Coachingsfilosofie opschrijven: waarden, keuzes en een voorbeeld

Een coachingsfilosofie klinkt als iets voor een trainerscursus, tot je in de derde set moet kiezen tussen winnen en iedereen laten spelen. Dan blijkt of je er een hebt. Dit artikel helpt je in vijf stappen je eigen filosofie op te schrijven, met een voorbeeld en de plekken waar spelers hem merken.

Wat is een coachingsfilosofie?

Je coachingsfilosofie is persoonlijk: waarom je coacht, wat je belangrijk vindt en hoe je daarnaar handelt. Hij is iets anders dan de documenten van je club. In een trainershandboek staat de visie van de vereniging en wat ze van trainers verwacht. In de gedragscode voor trainers staat wat niet mag. Je filosofie gaat over de ruimte daartussen: de keuzes die jij maakt binnen die afspraken.

Een filosofie is ook geen slogan. "Plezier staat voorop" zegt niets zolang je niet opschrijft wat je doet als plezier en winnen botsen. Een bruikbare filosofie bevat keuzes waar je later op kunt worden aangesproken.

Waarom je hem opschrijft

• Beslissingen onder druk. Wie serveert er bij 23-24? Speelt de speler die twee trainingen miste? Zonder vooraf gemaakte keuze beslis je op de emotie van het moment, en dan ben je deze week anders dan vorige week.
• Duidelijkheid voor spelers en ouders. Wie weet wat hij kan verwachten, hoeft minder te raden. Veel gesprekken over speeltijd beginnen met een verwachting die nooit is uitgesproken.
• Een meetlat voor jezelf. Aan het einde van het seizoen kun je nagaan of je hebt gedaan wat je zei, in plaats van alleen naar de uitslagen te kijken.

Je coachingsfilosofie in vijf stappen

1. Schrijf op waarom je coacht. Eén zin, en eerlijk. "Omdat mijn dochter in het team zit en er anders geen trainer was" is een prima begin; het vertelt je dat je de groep vooral bij elkaar wilt houden. "Omdat ik spelers beter wil maken dan ze nu zijn" vraagt om andere keuzes dan "omdat ik wil promoveren".
2. Kies drie waarden, niet tien. Bijvoorbeeld ontwikkeling, inzet, durven, samen, eerlijkheid of winnen. Winnen mag erin staan; het is eerlijker dan doen alsof het je niet uitmaakt. Drie is genoeg om te onthouden en te weinig om je achter te verschuilen.
3. Maak elke waarde concreet. Schrijf per waarde op wat je doet en wat spelers daarvan zien. "Durven" wordt dan: "Een harde service die uitgaat, kost niemand speeltijd. Een tikservice op setpunt bespreken we wel."
4. Beslis de lastige keuzes vooraf. Hoe verdeel je speeltijd? Rouleer je posities of kies je vaste rollen? Wat gebeurt er als iemand zich niet afmeldt? Wie praat er in de time-out? Wat doe je als een ouder je aanspreekt? Hoe je speeltijd eerlijk verdeelt, staat in speeltijd eerlijk verdelen.
5. Test hem op drie situaties. Neem drie scènes uit een echt seizoen en kijk of je filosofie een antwoord geeft. Doet hij dat niet, dan is hij nog te vaag.

Drie testsituaties die bij bijna elk team voorkomen:

• Het is 14-13 in de beslissende set en je zwakste serveerder is aan de beurt.
• Je beste speler miste twee trainingen zonder afmelding en wil zaterdag gewoon spelen.
• Een ouder vraagt na de wedstrijd, waar het team bij staat, waarom zijn kind maar één set speelde.

Voorbeeld van een coachingsfilosofie voor een jeugdteam

Zo kan een uitgewerkte filosofie eruitzien voor een team van spelers van 15 tot 17 jaar. Het is een voorbeeld, geen sjabloon: jouw waarden kunnen anders zijn.

Ik coach omdat ik wil dat deze spelers over vijf jaar nog volleyballen en dan beter zijn dan nu. Daarvoor kies ik drie waarden.

Ontwikkeling. Iedereen leert passen, setten en serveren, ook de middens. Tot het eind van dit seizoen speelt elke speler minstens twee posities. Op de training gaat leren voor foutloos spelen.

Durven. We serveren en slaan om te scoren. Een fout uit durf kost geen speeltijd; een fout uit slordigheid, zoals niet roepen of niet dekken, bespreek ik na de rally.

Samen. We winnen en verliezen als team. Wie op de bank zit, heeft een taak: tellen, roepen of de tegenstander bekijken. Na een verloren wedstrijd wijst niemand naar een ander.

Speeltijd. Wie op de training was, speelt in de competitie elke wedstrijd minstens een set. In de slotfase van een set kies ik de opstelling waarmee we de meeste kans hebben, en dat leg ik uit. Wie zich niet afmeldt, begint op de bank.

Ouders. Vragen over speeltijd bespreek ik graag, op een rustig moment en niet direct na de wedstrijd.

Voor een seniorenteam in een prestatieve competitie ziet het er anders uit, bijvoorbeeld: "We spelen om te winnen, binnen de afspraken die we samen maken. Speeltijd volgt wat ik op de training zie, en ik leg elke keuze uit." Beide zijn eerlijk, zolang je doet wat er staat.

Waar spelers je filosofie merken

Spelers lezen je filosofie niet, ze zien hem. Aan wat je in de training beloont, aan wie er in de slotfase staat en aan wat je zegt na een verloren set. Een paar voorbeelden:

Je filosofie zegt wat je wilt en waarom. Hoe je leiding geeft, sturend, coachend of loslatend, is je coachstijl. Die twee moeten bij elkaar passen: wie zegt dat spelers zelf leren nadenken, maar elke rally van de bank dirigeert, spreekt zichzelf tegen.

Je filosofie delen en bijstellen

• Deel de kern, niet het hele stuk. Vertel spelers in de eerste teambijeenkomst je drie waarden en je speeltijdregel. Bij een jeugdteam vertel je hetzelfde aan de ouders.
• Stem af met je tweede trainer. Twee trainers met twee filosofieën geven spelers twee boodschappen. Lees elkaars versie en maak er één van.
• Kijk halverwege en aan het einde van het seizoen terug. Klopte de speeltijd met wat je zei? Kreeg een fout uit durf echt geen straf? Vraag het ook aan je spelers. Pas daarna de tekst aan, niet tussendoor na één slechte zaterdag.

Begin je net als trainer, dan is je eerste versie een begin, geen eindpunt; beginnen als volleybalcoach helpt je door het eerste seizoen heen.

Je filosofie terugzien in de app

Twee keuzes uit je filosofie kun je in Koach nagaan of instellen. De eerste is speeltijd: na een wedstrijd die je live hebt bijgehouden, staat onder Spelers het blok Speeltijd, met per speler het aantal rally's en sets en wie het minst speelde. Zo zie je zwart op wit of je je eigen speeltijdregel hebt gehouden. De tweede gaat over fouten. Onder Team staat bij Teaminstellingen de schakelaar Spelers zien eigen fouten. Hoort bij jouw filosofie dat spelers van hun eigen cijfers leren, laat hem dan aan. Werken fouten in de statistieken bij jouw jonge team vooral ontmoedigend, zet hem dan uit. Trainers zien de fouten altijd, ouders bij hun eigen kind.

Wat Koach kost na de 14 gratis dagen, staat op de prijzenpagina.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Coachstijl: sturend, coachend of loslaten bij je volleybalteam Trainershandboek voor je volleybalclub: inhoud en gratis sjabloon Beginnen als volleybalcoach: je eerste seizoen stap voor stap

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken