De teambespreking vóór de wedstrijd: wat je in vijf minuten zegt, en wat niet

Vijf minuten voor de start staat het team in een kring in de hoek van de zaal. De coach begint enthousiast, en eindigt met een opsomming: service op hun nummer vier, op tijd in het blok, praten in de achterlijn, oppassen voor de korte bal van hun midden, rustig blijven bij een achterstand. Na de eerste rally weet niemand er nog één. Een teambespreking voor de wedstrijd werkt pas als ze kort is en één afspraak bevat — met de motivatie erin, niet in plaats van de inhoud.

De teambespreking voor de wedstrijd: waarom een lange peptalk niet blijft hangen

Vraag na afloop van een wedstrijd eens aan je spelers wat de afspraken waren. Het antwoord is bijna altijd hetzelfde: één, soms twee, en vaak niet de belangrijkste. Dat ligt niet aan onwil. Een speler die over drie minuten het veld op stapt, is met zijn hoofd al half bij de eerste service, en wat je hem dan vertelt moet in één keer landen.

Een lange bespreking doet daarom twee dingen tegelijk verkeerd. De inhoud verdwijnt, omdat tien punten er in de praktijk nul zijn. En de energie van het inspelen zakt weg, omdat spelers stil staan te luisteren terwijl hun lijf net warm was. De pure peptalk zonder inhoud heeft het omgekeerde probleem: hij geeft een piek die bij drie-vijf in de eerste set op is, en daarna heeft niemand iets om op terug te vallen.

Er is nog een derde valkuil, en die is verraderlijk: iets nieuws vertellen. Een afspraak die vlak voor de wedstrijd voor het eerst wordt uitgesproken, is niet getraind. Spelers gaan erover nadenken terwijl ze moeten spelen, en dan wordt het slechter in plaats van beter. Wat in de bespreking komt, moet iets zijn wat het team al kent.

Wanneer die vijf minuten precies vallen, en wat er vanaf aankomst in de zaal nog meer moet gebeuren, staat in het schema in inspelen voor de volleybalwedstrijd. Dit stuk gaat alleen over wat je in die kring zegt.

De peptalk in drie delen: rust, één afspraak, één zin die oppept

Een vaste opbouw helpt jou meer dan het team. Je hoeft niet te improviseren op een moment waarop je zelf ook gespannen bent, en spelers weten na een paar wedstrijden wat er komt. Drie delen, in deze volgorde.

1. Rust brengen — een tot twee minuten. Maak de kring klein, wacht tot iedereen kijkt en begin pas dan. Zeg wat hetzelfde is als altijd: we spelen zoals we trainen, met dezelfde afspraken en dezelfde manier van serveren. Benoem één ding dat de laatste trainingen goed ging, concreet en met een naam erbij. Dat is geen compliment om het compliment, het is een anker: dit kunnen we al. Wil je spelers met een ademhalingsroutine laten zakken, dan hoort die hier; hoe je die opbouwt staat in mentale training voor volleyballers.

2. Eén afspraak — hooguit twee minuten. Het ene ding waar het team deze wedstrijd op let. Eén zin voor de afspraak, één zin voor de reden, en dan laat je een speler hem herhalen. Hoe je die ene kiest, staat hieronder.

3. Eén zin die oppept — minder dan een minuut, het ritueel inbegrepen. De laatste zin is de zin die ze meenemen het veld op. Maak hem kort, over jullie en over iets wat jullie zelf in de hand hebben. "Eerste bal van ons is een goede bal." "Wij bepalen het tempo, vanaf punt één." Niet "we moeten winnen" — dat is een uitkomst waar niemand in de eerste rally iets mee kan. Daarna het ritueel van het team, wat dat ook is, en weg.

Samen is dat drie tot vijf minuten, en liever drie. Loopt het uit, dan zit het bijna altijd in deel twee: een afspraak die uitleg nodig heeft, is een afspraak die niet getraind is.

Eén afspraak kiezen, en hoe je die kort houdt

De afspraak komt niet uit de kring maar uit de voorbereiding die je eerder in de week hebt gedaan. Een wedstrijdplan mag gerust meer punten hebben; de bespreking pakt daar het ene punt uit dat deze wedstrijd het meeste verschil maakt. Hoe je van wat je van een tegenstander weet naar zo'n plan komt, staat in de tegenstander scouten.

Een goede afspraak voldoet aan vier eisen:

• Het is een handeling, geen uitkomst. "Service diep op hun nummer vier" is een afspraak; "minder fouten maken" is een wens.
• Iedereen kan hem in één adem herhalen. Lukt dat niet, dan is hij te lang of te ingewikkeld.
• Je ziet in de eerste set of hij gebeurt. Dan kun je er in de setpauze op terugkomen, in plaats van achteraf te merken dat niemand het deed.
• Het team heeft hem getraind. Een afspraak over een aanvalscombinatie die deze week niet op de training stond, hoort niet in de kring voor de wedstrijd.

Waar haal je die ene afspraak vandaan als je geen uitgebreide scouting hebt? Uit je eigen wedstrijden. In Koach staat bij de wedstrijd "Eerder tegen" met de laatste vijf gespeelde wedstrijden tegen een tegenstander met precies dezelfde naam, over alle seizoenen, met winst of verlies en de setstanden. In het detail van je vorige wedstrijd zie je de cijfers waar de afspraak op kan rusten, zoals de side-out per rotatie en de foutverdeling, en als je statistieken bijhoudt wijst de rotatiecheck de rotatie aan met de minste aanvalskracht in de voorlijn. De gekozen afspraak zet je in de wedstrijdnotitie, die alleen trainers zien, zodat je hem in de kring niet uit je hoofd hoeft te halen. En uit de aanmeldingen weet je vooraf wie er is — een afspraak die draait om een speler die afgemeld heeft, is geen afspraak.

Houd de reden bij de afspraak even kort als de afspraak zelf. Spelers hoeven niet te weten hoe je tot de keuze bent gekomen, alleen waarom het werkt: "hun nummer vier passt onrustig op diepe ballen." De opstelling, en hoe en wanneer je die aan het team vertelt, is een apart onderwerp; zie de opstelling voorbereiden en de startopstelling kiezen. Een afspraak die vooral de spelverdeler aangaat, bespreek je met hem apart en niet in de kring; wat je met hem doorneemt staat in de rol van de spelverdeler.

Toon: rust brengen of opzwepen?

Welke toon past, hangt af van het team op dat moment, niet van je gewoonte. Kijk daarom eerst en praat daarna. Tijdens het inspelen zie je het meestal al.

• Gespannen: stil, veel op en neer naar de kleedkamer, te hard lachen om niets, fouten in het inspelen die er op training niet zijn. Hier ga je langzamer en zachter praten, en wordt de afspraak het anker. Opzwepen maakt het erger.
• Vlak: praten over andere dingen, rustig inspelen, weinig geluid. Hier mag het korter en harder, met een uitdaging in de laatste zin.
• Te zeker: een tegenstander die onderaan staat, grapjes in de kring. Benoem de eigen maatstaf in plaats van de tegenstander: we spelen tegen hoe wij willen spelen, niet tegen hen.

Twee situaties vragen een aparte toon. Kom je uit een zware nederlaag, haal die dan niet op in de kring; het gesprek daarover hoort eerder in de week, zie wat zeg je na een zware nederlaag. En zit het team in een reeks verloren wedstrijden, dan gaat de afspraak over iets kleins dat lukt, niet over de reeks; zie een nederlagenreeks doorbreken. Dat een team over weken of een heel seizoen minder gemotiveerd raakt, los je in deze vijf minuten niet op; hoe je dat aanpakt, staat in een volleybalteam motiveren over het seizoen.

Vergeet je eigen toon niet. Een coach die zelf gespannen is, praat sneller en zegt meer. Houd je daarom aan de drie delen, juist op de dagen waarop het spannend is. Wat je tijdens de wedstrijd zegt, in een time-out of tussen de sets, is weer een ander moment met eigen regels; zie de time-out met cijfers en het interview wat zeg je in een time-out.

Jeugd en senioren: wat je anders zegt

Jeugd tot ongeveer twaalf jaar. Korter dan twee minuten, en de afspraak is een gedraging die een kind kan zien en horen: "iedereen roept 'ik' voordat hij de bal speelt." Geen informatie over de tegenstander. Kijk elk kind even aan; op deze leeftijd is dat meer waard dan welke zin ook. Bij een eerste wedstrijd ooit gaat de hele bespreking over praktische dingen: waar je staat als er wordt gefloten, wat er gebeurt als de coach een time-out neemt, en dat een fout maken er gewoon bij hoort.

Jeugd van ongeveer dertien tot zeventien jaar. Eén tactische afspraak kan, mits hij getraind is. Laat de aanvoerder de laatste zin zeggen: spelers van die leeftijd nemen iets van elkaar vaak makkelijker aan dan van de trainer, en je geeft meteen verantwoordelijkheid weg.

Senioren. Hier werkt een vraag vaak beter dan een mededeling: "wat zagen jullie bij het inspelen?" Laat twee spelers kort antwoorden en maak daarna zelf de keuze. Volwassen spelers hebben weinig geduld met een speech, dus houd deel één en drie extra kort. Bij recreanten mag de toon lichter en de afspraak simpeler, maar de opbouw blijft dezelfde: rust, één ding, één zin.

De voorbereiding van die vijf minuten kost je thuis ook vijf minuten. Open vóór je volgende wedstrijd in Koach "Eerder tegen" en het detail van je vorige wedstrijd, kies één afspraak en zet die in één zin in de wedstrijdnotitie. Dan hoef je in de kring alleen nog te zeggen wat er staat.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Na een zware nederlaag: wat zeg je in de eerste minuten? Vijf keer verloren: een negatieve reeks doorbreken Krachttraining voor volleyballers: wat wel en niet

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken