Speelschema maken voor 8 teams — en voor elk aantal van 5 tot 12

Je hebt ja gezegd tegen 'jij regelt het toernooi wel'. Dan blijkt de hele klus vast te zitten op één vel papier: wie speelt tegen wie, in welke volgorde, en op welk veld. Dit artikel is dat vel papier. De schema's hieronder werken op een kladblok net zo goed als in een app — ze zijn van niemand en je mag ze overschrijven.

Eerst de rekensom, dan pas het schema

Iedereen tegen iedereen heet een volledige poule, in het Engels een round robin. Het aantal wedstrijden ligt daarmee vast: aantal teams maal dat aantal min één, gedeeld door twee. Bij acht teams is dat 8 × 7 ÷ 2 = 28 wedstrijden, en daar valt niet over te onderhandelen.

Belangrijker dan het totaal is de ronde. Een ronde is een blok waarin elk team precies één keer speelt. Bij een even aantal teams zijn dat er één minder dan het aantal teams: acht teams spelen zeven rondes van vier wedstrijden. Bij een oneven aantal is er telkens één team vrij en heb je net zoveel rondes als teams. Dat rondegetal bepaalt hoe lang je dag duurt — niet het totaal.

• 5 teams: 10 wedstrijden, 5 rondes van 2, elk team 4 keer, elke ronde 1 team vrij.
• 6 teams: 15 wedstrijden, 5 rondes van 3, elk team 5 keer.
• 7 teams: 21 wedstrijden, 7 rondes van 3, elk team 6 keer, elke ronde 1 team vrij.
• 8 teams: 28 wedstrijden, 7 rondes van 4, elk team 7 keer.
• 9 teams: 36 wedstrijden, 9 rondes van 4, elk team 8 keer, elke ronde 1 team vrij.
• 10 teams: 45 wedstrijden, 9 rondes van 5, elk team 9 keer.
• 11 teams: 55 wedstrijden, 11 rondes van 5, elk team 10 keer, elke ronde 1 team vrij.
• 12 teams: 66 wedstrijden, 11 rondes van 6, elk team 11 keer.

Let vooral op wat elk team zelf speelt: elf wedstrijden op één dag doet niemand. Daar loopt de volledige poule bij twaalf teams op stuk.

De schema's voor 5 tot en met 8 teams

Geef je teams een nummer, vul de namen pas op de ochtend in en speel de rondes in de volgorde waarin ze staan.

5 teams — 5 rondes, 2 wedstrijden per ronde

• Ronde 1: 2–5, 3–4 · vrij: 1
• Ronde 2: 1–5, 2–3 · vrij: 4
• Ronde 3: 1–4, 3–5 · vrij: 2
• Ronde 4: 1–3, 2–4 · vrij: 5
• Ronde 5: 1–2, 4–5 · vrij: 3

6 teams — 5 rondes, 3 wedstrijden per ronde

• Ronde 1: 1–6, 2–5, 3–4
• Ronde 2: 1–5, 4–6, 2–3
• Ronde 3: 1–4, 3–5, 2–6
• Ronde 4: 1–3, 2–4, 5–6
• Ronde 5: 1–2, 3–6, 4–5

7 teams — 7 rondes, 3 wedstrijden per ronde

• Ronde 1: 2–7, 3–6, 4–5 · vrij: 1
• Ronde 2: 1–7, 2–5, 3–4 · vrij: 6
• Ronde 3: 1–6, 5–7, 2–3 · vrij: 4
• Ronde 4: 1–5, 4–6, 3–7 · vrij: 2
• Ronde 5: 1–4, 3–5, 2–6 · vrij: 7
• Ronde 6: 1–3, 2–4, 6–7 · vrij: 5
• Ronde 7: 1–2, 4–7, 5–6 · vrij: 3

8 teams — 7 rondes, 4 wedstrijden per ronde

• Ronde 1: 1–8, 2–7, 3–6, 4–5
• Ronde 2: 1–7, 6–8, 2–5, 3–4
• Ronde 3: 1–6, 5–7, 4–8, 2–3
• Ronde 4: 1–5, 4–6, 3–7, 2–8
• Ronde 5: 1–4, 3–5, 2–6, 7–8
• Ronde 6: 1–3, 2–4, 5–8, 6–7
• Ronde 7: 1–2, 3–8, 4–7, 5–6

Zelf een schema maken voor 9 tot 12 teams

Grotere aantallen maak je zelf met de draaimethode, op elk kladblok:

1. Schrijf de nummers in twee rijen onder elkaar: bij tien teams boven 1 2 3 4 5, daaronder 10 9 8 7 6. Bij een oneven aantal zet je er een hokje "vrij" bij, zodat het aantal hokjes even is.
2. Boven en onder is een wedstrijd. Ronde 1 is dus 1–10, 2–9, 3–8, 4–7, 5–6.
3. Nummer 1 blijft staan, alle andere schuiven één plek op, met de klok mee rond het rechthoekje: rechtsboven zakt naar rechtsonder, de onderste rij schuift naar links, linksonder komt bovenaan naast de 1. De nieuwe kolommen zijn ronde 2. Herhaal tot je weer bij de beginstand bent.

Controleer het voordat je het uitdeelt: het aantal wedstrijden moet exact het getal uit de lijst hierboven zijn, en elk team komt nooit twee keer in dezelfde ronde voor.

Van rondes naar de klok: velden, blokken en de duur van de dag

Nu pas komt de zaal in beeld. Een blok is wat er tegelijk op alle velden wordt gespeeld: deel de wedstrijden per ronde door je aantal velden, rond naar boven af, vermenigvuldig met het aantal rondes. Wil je dat niemand wacht, dan heb je de helft van je aantal teams aan velden nodig — acht teams vragen dus vier velden. Dat heeft bijna niemand:

• 8 teams op 4 velden: 7 rondes van 1 blok = 7 blokken. Niemand wacht ooit.
• 8 teams op 2 velden: elke ronde valt in twee blokken, dus 7 × 2 = 14 blokken. De helft van de teams staat steeds stil.
• 6 teams op 2 velden: drie wedstrijden per ronde passen niet op twee velden, dus 5 × 2 = 10 blokken, waarvan vijf half gevuld. Met drie velden: 5.
• Eén veld: elk blok is één wedstrijd, dus acht teams zijn 28 blokken — geen toernooi meer maar een weekend.

De duur is dan aantal blokken × (speeltijd + wisseltijd). Voor de speeltijd doe je een aanname, want die hangt af van je format. Neem één set tot 25 punten: reken op ongeveer 22 minuten spelen, plus 8 minuten voor uitspelen, veld ruimen, wisselen en de uitslag noteren. Samen een blok van 30 minuten. Ligt jouw wisseltijd hoger of speel je kortere sets, vul dan je eigen getal in — de rekenwijze blijft dezelfde.

Acht teams op vier velden zijn dan 7 × 30 = 210 minuten, oftewel 3,5 uur spelen. Diezelfde acht teams op twee velden: 14 × 30 = 420 minuten, oftewel 7 uur.

Die zeven uur is de eerlijke uitkomst, en die past niet op een zaterdag. Je hebt dan drie knoppen: meer velden, een korter format (sets tot 21, of spelen op tijd met een vaste hoorn voor de hele zaal), of minder wedstrijden — twee poules met een kruisfinale. En dit zijn alleen nog de speelminuten: opbouwen, inspelen en pauzes komen erbij, en hoeveel dat is staat in hoe lang een volleybalwedstrijd duurt. De dag eromheen — zaal, scheidsrechters, inschrijvingen, kantine — is een eigen klus, beschreven in een volleybaltoernooi plannen.

Rust, veldwissels en het vrije team

Hier zit de winst van een schema in rondes. Omdat elk team binnen een ronde precies één keer speelt, kan een team hooguit twee keer achter elkaar aan de bak: de laatste wedstrijd van de ene ronde en de eerste van de volgende. Drie keer op rij kan niet — zolang je de rondes in volgorde afwerkt en er geen wedstrijden tussen verschuift. Wil je ook die twee keer op rij vermijden, draai dan in de volgende ronde de volgorde om.

Let daarnaast op een verborgen scheefheid. Nummer 1 blijft in de draaimethode op zijn plek, dus zijn wedstrijd staat elke ronde bovenaan. Zet je de bovenste wedstrijd standaard op veld 1, dan speelt dat team de hele dag op hetzelfde veld — het beste, of juist dat ene in de hoek. Schuif daarom per ronde één plek op.

Speel je met een oneven aantal, dan is het vrije team geen probleem maar een oplossing: laat het fluiten en tellen. Zo heb je de hele dag een bezetting zonder één vrijwilliger te vragen, en is elk team precies één keer aan de beurt. Bij een even aantal speelt iedereen elke ronde en moet je de arbitrage los regelen — de verborgen prijs van een even aantal teams. Tenzij je minder velden hebt dan de helft van je teams: de teams die dat blok stilstaan, verdelen het onderling.

Twee poules en een kruisfinale

Vanaf ongeveer acht teams, of als je geen zeven uur hebt, splits je het deelnemersveld op. Acht teams worden twee poules van vier: elke poule speelt 6 wedstrijden, samen 12 in plaats van 28, en op twee velden zijn dat 6 blokken. Daarna kruis je: de nummer 1 van poule A tegen de nummer 2 van poule B en omgekeerd, en dezelfde constructie een niveau lager voor de plaatsen 5 tot en met 8. Met de finales erbij kom je op zo'n 10 blokken — 5 uur in plaats van 7, en elk team 5 wedstrijden in plaats van 7.

Dat is de ruil. In een volledige poule is de eindstand een oordeel over de hele dag; in een kruisschema kan één verloren openingswedstrijd een team uit de bovenste helft duwen — eerlijker tegenover spannender. Drie dingen om vooraf vast te leggen:

• Verdeel de sterkte over beide poules. Schat de teams in en verdeel om en om: de sterkste plus de nummers 4, 5 en 8 in poule A, de rest in poule B. Is de ene poule veel sterker, dan wordt de echte finale al in de poule gespeeld. Hoe je zulke inschattingen bij jeugd maakt zonder te gokken, staat in teamindeling in de jeugd.
• Zorg dat beide poules gelijk eindigen. Loopt poule A een blok uit, dan staat de winnaar van poule B koud te wachten. Plan ze parallel, niet achter elkaar.
• Spreek de rangschikking van tevoren af. Bij korte wedstrijden eindigen teams veel vaker gelijk dan in een competitie. Zet één volgorde op het schema: gewonnen wedstrijden, dan setsaldo, dan puntsaldo, dan het onderlinge resultaat. Achteraf een regel bedenken is het enige waar echt ruzie over ontstaat.

Het schema staat — waar laat je het?

Een schema op papier bij de wedstrijdtafel is prima voor de dag zelf en waardeloos voor de week erna: de uitslagen staan in het handschrift van drie tellers, en later weet niemand meer waarom die middag zo goed of zo slecht verliep. Zet de dag daarom ook ergens neer waar je team hem ziet. In Koach doe je dat door het toernooi als één geheel te plannen — naam, datum, locatie en daaronder de wedstrijden van jouw team — in plaats van vijf losse duels. De app maakt je schema niet voor je: het denkwerk hierboven doe je zelf, en je voert alleen de wedstrijden van je eigen team in, in de volgorde van jouw schema. Wat je terugkrijgt: je team ziet de dag in de agenda staan en de uitslagen blijven onder één kop. Hoe je dat invult, staat in een toernooi plannen; losse oefenduels buiten een toernooidag maak je aan zoals beschreven bij een oefenwedstrijd aanmaken.

Speel je die dag om iets te wéten in plaats van om te winnen, lees dan wat een voorbereidingstoernooi je wel en niet vertelt: korte wedstrijden meten pas iets als je vooraf opschrijft wát je meet.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

App voor je volleybalvereniging: van één team naar de hele club Meerdere teams beheren als coach met het clubrapport Teamindeling jeugdvolleybal: 26 kinderen, hoeveel teams?

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken