Sędziowie w siatkówce: pierwszy, drugi, sekretarz i liniowi

Sędziowie w siatkówce to przy oficjalnym meczu cały zespół, a nie jedna osoba z gwizdkiem. Ten przegląd opiera się na Official Volleyball Rules 2025-2028 FIVB: kto wchodzi w skład zespołu sędziowskiego, gdzie kto stoi, kto ocenia który błąd i co jako klub organizujesz w zwykły dzień meczowy.

Kto wchodzi w skład zespołu sędziowskiego

Według przepisu 22.1 zespół sędziowski tworzą sędzia pierwszy i sędzia drugi, sędzia challenge, sędzia rezerwowy, sekretarz oraz czterech albo dwóch sędziów liniowych. W rozgrywkach FIVB oraz w rozgrywkach światowych i oficjalnych obowiązkowi są asystent sekretarza, sędzia rezerwowy i, jeśli gra się z wideoweryfikacją, sędzia challenge. Niżej w piramidzie rozgrywek zespół jest mniejszy.

Ilu sędziów jest na twoim meczu, ustalają rozgrywki, a to różni się w zależności od kraju i poziomu. W wielu rozgrywkach klubowych gwiżdże jeden sędzia z sekretarzem obok, czasem z sędzią drugim, a sędziów liniowych widać głównie w wyższych ligach. Sprawdź to w regulaminie rozgrywek swojego związku.

Kto może gwizdać i jak zapada decyzja

W czasie meczu gwizdać mogą tylko sędzia pierwszy i sędzia drugi (przepis 22.2.1). Sędzia pierwszy gwiżdże przed każdą zagrywką. Koniec akcji odgwizduje sędzia pierwszy albo drugi, ale tylko wtedy, gdy jest pewny, że był błąd, i wie, jaki. Po gwizdku następuje gest w stałej kolejności. Jeśli gwiżdże sędzia pierwszy, najpierw wskazuje drużynę, która będzie zagrywać, potem rodzaj błędu i w razie potrzeby zawodnika. Jeśli gwiżdże sędzia drugi, pokazuje błąd i zawodnika, a potem wskazuje drużynę zagrywającą tak, jak pokazuje ją sędzia pierwszy. Co znaczy każdy gest, znajdziesz w artykule o gestach sędziego w siatkówce.

Sędzia pierwszy: prowadzi mecz od początku do końca

Sędzia pierwszy stoi na podeście sędziowskim przy jednym końcu siatki, po stronie przeciwnej do stolika sekretarza (przepis 23). Ma władzę nad całym zespołem sędziowskim oraz nad zawodnikami i ławką. W czasie meczu jego decyzje są ostateczne: może zmienić decyzję innego członka zespołu, jeśli uzna ją za błędną, i rozstrzyga też sprawy, których przepisy nie regulują. Nie pozwala dyskutować o swoich decyzjach, ale kapitan zespołu na boisku może poprosić o wyjaśnienie, jak zastosowano przepis.

Przed meczem sprawdza boisko, piłki i sprzęt, przeprowadza losowanie z kapitanami i nadzoruje rozgrzewkę. W czasie meczu udziela upomnień i nakłada kary, a ocenia między innymi:

• błędy zawodnika zagrywającego i ustawienie drużyny zagrywającej, w tym zasłonę;
• błędy w odbiciu piłki, takie jak piłka złapana albo podwójne odbicie;
• błędy nad siatką i dotknięcie siatki, zwłaszcza po stronie atakującego;
• błędy ataku i bloku libero oraz zawodników drugiej linii;
• piłkę, która przechodzi całkowicie pod siatką, i piłkę, która po jego stronie przechodzi nad siatką poza antenką.

Po meczu sprawdza protokół meczowy i go podpisuje.

Sędzia drugi: siatka, drużyna przyjmująca i ławka

Sędzia drugi stoi poza boiskiem przy słupku, naprzeciw sędziego pierwszego (przepis 24). Pomaga sędziemu pierwszemu, ale ma też decyzje, które należą wyłącznie do niego. Zgodnie z przepisem 24.3.2 odgwizduje:

• wejście na boisko albo w przestrzeń przeciwnika pod siatką;
• błędy ustawienia drużyny przyjmującej;
• dotknięcie siatki, zwłaszcza po stronie bloku, i dotknięcie antenki po jego stronie;
• niedozwolony blok albo atak zawodnika drugiej linii lub libero;
• piłkę, która dotyka przedmiotu poza boiskiem albo podłogi w miejscu, którego sędzia pierwszy nie widzi;
• piłkę, która po jego stronie przechodzi nad siatką poza antenką albo dotyka antenki.

Oprócz tego kieruje przerwami w grze: zezwala na zmiany i przerwy na żądanie, pilnuje ich czasu, liczy je i informuje sędziego pierwszego oraz trenera o drugiej przerwie na żądanie oraz o piątej i szóstej zmianie. Nadzoruje ławkę i strefę rozgrzewki, kontroluje pracę sekretarza, podłogę i piłki, a przy kontuzji zezwala na zmianę wyjątkową albo na trzy minuty na regenerację. Błędy spoza swojej listy może pokazać bez gwizdka, ale nie nalega. Jak krok po kroku przejść taki mecz jako sędzia drugi, opisujemy w artykule o zadaniach sędziego drugiego.

Sekretarz i asystent sekretarza: liczy się protokół

Sekretarz siedzi przy stoliku naprzeciw sędziego pierwszego i razem z sędzią drugim prowadzi protokół meczowy (przepis 27). Przed meczem wpisuje dane meczu i drużyn, w tym libero, zbiera podpisy kapitanów i trenerów, a przed każdym setem przepisuje ustawienie wyjściowe. W czasie meczu zapisuje każdy punkt, pilnuje kolejności zagrywki i zgłasza błąd zaraz po zagrywce, rejestruje zmiany, przerwy na żądanie i kary, a także sygnalizuje koniec seta i ósmy punkt w secie decydującym, czyli moment zmiany stron. Do ostrzegania sędziów używa brzęczyka lub innego sygnału dźwiękowego.

Jeśli jest asystent sekretarza, zapisuje on zmiany libero, obsługuje ręczną tablicę wyników przy stoliku i sprawdza, czy tablice wyników się zgadzają (przepis 28). Co robisz jako sekretarz przed meczem, w trakcie i po nim, opisujemy w artykule sekretarz w siatkówce.

Sędziowie liniowi: dwie albo cztery chorągiewki

Gdy jest dwóch sędziów liniowych, stoją w narożnikach najbliższych prawej ręki każdego z sędziów, po przekątnej, od jednego do dwóch metrów od narożnika; każdy pilnuje linii końcowej i linii bocznej po swojej stronie. Gdy jest ich czterech, stoją od jednego do trzech metrów od każdego narożnika, na przedłużeniu linii, której pilnują (przepis 29.1). Chorągiewką o wymiarach 40 na 40 centymetrów pokazują, czy piłka była w boisku czy na aucie, czy drużyna przyjmująca dotknęła jeszcze piłki autowej, czy piłka dotknęła antenki albo przeszła nad siatką poza antenką oraz czy przy zagrywce któryś zawodnik, poza zagrywającym, stał poza swoim boiskiem albo zagrywający popełnił błąd stopy. Jak to wygląda w praktyce, przeczytasz w artykule sędzia liniowy w siatkówce.

Na najwyższym poziomie dochodzą dwie role. Sędzia challenge z własnej kabiny prowadzi wideoweryfikację i informuje sędziego pierwszego, jaki był błąd. Sędzia rezerwowy w razie potrzeby zastępuje sędziego drugiego, kontroluje tabliczki do zmian i pomaga sędziemu drugiemu pilnować, żeby strefa swobodna była wolna.

Sędziowie i sekretarze w twoim klubie

W dzień meczowy z czterema meczami domowymi szybko masz osiem dyżurów do obsadzenia, na każdy mecz sędziego i sekretarza, często spośród własnych członków. Trzy rzeczy sprawiają, że da się to ogarnąć: lista osób, które mogą sędziować i liczyć, przydział uwzględniający to, kto sam gra, i sprawiedliwy podział w ciągu sezonu. Zawodnika, który sam gra o 13:00, nie wyznaczasz na mecz o 12:00.

W części klubowej Koach służy do tego Dzień meczowy: przy każdym meczu domowym dodajesz dyżur jako Sędzia, Sekretarz albo Dyżur hali. Przy każdej osobie zaznaczasz, czy może sędziować, liczyć, czy jedno i drugie. Przyciskiem Przydziel automatycznie Koach wypełnia wolne miejsca: najpierw idzie ten, kto miał w tym sezonie najmniej dyżurów, kto sam gra o podobnej porze, zostaje pominięty, i nikt nie dostaje więcej niż dwóch dyżurów jednego dnia. Osobnego dyżuru dla sędziego drugiego ani dla sędziów liniowych Dzień meczowy nie ma. Jak to działa krok po kroku, opisujemy w artykule o przydzielaniu sędziego i sekretarza na mecze domowe.

Dzień meczowy należy do abonamentu Club; co to oznacza dla twojego klubu, opisujemy na stronie dla klubów, a ceny są na stronie z cennikiem. Wszystkie przepisy gry znajdziesz w przepisach siatkówki w pigułce, a pełny tekst w Official Volleyball Rules 2025-2028 FIVB.

Częste pytania

Czytaj dalej

Zadania sędziego drugiego w siatkówce: krok po kroku Sekretarz w siatkówce: zadania przed meczem, w trakcie i po nim Sędzia liniowy w siatkówce: zadania, miejsce i chorągiewka

Zobacz 200 ćwiczeń siatkarskich z animacją Pobierz pełny plan treningowy na 8–28 tygodni