Lijnrechter bij volleybal: taken, plek en vlagsignalen

Een lijnrechter bij volleybal heeft een overzichtelijke taak: één of twee lijnen, één vlag en vijf signalen. Toch gaat het vaak mis bij wie het voor het eerst doet, omdat hij naar de bal kijkt in plaats van naar zijn lijn. Dit vraagt het reglement van de FIVB van een lijnrechter, en zo doe je het in de praktijk.

Wat doet een lijnrechter?

Lijnrechters horen bij het scheidsrechtersteam, naast de eerste en de tweede scheidsrechter en de teller (regel 22.1). Ze fluiten niet: alleen de scheidsrechters mogen tijdens de wedstrijd fluiten (regel 22.2.1). De lijnrechter laat met een vlag van 40 bij 40 centimeter zien wat hij zag, en de eerste scheidsrechter beslist. Die mag een lijnrechter ook overrulen als hij ziet dat die zich vergist (regel 23.2.1). Volgens regel 29.2.1 geef je aan:

• of de bal in of uit is, als hij in de buurt van jouw lijn landt;
• of een bal die uitgaat, eerst nog werd aangeraakt door het team waar hij naartoe kwam, bijvoorbeeld door het blok;
• of de bal de antenne raakt, en of de service of de tweede of derde bal van een team buiten de antennes over het net gaat;
• of een speler, behalve de serveerder, op het moment van de service buiten zijn veld staat;
• of de serveerder een voetfout maakt;
• of een speler bij het spelen van de bal het bovenste deel van de antenne raakt, de 80 centimeter boven het net, aan jouw kant van het veld.

Hoe de taken verdeeld zijn over het hele team, van eerste scheidsrechter tot teller, staat in het scheidsrechtersteam bij volleybal. Of er bij een wedstrijd lijnrechters zijn, en wie ze levert, verschilt per land en per competitie. In veel lagere klassen zijn er geen, en beoordeelt de eerste scheidsrechter ook de lijnen.

Waar sta je: twee of vier lijnrechters

Het reglement kent twee opstellingen (regel 29.1):

Het reglement beschrijft de opstelling met vier lijnrechters voor de wedstrijden van de FIVB en de wereld- en officiële competities. In het verlengde van je lijn staan heeft een reden: je kijkt dan langs de lijn, en een bal die er een paar centimeter naast valt, zie je als bal naast de lijn en niet als bal erop. Sta je met z'n tweeën schuin achter een hoek, dan zie je langs beide lijnen tegelijk. Sta stil met de vlag in je hand, en blijf buiten de looplijn van spelers die een bal achterna gaan.

De vijf vlagsignalen

De officiële signalen staan in diagram 12 van het reglement. Je houdt elk signaal even vast, zodat de eerste scheidsrechter het ziet (regel 30.2).

Het vierde signaal is voor verschillende fouten hetzelfde. Waar je naar wijst, maakt het verschil: naar de antenne als de bal erbuiten over het net ging of iemand de antenne raakte, naar de achterlijn bij een voetfout van de serveerder, naar de betreffende lijn bij een speler die bij de service buiten zijn veld stond. Alle gebaren van de scheidsrechters zelf staan in scheidsrechtersgebaren in volleybal.

Waar je kijkt, moment voor moment

1. Voor de service. Controleer of je lijn vrij is en of je zelf niet in de weg staat. Is jouw achterlijn die van het serverende team, dan kijk je naar de voeten van de serveerder. Raakt hij bij de slag of bij de afzet voor een sprongservice het veld of de achterlijn, of de vloer buiten de servicezone, dan is dat een voetfout (regel 12.4.3). Meer daarover in de voetfout bij de service.
2. Bij de slag van de service. Kijk of alle spelers, behalve de serveerder, op het moment van de slag binnen hun veld staan; dat geldt voor beide teams. Daarna volg je de service: gaat hij aan jouw kant buiten de antenne over het net of raakt hij de antenne, dan geef je dat aan.
3. Tijdens de rally kijk je naar je lijn, niet naar de bal. Volg de bal tot hij jouw kant op komt, en kijk dan naar de plek waar hij landt. Je oordeel gaat over het moment dat de bal de vloer raakt: raakt een deel van de bal de lijn, dan is hij in (regel 8.3). Waarom dat zo is en waar het contactvlak zit, staat in bal op de lijn: in of uit.
4. Bij een aanval richting jouw lijn let je op het blok. Gaat de bal uit, kijk dan of hij onderweg nog een hand van een blokkeerder of een verdediger raakte. Vanaf je hoek zie je dat vaak beter dan de eerste scheidsrechter op zijn stoel.
5. Bij de antenne wacht je één tel. Een bal die na het eerste contact van een team buiten de antenne naar de vrije zone van de tegenstander gaat, mag nog teruggespeeld worden, mits hij ook weer buitenom terugkomt (regel 10.1.2). Zwaai dus niet te vroeg. Na het tweede of derde contact is zo'n bal meteen uit. De uitleg staat in bal buiten de antenne.
6. Na je signaal kijk je naar de eerste scheidsrechter. Vraagt hij je het signaal te herhalen, dan doe je dat (regel 29.2.2). Discussieer niet met spelers of de bank. Een coach die langs de lijn loopt, mag jouw zicht trouwens niet belemmeren (regel 5.2.3.4).

Vijf fouten van beginnende lijnrechters

• Naar de bal kijken in plaats van naar de lijn. Wie de bal in de lucht volgt, ziet niet waar hij landt.
• Een signaal geven bij een bal ver van je lijn. Je geeft alleen iets aan als de bal in de buurt van jouw lijn landt. Een bal midden in het veld is voor de scheidsrechter.
• Gokken. Zag je het niet, bijvoorbeeld omdat een speler voor je stond, geef dan het signaal voor beoordeling onmogelijk. Een eerlijk "niet gezien" helpt de scheidsrechter meer dan een gok.
• Te laat of halfslachtig. Geef je signaal direct en duidelijk, met de vlag helemaal omhoog of helemaal omlaag. Een vlag die halverwege blijft hangen, zegt niets.
• Je laten meeslepen. Een lijnrechter die met de tribune meejuicht of naar een bank kijkt, is zijn neutraliteit kwijt, ook als zijn signaal klopt.

De volledige regels staan in de Official Volleyball Rules 2025-2028 van de FIVB, en een overzicht van alle spelregels in volleybalregels op een rij. Nationale bonden kunnen voor hun eigen competities aanvullende afspraken maken over lijnrechters.

Lijnrechters regelen bij je club

Koach heeft voor lijnrechters geen eigen rol. In het clubdeel deel je in de Zaaldag per thuiswedstrijd een scheidsrechter, een teller en een zaalwacht in met Dienst toevoegen, en bij het kiezen zie je wie die dag zelf speelt. De Zaaldag hoort bij het abonnement Club; wat dat verder omvat, staat op de pagina voor clubs.

Moet een team voor een thuiswedstrijd ook twee lijnrechters leveren, zet dat dan als Taak bij de mededelingen op het dashboard van dat team. Wie het doet, tikt op Ik doe het, en je ziet in één oogopslag of er al twee namen staan. Wat Koach na de 14 gratis dagen kost, staat op de prijzenpagina.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Scheidsrechtergebaren in volleybal: alle signalen uitgelegd Scheidsrechters bij volleybal: wie fluit, wie telt en wie vlagt Bal op de lijn: in of uit in volleybal?

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken