de service gaat erover	Nee	12.5.2
Handen boven het hoofd tot de bal over het net is	Nee	12.5.3
Handen beschermend voor het hoofd, niet erboven	Ja	Richtlijnen 2025
Als serverende ploeg buiten de rotatievolgorde staan	Ja	7.4
De service gaat over een scherm	Servicefout	12.6.2.3

De handenregel: wat de scheidsrechter nu fluit

Vóór 2025 moest de scheidsrechter inschatten of de ontvangers de bal echt niet zagen. Dat bleef een oordeel, en ploegen rekten de regel op onder het mom van tactiek. Regel 12.5.3 maakt het controleerbaar: handen boven het hoofd zijn genoeg. Het Casebook 2025 van de FIVB geeft een voorbeeld (geval 3.31.2): de drie voorspelers van de serverende ploeg staan gegroepeerd aan het net, één van hen steekt zijn hand hoog op, en de eerste scheidsrechter fluit scherm. Terecht, oordeelt het casebook, en waar die speler staat ten opzichte van de baan van de bal, doet er niet toe.

De Refereeing Guidelines and Instructions 2025 beschrijven hoe scheidsrechters ermee omgaan. Staat een ploeg duidelijk gegroepeerd met de bedoeling te schermen, of houden spelers hun handen boven het hoofd, dan kan de scheidsrechter vóór de service fluiten en de spelers vragen uit elkaar te gaan. Doen ze dat niet, dan fluit hij het scherm direct na de serviceslag, zonder te wachten tot de bal over de groep is. Spelers mogen hun hoofd met de handen beschermen, zolang die niet boven het hoofd komen. Daarnaast mag de scheidsrechter een ploeg via de spelaanvoerder waarschuwen als hij vermoedt dat er bewust geschermd wordt (regel 12.5.3). Een waarschuwing vooraf is volgens het casebook wel verstandig, maar geen plicht. Reken er dus niet op.

Wat kost een scherm, en wie fluit het?

De eerste scheidsrechter beslist. De fouten van de serveerder en van de opstelling van de serverende ploeg, het scherm inbegrepen, zijn zijn taak (regel 23.3.2.3a).
Het gebaar. Beide armen verticaal omhoog, handpalmen naar voren. Het is hetzelfde gebaar als voor een blokfout; alle gebaren staan in de scheidsrechtersgebaren.
Het gevolg. Een service die over een scherm gaat, is een servicefout (regel 12.6.2.3). De tegenstander krijgt het punt en de service.
Tegelijk een positiefout bij de ontvangers? Dan telt de positiefout van de ontvangende ploeg. Het scherm maakt de service pas na een correcte slag fout, en de positiefout was er op het moment van de slag al (regel 12.7.2).
Vragen mag, discussiëren niet. Als de bal uit het spel is, mag alleen de spelaanvoerder de scheidsrechter om uitleg vragen (regel 5.1.2.1). Denk je dat de tegenstander schermt, laat je aanvoerder het dan op zo'n moment vragen.

Hoe stel je op bij je eigen service?

Sinds 2025 mag de serverende ploeg bij de serviceslag elke positie innemen (regel 7.4); alleen de ontvangende ploeg moet nog in de rotatievolgorde staan. Dat is een kans, want je blokkeerders kunnen al op hun blokplek beginnen. Maar het is ook precies de situatie waarin een scherm ontstaat: drie lange spelers die bij elkaar aan het net gaan staan, klaar om te blokken. Vijf afspraken voorkomen dat.

Handen op schouderhoogte of lager. De regel zegt boven het hoofd; schouderhoogte geeft je marge. Netspelers staan in de hoge basishouding met de handen voor de borst en gaan pas omhoog als de bal over het net is.
Spreid de voorspelers. Laat tussen je netspelers zichtbaar ruimte en zet ze niet met z'n drieën in de lijn tussen de serveerder en het midden van het andere veld.
Stilstaan tijdens de service. Geen hupjes, geen zijstap in de baan van de bal en geen armgebaren. Je eerste beweging maak je als de bal je passeert.
Let op waar je serveerder staat. Serveert iemand vanuit de hoek van de servicezone, dan loopt de baan schuin over het veld en staat er een andere netspeler in de lijn dan bij een service uit het midden. Spreek per serveerder af wie opzij gaat.
Eén roep. Laat één speler "over" roepen als de bal het net passeert. Dan weet iedereen wanneer de handen omhoog mogen en hoeft niemand te gokken.

Oefen het foutbeeld één keer bewust. Laat in een serveeroefening een netspeler drie beurten lang expres zijn handen opsteken of naast een teamgenoot gaan staan, en fluit het af. Daarna vijf minuten met de afspraken erin. Spelers doen het vooral uit gewoonte, en een gewoonte zie je pas als iemand hem aanwijst.

Als ontvangende ploeg: wat doe je tegen een scherm?

Zie je de serveerder niet, zet dan binnen je positie een halve stap opzij, zodat je langs de netspelers kijkt. Blijft de tegenstander gegroepeerd staan, laat je aanvoerder dan om uitleg vragen als de bal uit het spel is. In de training kun je het oefenen: zet bij receptieoefeningen af en toe een paar spelers stil aan het net, zodat passers leren een bal laat op te pakken. Dat is geen scherm zolang ze stilstaan en hun handen laag houden, en het maakt je passers rustiger als het in de wedstrijd wel gebeurt.

Jeugd, recreatie en beachvolleybal

Alles hierboven is het FIVB-reglement voor de zaal. Nationale bonden baseren hun reglement daarop, maar kunnen voor de jeugd of voor lagere klassen eigen bepalingen hebben; kijk daarom in het reglement van je eigen competitie. Op het zand bestaat alleen het individuele scherm, omdat er maar één partner naast de serveerder staat. De handenregel geldt daar ook, in regel 12.5 van het beachreglement; de rest van het twee-tegen-twee staat in de beachvolleybal regels. Wil je eerst het grote overzicht, begin dan bij alle volleybalregels op een rij.

Je serveeropstelling voorbereiden en schermfouten bijhouden in Koach

In Koach zet je je opstelling klaar onder Team. Met Alle 6 rotaties klap je zes kleine veldjes open met per rotatie wie waar staat. Zo zie je per serveerbeurt welke drie spelers voorin staan en wie de afspraken over handen en spreiding dus moet kennen. Wil je de serveeropstelling ook tekenen, dan maak je onder Training een bord en deel je het met Deel als afbeelding met je team.

Opstelling in de Koach-app met de spelers en hun positie, de knop Alle 6 rotaties en daaronder het blok Rollen — Met Alle 6 rotaties zie je per serveerbeurt welke spelers voorin staan.

Wordt er bij jullie eigen service scherm gefloten, dan krijgt de tegenstander het punt. Tik in het livescherm op de knop van de tegenstander, kies in de lade Waarom scoorden zij? Andere fout en tik daarna de speler die zijn handen ophief of in de baan stond. Het reglement noemt het een servicefout, maar je serveerder deed niets fout. Een apart fouttype voor een scherm heeft Koach niet; met Andere fout op naam zie je na afloop wel bij wie het misging.

De lade Waarom scoorden zij? in Koach met fouttypes als Servicefout, Net of aanraking en Andere fout, en de spelers onder Wie? — Een gefloten scherm boek je als Andere fout op naam van de speler.

14 dagen gratis, zonder creditcard. Bekijk vanavond je zes rotaties en spreek per serveerbeurt af wie voorin staat en waar.

Zet je opstelling in Koach

Wat Koach na de proefperiode kost, staat op de prijzenpagina.

Veelgestelde vragen

Mag je je handen opsteken als je eigen ploeg serveert?

Nee. Sinds het FIVB-reglement 2025-2028 mag geen enkele speler van de serverende ploeg tijdens de service zijn handen boven het hoofd heffen, tot de bal voorbij het net is (regel 12.5.3). Je hoofd met je handen beschermen mag wel, zolang ze niet boven het hoofd komen. Spreek met je ploeg schouderhoogte af, dan heb je marge.

Is het een scherm als de ontvanger de bal toch ziet?

Voor het scherm uit regel 12.5.2 niet: dat bestaat alleen als zowel de serviceslag als de vlucht van de bal verborgen blijft tot de bal het net bereikt. De handenregel 12.5.3 staat daar los van. Heft een speler zijn handen boven het hoofd, dan kan de scheidsrechter scherm fluiten, ook als die speler niet in de baan van de bal staat.

Wat is het verschil tussen een individueel en een collectief scherm?

Bij een individueel scherm neemt één speler het zicht weg, door te zwaaien, te springen of opzij te stappen tijdens de service. Bij een collectief scherm staan twee of meer spelers gegroepeerd en gaat de service over die groep heen. Beide zijn verboden en leveren een servicefout op: punt en service voor de tegenstander.

Krijg je eerst een waarschuwing voor afschermen?

Dat kan, maar het hoeft niet. Regel 12.5.3 staat de scheidsrechter toe een ploeg via de spelaanvoerder te waarschuwen als hij bewust schermen vermoedt, en volgens de scheidsrechtersrichtlijnen 2025 kan hij vóór de service fluiten om spelers uit elkaar te laten gaan. Het casebook 2025 noemt een waarschuwing verstandig, maar zegt ook dat hij daartoe niet verplicht is.

Geldt de schermregel ook in jeugdcompetities?

Het FIVB-reglement geldt waar een nationale bond het overneemt. Voor de jeugd en voor lagere klassen kunnen bonden en competities eigen bepalingen hebben, bijvoorbeeld omdat jonge kinderen nog niet blokken. Kijk daarom in het reglement van je eigen competitie of de handenregel daar al geldt.

Zet je serveeropstelling vanavond klaar

14 dagen gratis, zonder creditcard. Zaterdag weet iedereen waar hij staat.

Start met Koach

Download in deApp Store Ontdek het opGoogle Play

Of lees eerst wat de volleybal app voor coaches allemaal doet.