Dubbele raak, gedragen bal en meer technische fouten uitgelegd
Geen fluitsignaal roept zoveel gezucht op als dat voor een 'dubbele raak' of 'gedragen bal'. Deels terecht: het zijn deels beoordelingsfouten, waar de scheidsrechter interpreteert. Maar de regels erachter zijn duidelijker dan de tribune vaak denkt — inclusief een paar uitzonderingen die het spel juist mogelijk maken.
Dubbele raak: twee keer achtereen dezelfde speler
Een speler mag de bal niet twee keer achter elkaar raken. Raakt de bal bij het bovenhands spelen eerst je ene en dan je andere hand, dan is dat formeel een dubbele raak — vandaar dat scheidsrechters bij een 'draaiende' set fluiten: de bal verraadt dat beide handen hem niet gelijktijdig raakten. Maar er zijn twee belangrijke uitzonderingen:
- Het eerste teamcontact. Bij de eerste bal van het team — de servicereceptie of een verdediging — mag de bal in één actie meerdere lichaamsdelen achter elkaar raken. Een harde opslag die via je onderarmen tegen je schouder ketst, is dus géén fout.
- Na een blok. Een blokaanraking telt niet als teamcontact. De blokkeerder mag de bal direct daarna nóg een keer spelen, en het team heeft daarna gewoon nog drie contacten.
Voor spelverdelers is de dubbele raak de beroepsfout: bij het bovenhands setten moeten beide handen de bal gelijktijdig raken. Hoe strak dat wordt beoordeeld, verschilt per niveau — internationaal is de lijn de laatste jaren coulanter geworden, in de Nederlandse zaal fluit men doorgaans strenger.
Gedragen bal: vangen en werpen
De bal moet worden geslagen of gestuit, niet gevangen of geworpen. Zodra de bal in de handen tot stilstand komt — al is het een fractie van een seconde — fluit de scheidsrechter voor een gedragen bal (ook wel 'vasthouden', 'lift' of 'held ball'). Typische voorbeelden: een lage bal die met de handpalm omhoog wordt 'geschept', een bovenhandse bal die te diep in de vingers zakt, of een eenhandige redding waarbij de bal zichtbaar wordt begeleid. De grens is interpretatie, maar het criterium is vast: had de bal één contactmoment, of werd hij begeleid?
Vier keer gespeeld
Een team heeft maximaal drie contacten om de bal terug over het net te brengen. Raakt een vierde teamgenoot de bal, dan fluit de scheidsrechter 'vier keer gespeeld'. Onthoud daarbij de blokuitzondering: het blok telt níet mee. Blok, verdediging, set, aanval — dat zijn dus vier aanrakingen maar drie teamcontacten, en volstrekt legaal. Raken twee teamgenoten de bal gelijktijdig, dan telt dat als twéé contacten (behalve bij het blok), en mag elk van beiden daarna gewoon de volgende bal spelen.
De overige technische fouten in het kort
- Geassisteerde slag: steunen op een teamgenoot of voorwerp om bij de bal te komen is fout.
- Bal onder het net door: de bal moet tussen de antennes over het net; eronder door of erbuiten langs is fout — zie ook de netfoutregels.
- Aanvals- en blokfouten van achterspelers en libero: behandeld in de driemeterlijn-regels en de liberoregels.
- Servicefouten: voetfout op de achterlijn, niet binnen 8 seconden serveren, of de bal na de toss laten vallen zonder hem te slaan.
Zo ga je er als coach mee om
Technische fouten zijn deels niveau-afhankelijk: bij de mini's wordt bewust soepel gefloten om het spel gaande te houden, in de hoofdklasse valt elke draaiende bal stil. Drie praktische adviezen: leer je spelers dat de eerste bal vrijheid biedt (één actie, meerdere contacten mogen), train het bovenhands spelen tot de dubbele raak eruit is in plaats van het bovenhandse spel te mijden, en discussieer nooit over een gedragen bal — het is een beoordelingsbeslissing waar geen scheidsrechter op terugkomt. Turf je de foutsoorten mee tijdens de wedstrijd, dan zie je snel of technisch foutief spel structureel punten kost — zie punttypes in volleybal.
Wist je dat: bij het eerste teamcontact mag de bal wél twee lichaamsdelen na elkaar raken, maar niet gevangen worden. 'Dubbel' is bij de eerste bal dus vrijwel nooit fout — 'gedragen' blijft het altijd. Wie dat verschil kent, begrijpt negen van de tien fluitsignalen bij de receptie.
Nog een geruststelling tot slot: op elk niveau geldt dat de scheidsrechter fluit naar de geest van dat niveau. Wat in de eredivisie een dubbele raak is, is in de derde klasse vaak gewoon doorspelen. Verwacht dus geen identieke lijn van week tot week, maar wél consistentie binnen één wedstrijd — en daar mag je als aanvoerder beleefd naar informeren. Alle foutcategorieën samen vind je in het overzicht alle volleybalregels op een rij.
Veelgestelde vragen
Wanneer is een bal 'gedragen'?
Zodra de bal niet wordt geslagen maar gevangen en/of geworpen: hij komt zichtbaar tot stilstand of wordt begeleid in plaats van gestuit. Het is een beoordelingsbeslissing van de eerste scheidsrechter.
Mag de bal twee lichaamsdelen raken bij de verdediging?
Bij het eerste teamcontact wel, mits het in één actie gebeurt: een opslag die via je armen tegen je borst ketst is geen fout. Bij het tweede en derde teamcontact geldt dat niet en is elk dubbel contact fout.
Telt een blok als één van de drie contacten?
Nee. Een blokaanraking telt niet mee als teamcontact, en de blokkeerder mag de bal direct na zijn blok opnieuw spelen. Na een blokaanraking heeft het team dus nog drie volledige contacten.
Mag je de bal met je voet spelen?
Ja, de bal mag met elk lichaamsdeel worden gespeeld, inclusief voet en been. De regels over dubbel contact en dragen gelden ook dan gewoon; alleen bij de service moet de bal met één hand of arm worden geslagen.
Probeer het zelf in Koach
Minder administratie, meer coachen — vanaf je eerstvolgende training.
Start met Koach