Filozofia trenerska: jak ją spisać, wartości i przykład

Filozofia trenerska brzmi jak coś z kursu trenerskiego, dopóki w trzecim secie nie musisz wybrać między wygraną a tym, żeby zagrali wszyscy. Wtedy okazuje się, czy ją masz. Ten artykuł pomoże ci w pięciu krokach spisać własną filozofię, z przykładem i miejscami, w których zawodnicy ją odczuwają.

Czym jest filozofia trenerska?

Twoja filozofia trenerska jest osobista: dlaczego trenujesz, co jest dla ciebie ważne i jak według tego działasz. To coś innego niż dokumenty twojego klubu. W podręczniku trenera jest wizja klubu i to, czego oczekuje on od trenerów. W kodeksie etycznym trenera jest to, czego robić nie wolno. Twoja filozofia dotyczy przestrzeni pomiędzy nimi: decyzji, które podejmujesz w ramach tych ustaleń.

Filozofia to też nie hasło. „Najważniejsza jest radość z gry” nic nie mówi, dopóki nie zapiszesz, co robisz, gdy radość i wygrana się zderzają. Użyteczna filozofia zawiera decyzje, z których można cię później rozliczyć.

Dlaczego warto ją spisać

• Decyzje pod presją. Kto zagrywa przy 23:24? Czy gra zawodnik, który opuścił dwa treningi? Bez decyzji podjętej wcześniej decydujesz pod wpływem emocji chwili, a wtedy w tym tygodniu jesteś innym trenerem niż w poprzednim.
• Jasność dla zawodników i rodziców. Kto wie, czego może się spodziewać, musi mniej zgadywać. Wiele rozmów o czasie gry zaczyna się od oczekiwania, którego nikt nigdy nie wypowiedział.
• Miara dla ciebie samego. Na koniec sezonu możesz sprawdzić, czy twoje działania zgadzały się z twoimi słowami, zamiast patrzeć tylko na wyniki.

Twoja filozofia trenerska w pięciu krokach

1. Zapisz, dlaczego trenujesz. Jedno zdanie, i to szczere. „Bo moja córka jest w drużynie i inaczej nie byłoby trenera” to dobry początek; mówi ci, że chcesz przede wszystkim utrzymać grupę razem. „Bo chcę, żeby zawodnicy byli lepsi niż teraz” wymaga innych decyzji niż „bo chcę awansować”.
2. Wybierz trzy wartości, nie dziesięć. Na przykład rozwój, zaangażowanie, odwaga, wspólnota, uczciwość albo wygrywanie. Wygrywanie może się tam znaleźć; to uczciwsze niż udawanie, że ci nie zależy. Trzy wystarczą, żeby je zapamiętać, i jest ich za mało, żeby się za nimi schować.
3. Ukonkretnij każdą wartość. Zapisz przy każdej wartości, co robisz i co zawodnicy z tego widzą. „Odwaga” zmienia się wtedy w: „Mocna zagrywka, która wyleci na aut, nie kosztuje nikogo czasu gry. Asekuracyjną, miękką zagrywkę przy piłce setowej omawiamy”.
4. Podejmij trudne decyzje z góry. Jak dzielisz czas gry? Rotujesz zawodników na pozycjach czy wybierasz stałe role? Co się dzieje, gdy ktoś nie zgłosi nieobecności? Kto mówi w przerwie na żądanie? Co robisz, gdy zaczepia cię rodzic? Jak sprawiedliwie dzielić czas gry, opisuje artykuł sprawiedliwy podział czasu gry.
5. Sprawdź ją na trzech sytuacjach. Weź trzy sceny z prawdziwego sezonu i sprawdź, czy twoja filozofia daje odpowiedź. Jeśli nie, jest jeszcze za ogólna.

Trzy sytuacje testowe, które zdarzają się prawie w każdej drużynie:

• Jest 14:13 w decydującym secie, a kolej na twojego najsłabiej zagrywającego zawodnika.
• Twój najlepszy zawodnik opuścił dwa treningi bez zgłoszenia nieobecności i w sobotę chce normalnie grać.
• Rodzic po meczu, przy całej drużynie, pyta, dlaczego jego dziecko zagrało tylko jednego seta.

Przykład filozofii trenerskiej dla drużyny młodzieżowej

Tak może wyglądać rozpisana filozofia dla drużyny zawodników w wieku od 15 do 17 lat. To przykład, nie szablon: twoje wartości mogą być inne.

Trenuję, bo chcę, żeby ci zawodnicy za pięć lat nadal grali w siatkówkę i byli wtedy lepsi niż teraz. Dlatego wybieram trzy wartości.

Rozwój. Każdy uczy się przyjmować, wystawiać i zagrywać, także środkowi. Do końca tego sezonu każdy zawodnik gra co najmniej na dwóch pozycjach. Na treningu nauka jest ważniejsza niż gra bez błędów.

Odwaga. Zagrywamy i atakujemy, żeby zdobyć punkt. Błąd z odwagi nie kosztuje czasu gry; błąd z niedbałości, jak brak wołania albo brak asekuracji, omawiam po akcji.

Razem. Wygrywamy i przegrywamy jako drużyna. Kto siedzi na ławce, ma zadanie: liczyć, wołać albo obserwować przeciwnika. Po przegranym meczu nikt nie wskazuje palcem innych.

Czas gry. Kto był na treningu, w lidze gra w każdym meczu co najmniej seta. W końcówce seta wybieram ustawienie, z którym mamy największe szanse, i tłumaczę tę decyzję. Kto nie zgłosi nieobecności, zaczyna na ławce.

Rodzice. Chętnie rozmawiam o czasie gry, w spokojnej chwili, a nie zaraz po meczu.

Dla drużyny seniorskiej w rozgrywkach nastawionych na wynik wygląda to inaczej, na przykład: „Gramy, żeby wygrywać, w ramach ustaleń, które robimy razem. Czas gry wynika z tego, co widzę na treningu, i każdą decyzję tłumaczę”. Obie wersje są uczciwe, dopóki robisz to, co jest napisane.

Gdzie zawodnicy odczuwają twoją filozofię

Zawodnicy nie czytają twojej filozofii, tylko ją widzą. Po tym, co nagradzasz na treningu, kto stoi na boisku w końcówce i co mówisz po przegranym secie. Kilka przykładów:

Twoja filozofia mówi, czego chcesz i dlaczego. To, jak prowadzisz drużynę, kierując, coachingowo albo delegując, to twój styl trenerski. Jedno musi pasować do drugiego: kto mówi, że zawodnicy uczą się samodzielnie myśleć, a z ławki dyryguje każdą akcją, przeczy sam sobie.

Dziel się swoją filozofią i ją poprawiaj

• Dziel się sednem, nie całym tekstem. Na pierwszym zebraniu drużyny powiedz zawodnikom swoje trzy wartości i zasadę czasu gry. W drużynie młodzieżowej to samo powiedz rodzicom.
• Uzgodnij ją z drugim trenerem. Dwóch trenerów z dwiema filozofiami daje zawodnikom dwa różne komunikaty. Przeczytajcie swoje wersje i zróbcie z nich jedną.
• Spójrz wstecz w połowie i na koniec sezonu. Czy czas gry zgadzał się z twoimi zapowiedziami? Czy błąd z odwagi naprawdę nie był karany? Zapytaj też zawodników. Dopiero wtedy popraw tekst, a nie w międzyczasie po jednej złej sobocie.

Jeśli dopiero zaczynasz jako trener, twoja pierwsza wersja to początek, a nie punkt końcowy; artykuł start jako trener siatkówki pomoże ci przejść przez pierwszy sezon.

Twoja filozofia w aplikacji

Dwie decyzje z twojej filozofii możesz w Koach sprawdzić albo ustawić. Pierwsza to czas gry: po meczu prowadzonym na żywo w zakładce Zawodnicy jest blok Czas gry, z liczbą akcji i setów przy każdym zawodniku i informacją, kto grał najmniej. Tak widzisz czarno na białym, czy trzymasz się własnej zasady czasu gry. Druga dotyczy błędów. W zakładce Drużyna, w sekcji Ustawienia drużyny, jest przełącznik Zawodnicy widzą swoje błędy. Jeśli w twojej filozofii zawodnicy uczą się na własnych liczbach, zostaw go włączonego. Jeśli błędy w statystykach w twojej młodej drużynie głównie zniechęcają, wyłącz go. Trenerzy widzą błędy zawsze, rodzice przy swoim dziecku.

Ile kosztuje Koach po 14 dniach za darmo, sprawdzisz na stronie z cennikiem.

Częste pytania

Czytaj dalej

Styl trenerski: kierujący, coachingowy czy delegujący? Podręcznik trenera dla klubu siatkarskiego: darmowy szablon Start jako trener siatkówki: twój pierwszy sezon krok po kroku

Zobacz 200 ćwiczeń siatkarskich z animacją Pobierz pełny plan treningowy na 8–28 tygodni