Długofalowy rozwój w siatkówce: etapy według wieku

Długofalowy rozwój w siatkówce odpowiada na pytanie, czego zawodnik powinien się uczyć i kiedy, od pierwszej piłki w wieku około sześciu lat aż do drużyny seniorów. Poniżej znajdziesz etapy modelu, to, co oznaczają na sali, co mówi o nich nauka i co klub ustala dla każdego etapu.

Czym jest długofalowy rozwój zawodnika?

Model nazywa się po angielsku Long-Term Athlete Development, w skrócie LTAD. Pochodzi z Kanady, gdzie Istvan Balyi i współpracownicy opracowali go dla Canadian Sport for Life, i od tego czasu korzystają z niego związki sportowe w różnych krajach. Jego sedno jest proste: dziecko nie jest małym dorosłym. Trening i mecze muszą pasować do fizycznego, psychicznego i społecznego rozwoju zawodnika, a ten nie idzie w parze z datą urodzenia. Volleyball Canada streszcza to jako właściwe umiejętności, we właściwym momencie, we właściwy sposób.

Volleyball Canada opracowało model dla siatkówki w dokumencie Long Term Development in Volleyball. Dla każdego etapu jest tam opisane, jaka forma gry, wysokość siatki, piłka, ile treningów i jaka specjalizacja pasuje. Model nie jest piramidą, w której liczy się tylko szczyt: także ten, kto gra rekreacyjnie, trenuje albo sędziuje, ma w nim własny etap. Etapy poniżej idą za tym dokumentem. Wiek jest podany w przybliżeniu, a w pierwszych etapach dziewczęta są mniej więcej rok wcześniej niż chłopcy.

Etapy długofalowego rozwoju w siatkówce

Rzucają się w oczy dwie rzeczy. Specjalizacja przychodzi późno: w wieku około 12 do 14 lat zawodnik nie ma w tym modelu stałej pozycji albo gra przynajmniej na dwóch, drużyny do 14 i do 15 lat grają bez libero, a dopiero od około 16 lat nacisk jest na jednej pozycji. A mecz rośnie powoli razem z zawodnikiem. Volleyball Canada zakłada w Learn to Train 70 procent treningu i 30 procent meczów (wliczając trening ukierunkowany na mecz), w Train to Train 60 do 40, a dopiero od Learn to Compete proporcja odwraca się na 40 procent treningu i 60 procent meczów. Jak konkretnie wygląda trening w każdej grupie wiekowej, opisuje artykuł o treningu siatkówki z dziećmi i młodzieżą w każdej grupie wiekowej.

Okresy sensytywne: co się zgadza, a co nie?

Najbardziej znaną częścią modelu są okresy sensytywne, po angielsku windows of trainability. To okresy, w których dziecko miałoby szczególnie silnie reagować na trening jednej cechy, na przykład umiejętności, szybkości albo siły. Volleyball Canada nazywa etap przed skokiem wzrostowym etapem, w którym mózg i ciało są gotowe uczyć się umiejętności, a sam skok wzrostowy wielkim etapem dla wytrzymałości i siły.

Dowody na takie sztywne okna są słabe. Przegląd Forda i współpracowników w Journal of Sports Sciences (2011) stwierdził, że model ma niewiele empirycznego uzasadnienia i jest ogólny, a nie dopasowany do konkretnego sportowca. Stanowisko konsensusowe MKOl w sprawie młodych sportowców (2015) kładzie nacisk na dojrzewanie konkretnego dziecka, na wszechstronny udział w sporcie i na unikanie przeciążeń.

Co z tego bierzesz jako trener: żadne okno się nie zamyka. Czternastolatek, który nigdy dobrze nie nauczył się odbicia sposobem górnym, wciąż może się go nauczyć. Ale lata mniej więcej od 8 do 12 to dobry czas, żeby dawać dużo techniki i koordynacji, bo dzieci znoszą wtedy wiele powtórzeń, a ich ciało nie jest jeszcze w środku skoku wzrostowego. W każdym etapie trenuj wszystkie cechy; przesuwa się tylko akcent.

Wiek biologiczny liczy się bardziej niż rok urodzenia

Dwóch trzynastolatków może fizycznie dzielić kilka lat. Skok wzrostowy przypada według modelu Volleyball Canada mniej więcej między 11 a 15 rokiem życia u dziewcząt i między 12 a 16 rokiem u chłopców, a w tym przedziale różni się u każdego dziecka. To ma trzy skutki dla twojej polityki szkolenia młodzieży.

• Mierz wzrost. Kilka pomiarów w sezonie pokazuje, kto jest w skoku wzrostowym. Jeśli zawodnik szybko rośnie, pilnujesz liczby skoków i spodziewasz się przez jakiś czas słabszego czucia piłki. Jeśli ból kolana albo pięty się utrzymuje, to sprawa dla lekarza rodzinnego, lekarza sportowego albo fizjoterapeuty. Co dzieje się w tych miesiącach, przeczytasz w artykule co skok wzrostowy robi z młodym zawodnikiem.
• Nie wybieraj według wzrostu w wieku dwunastu lat. Wysoki dwunastolatek często po prostu wcześniej dojrzewa. Późno dojrzewający, który dziś jest niski, za trzy lata może być twoim środkowym, o ile wtedy jeszcze będzie grał.
• Zwracaj uwagę na miesiąc urodzenia. W jednej kategorii wiekowej zawodnik urodzony tuż po dacie granicznej jest prawie o rok starszy od zawodnika urodzonego tuż przed nią. Przy wyborze patrz na to, czego zawodnik może się nauczyć, a nie tylko na to, co umie dzisiaj.

Co klub ustala dla każdego etapu

Model zaczyna być coś wart dopiero wtedy, gdy klub przełoży go na konkrety dla każdego etapu. Dla każdego etapu ustal:

1. Formę gry, boisko i siatkę. Ilu zawodników, na jakim boisku, przy jakiej wysokości siatki i jaką piłką. Trzymaj się przy tym przepisów młodzieżowych swojego związku; różnią się w zależności od kraju.
2. Cele techniczne. Krótką listę tego, co zawodnik opanuje na koniec etapu, na przykład zagrywkę nad siatką, odbicie sposobem dolnym do celu i odbicie sposobem górnym do partnera.
3. Pozycje. Do jakiego wieku każdy gra wszystko i od kiedy zawodnik skupia się na jednej pozycji.
4. Czas gry. Według modelu Volleyball Canada każdy zawodnik powinien w ciągu sezonu grać najlepiej przynajmniej 40% czasu meczów w wieku około 14 do 16 lat i przynajmniej 30% w wieku około 16 do 19 lat. Zapisz, czego trzyma się twój klub.
5. Treningi, obciążenie i inne dyscypliny. Ile razy w tygodniu, jak długo i czy klub zachęca do innego sportu obok siatkówki. Dlaczego to ostatnie ma znaczenie, wyjaśnia artykuł o wczesnej specjalizacji u młodych zawodników.
6. Kto trenuje który etap. Trener dziesięciolatków potrzebuje innej wiedzy niż trener siedemnastolatków.

To wszystko należy do programu szkolenia klubu. Szablon i odpowiedź na pytanie, jak sprawdzić, czy drużyny naprawdę go realizują, znajdziesz w artykule o programie szkolenia w klubie siatkarskim.

Długofalowy rozwój zawodników w Koach

Rozwój widać dopiero na przestrzeni kilku sezonów, i wtedy pomaga, gdy dane zostają. W Koach w profilu zawodnika pod Historia widzisz sezony, mecze i treningi zawodnika; jeśli drużyna należy do klubu, również to, co wcześniej robił w innych drużynach. Pod Statystyki przyciskiem Porównaj stawiasz zawodnika obok jego własnego wcześniejszego sezonu, gdy tylko drużyna zamknie sezon. Jak czytać takie liczby na przestrzeni lat, opisuje artykuł z sezonu na sezon.

Jeśli prowadzisz mecze w trybie Ekspert, pod Oceny 0-5 dla każdej umiejętności, od przyjęcia po blok i wolną piłkę, widać, jak zawodnik wypada na tle drużyny. Tak sprawdzisz, czy czternastolatek nadal rozwija się wszechstronnie, czyli dokładnie to, czego model wymaga na tym etapie. Ile Koach kosztuje po 14 darmowych dniach, znajdziesz na stronie z cennikiem.

Częste pytania

Czytaj dalej

Trening siatkówki z dziećmi i młodzieżą: co działa w każdej grupie wiekowej? Plan szkolenia w siatkówce: szablon i kontrola w drużynach Z sezonu na sezon: rozwój długoterminowy

Zobacz 200 ćwiczeń siatkarskich z animacją Pobierz pełny plan treningowy na 8–28 tygodni