Volleybal voor doven en slechthorenden | Koach
Start 14 dagen gratis

Volleybal voor doven en slechthorenden: communiceren in de zaal

Het korte antwoord

Volleybal voor doven en slechthorenden is gewoon volleybal: dezelfde bal, hetzelfde net en dezelfde regels. Je past de communicatie aan: vaste gebaren, uitleg die de speler kan zien, vaste taken in het veld en teamgenoten die het fluitsignaal doorgeven. Daarnaast bestaat er dovenvolleybal, tot en met de Deaflympics.

Volleybal voor doven en slechthorenden vraagt geen ander spel, wel andere afspraken. Een volleybalzaal draait op geluid: het fluitsignaal, het roepen van teamgenoten, de coach langs de lijn. Hier lees je hoe je een dove of slechthorende speler in een gewoon team laat meedoen, en wat er bestaat aan dovenvolleybal.

Leestijd: 7 min

Een dove of slechthorende speler coachen: begin bij de speler

Doof of slechthorend zegt weinig over wat iemand in de zaal nodig heeft. De ene speler hoort met een hoortoestel of implantaat een deel van wat er gezegd wordt, de andere niets. De een leest van de lippen, de ander gebruikt de gebarentaal van zijn land, een derde doet allebei. Het enige wat werkt, is het vragen. Voer in de eerste week een kort gesprek met de speler, en bij een kind ook met de ouders:

Medische vragen over het gehoor of een hoortoestel horen bij de huisarts of de eigen specialist van de speler, niet bij de trainer. Jouw vak is de communicatie in het spel. Hoe je het spel zelf aanpast voor spelers met een lichamelijke of verstandelijke beperking, staat apart bij aangepast volleybal. Voor een dove of slechthorende speler hoeft er aan bal, net en regels meestal niets te veranderen.

Uitleg in de training: laat het zien

De meeste uitleg in een training gaat via de stem, vaak terwijl de trainer al naar de volgende pion loopt. Voor een dove speler valt die uitleg weg. Een paar gewoontes lossen veel op, en de rest van het team heeft er ook profijt van:

Spreek twee vaste tekens af en houd ze het hele seizoen gelijk: een teken om aandacht te vragen, bijvoorbeeld zwaaien in het blikveld of een tik op de schouder, en een teken voor stoppen dat ook de rest van het team gebruikt. Vraag de speler welk teken hij prettig vindt; niet iedereen houdt van een tik op de schouder. Wie net begint als trainer, vindt de basis van een training in beginnen als volleybalcoach.

Roepen op het veld: van stem naar afspraak

Teams leunen op roepen: wie de bal neemt, of een bal uit gaat, waar het blok staat. Hoe je een stil team aan het roepen krijgt, staat in communicatie-oefeningen voor volleybal. Met een dove speler in het veld werkt een deel van die roepen alleen in één richting: hij kan zelf roepen en de anderen horen hem, maar hij hoort hen niet. Drie dingen vangen dat op:

  1. Vaste taakverdeling in plaats van een roep op het laatste moment. Spreek per rotatie af wie de bal tussen twee spelers neemt, wie de korte bal pakt en wie de diepe. Wat vastligt, hoeft niet geroepen te worden.
  2. De dove speler roept zelf, als hij dat wil. Zijn "mij" is voor de anderen gewoon te horen. Zo blijft de belangrijkste afspraak van het team overeind: wie claimt, neemt hem.
  3. Gebaren voor de service. Tussen twee rally's is er tijd voor oogcontact. Beachvolleyballers geven achter hun rug met handtekens door wat ze van plan zijn; in de zaal kun je hetzelfde doen voor de blokafspraak of het servicedoel. Houd het bij een paar tekens die iedereen kent.

Eerlijk is ook: niet elke roep is te vervangen. Een "uit" bij een bal die net over de lijn gaat, komt als gebaar te laat. Train daarom extra op het inschatten van ballen bij de lijnen, zodat de speler zelf leert zien wat uit gaat.

Laat de speler de afspraken uitleggen. Spreek de gebaren eerst met de speler af en laat hem ze daarna in een korte oefening aan het team laten zien. Vraag na drie trainingen welke afspraak werkt en welke niet, en schrijf de lijst van tekens op een kaart in de teamtas, zodat ook een invaller ze kent.

Fluitsignaal, time-out en wissels in de wedstrijd

In een wedstrijd komt het belangrijkste geluid van de scheidsrechter. Daar helpt het reglement een handje, omdat de scheidsrechter niet alleen fluit maar ook gebaren maakt.

Meld voor de wedstrijd aan de scheidsrechter en de aanvoerder van de tegenstander dat er een dove of slechthorende speler meedoet. Dan begrijpen ze waarom hij soms doorspeelt, en kan de scheidsrechter erop letten dat zijn gebaren goed te zien zijn.

Over een hoortoestel in de wedstrijd zegt het FIVB-reglement niets met zoveel woorden. Regel 4.5.1 verbiedt voorwerpen die letsel kunnen veroorzaken of een kunstmatig voordeel geven, en regel 4.5.2 staat een bril of lenzen uitdrukkelijk toe, op eigen risico. Een hoortoestel wordt niet genoemd. Of een hoortoestel of de processor van een implantaat in jouw competitie mag, vraag je daarom vooraf na bij je bond of de organisatie.

Dovenvolleybal: eigen toernooien tot en met de Deaflympics

Naast meespelen in een gewoon team bestaat er dovenvolleybal. Internationaal valt het onder het International Committee of Sports for the Deaf (ICSD). Volleybal staat sinds 1969 op het programma van de Deaflympics, beachvolleybal sinds 2005, volgens de volleybalpagina van de ICSD en die voor beachvolleybal. Er wordt gespeeld volgens de regels van de FIVB, staat in de technische regels voor volleybal van de Deaflympics.

Wie aan wedstrijden van de ICSD mag meedoen, staat in de Audiogram Regulations van de ICSD: een gehoorverlies van minstens 55 dB, gemiddeld over drie tonen, in het beste oor. Hoortoestellen en andere geluidsversterking, ook de uitwendige delen van een implantaat, zijn bij het inspelen en in de wedstrijdzone niet toegestaan. Daar speelt dus iedereen zonder geluid, en zijn afspraken zonder geluid vanzelfsprekend. Voor competities in je eigen land gelden de regels van de organisatie daar.

Elk land kan één nationale dovensportorganisatie als lid van de ICSD hebben, schrijft de ICSD. Daar hoor je welke competities, toernooien en selecties er in jouw land zijn; dat verschilt sterk per land. Een speler kan ook allebei doen: in de week trainen met zijn eigen club en daarnaast meedoen aan dovenvolleybal.

Wat je liever laat zien dan zegt: in Koach

Koach vertaalt geen gebarentaal en ondertitelt niets. Wat de app wel doet, is veel van je uitleg zichtbaar maken. De oefeningen staan als tekening op het veld, per fase met een animatie van spelers en bal, een korte tekst en een afspeelknop, zodat je op een telefoon of tablet langs het veld laat zien hoe een oefening loopt. Heeft de speler een eigen account, dan ziet hij bij de training het plan en opent hij elke oefening vooraf, met dezelfde animatie. Eén oefening die hij thuis wil bekijken, geef je mee met Huiswerk bij die oefening; hij vindt hem dan op zijn dashboard. Praktische informatie, zoals een andere zaal of een vroegere verzameltijd, zet je als mededeling op het dashboard van het team, zodat niemand afhankelijk is van wat er in de kleedkamer is gezegd.

Oefening Driehoekspassen in Koach met het veld, drie spelers en de bal, fase 1 van 5, de afspeelknop en de fasetekst
Een oefening als tekening met fases: laat hem zien in plaats van hem uit te leggen.

14 dagen gratis, zonder creditcard. Zet je volgende training klaar en laat de oefeningen zien op je telefoon of tablet langs het veld.

Probeer Koach met je team

Als speler of ouder betaal je niets; wat Koach voor de trainer kost na de proefperiode, staat op de prijzenpagina.

Veelgestelde vragen

Kan een dove speler in een gewoon volleybalteam spelen?

Ja. Bal, net en regels blijven hetzelfde; wat verandert is de communicatie. Spreek met de speler af hoe hij je het best volgt, gebruik vaste tekens voor aandacht en stoppen, leg taken in het veld vooraf vast en laat teamgenoten het fluitsignaal doorgeven. Veel dove en slechthorende spelers spelen gewoon in een regulier team, soms naast dovenvolleybal.

Mag je volleyballen met een hoortoestel?

In de training spreek je dat af met de speler zelf. Het FIVB-reglement noemt hoortoestellen niet; het verbiedt voorwerpen die letsel kunnen veroorzaken of een kunstmatig voordeel geven. Of een hoortoestel of implantaat in een officiële wedstrijd mag, vraag je vooraf na bij je bond of de organisatie. Op wedstrijden van de ICSD, zoals de Deaflympics, zijn hoortoestellen en de uitwendige delen van een implantaat bij het inspelen en in de wedstrijdzone niet toegestaan.

Hoe weet een dove speler dat de scheidsrechter heeft gefloten?

Door te kijken. De eerste scheidsrechter wijst bij de toestemming voor de service de richting aan, en na elke rally laat hij met een officieel gebaar zien welk team serveert en wat er gebeurde. Spreek daarnaast af dat teamgenoten zichtbaar stoppen of hun armen opsteken als er gefloten is, en meld de scheidsrechter vooraf dat er een dove speler meedoet.

Wat is dovenvolleybal?

Volleybal voor dove en slechthorende spelers, volgens de FIVB-regels, met eigen toernooien en kampioenschappen. Internationaal valt het onder de ICSD. Volleybal staat sinds 1969 op de Deaflympics, beachvolleybal sinds 2005. Aan wedstrijden van de ICSD doe je mee met een gehoorverlies van minstens 55 dB in het beste oor, zonder hoortoestel of implantaat tijdens de wedstrijd. Competities in je eigen land kunnen eigen regels hebben.

Bestaat er een nationaal dovenvolleybalteam?

In veel landen wel, maar dat verschilt per land. Elk land kan één nationale dovensportorganisatie als lid van de ICSD hebben. Die weet welke competities, toernooien en selecties er zijn en hoe je je aanmeldt. Zoek op de site van de ICSD of jouw land een aangesloten organisatie heeft.

Laat je oefeningen zien in plaats van ze uit te leggen

14 dagen gratis, zonder creditcard. Na een week weet je of het je uitleg scheelt.

Start met Koach

Of lees eerst wat de volleybal app voor coaches allemaal doet.