Meidenteam coachen bij volleybal: wat werkt in de zaal

Een meidenteam coachen roept steeds dezelfde vraag op: moet het anders dan bij jongens? Minder dan gedacht, en op een paar punten juist wel. Hier lees je wat onderzoek zegt, hoe je feedback geeft die zelfvertrouwen bouwt, wat je met groepjes en conflicten doet, hoe je een stil team laat praten en wat je regelt rond lichaam en privacy.

Moet je een meidenteam anders coachen dan een jongensteam?

Minder dan veel trainers denken. Smith, Smoll en Cumming leerden coaches van jeugdteams in het basketbal een aanpak die draait om inzet, leren en verbeteren in plaats van winnen ten koste van alles. Hun spelers werden in de loop van het seizoen minder gespannen voor wedstrijden, terwijl die spanning bij de andere teams toenam, en het effect was bij meidenteams even groot als bij jongensteams (Smith e.a., 2007). Wat goed coachen is, geldt dus voor beide.

Toch komen sommige dingen in meidenteams, zeker vanaf een jaar of twaalf, vaker op tafel. In een Britse enquête onder ruim 4000 tieners zei 61 procent van de meisjes zich beoordeeld te voelen als ze sporten, en de helft dat ze zich niet goed genoeg voelt om mee te doen (Women in Sport, 2022). Dat zie je terug in de zaal: spelers die geen bal durven te claimen, die na één fout stilvallen, of die na het seizoen stoppen zonder dat er iets aan de hand leek.

Behandel je team daarom niet als "de meiden", maar als twaalf verschillende spelers. Wat hieronder staat, zijn dingen die vaak spelen, geen regels over hoe meisjes zijn. Voor de bredere puberteitskant, een team dat zich verstopt en niets lijkt te willen, zie pubers coachen.

Feedback die zelfvertrouwen bouwt

• Benoem de goede keuze, ook als de bal mislukt. "Goed dat je die bal claimde", na een pass die net te kort was. Wie alleen hoort wat misging, gaat veilig spelen.
• Corrigeer de beweging, niet de speler. "Je platform staat te vlak" helpt; "dat was slordig" niet. Eén punt per keer.
• Kies het moment. Een technische tip kan midden in de oefening. Een kritische opmerking over inzet of houding bewaar je voor een kort gesprek apart: een speler die waar de groep bij is wordt aangesproken, hoort vooral dat de groep meeluistert.
• Vraag eerst wat zij zag. "Wat merkte je bij die laatste service?" Een speler die het zelf benoemt, onthoudt het beter en voelt zich serieus genomen.

Hoe je corrigeert zonder je stem te verheffen en wat je dan wel zegt, staat in corrigeren zonder schreeuwen.

Bij volleybal komt het hard aan bij de pass. Een tegenstander serveert bewust op de speler die het meest twijfelt, en die speler voelt dat. Bespreek het hardop ("ze serveren op jou omdat ze denken dat het werkt, dus laten we zorgen dat het niet werkt"), laat juist haar extra service-pass oefenen en geef haar in de ontvangst een kleinere zone tot het vertrouwen terug is.

Groepjes, rollen en conflicten in een meidenteam

In elk team ontstaan vriendschappen, en dat is goed. Het wordt een probleem als vaste groepjes elkaar in elke oefening opzoeken, de rest erbuiten valt en er buiten de zaal over teamgenoten wordt gepraat. Een paar gewoontes houden het team bij elkaar:

• Jij maakt de tweetallen en groepjes. Niet altijd, maar zo vaak dat iedereen met iedereen speelt. Het is ook beter voor het spel: elke passer moet met elke spelverdeler kunnen.
• Geef iedereen een rol. Wie de warming-up leidt, wie de ballen telt, wie in de time-out let op waar de tegenstander serveert. Een rol geeft een speler een plek die niet van de groepjes afhangt.
• Pak een conflict vroeg en apart aan. Merk je spanning tussen twee spelers, spreek ze dan eerst los en daarna samen, buiten de training. Laat het niet uitlopen in de appgroep of de kleedkamer, en kies geen partij voordat je beide kanten hebt gehoord.
• Maak samen afspraken over hoe jullie met elkaar omgaan. Ook online: geen opmerkingen over teamgenoten in aparte groepjes, geen screenshots doorsturen.

Hoe je groepjes herkent die het team splitsen en wat je dan doet, staat uitgebreider in kliekjes in je team.

Een stil team leren praten op het veld

Veel jonge teams spelen in stilte: niemand roept, en twee spelers kijken elkaar aan terwijl de bal tussen hen in valt. Praten is een vaardigheid die je traint, net als passen.

1. Eén woord per actie. Spreek een paar vaste roepen af: "mijn" voor wie de bal neemt, "uit" voor een bal die uitgaat, en een roep of afgesproken code van de aanvaller die de bal wil.
2. Punten tellen alleen met een roep. In een partijvorm telt een gewonnen rally alleen als elke speler die de bal raakte, hem eerst claimde. Na tien minuten hoor je het verschil.
3. Beloon de roep, niet de bal. Wie roept en daarna mis passt, krijgt een compliment voor de roep. Anders roepen alleen de spelers die zeker zijn van hun bal.
4. Laat de aanvoerder voorgaan. Een aanvoerder die na elke rally iets zegt, al is het "volgende", trekt de rest mee.

Lichaam, kleding en menstruatie: maak het gewoon

Dit zijn de onderwerpen waar trainers liefst omheen lopen, en juist daardoor haken spelers af zonder dat iemand weet waarom. Een paar afspraken maken veel verschil:

• Wie even weg moet, hoeft niet te zeggen waarom. Spreek aan het begin van het seizoen af dat een speler zonder uitleg naar de kleedkamer kan. Dan hoeft niemand zich ziek te melden of thuis te blijven omdat ze ongesteld is.
• Kijk naar de kleding. Lichte, strakke broekjes kunnen een reden zijn om je ongemakkelijk te voelen, zeker tijdens de menstruatie. Waar het reglement van je competitie ruimte laat, mag het team meebeslissen over de kleur en lengte van het tenue.
• Geen opmerkingen over gewicht of figuur. Ook niet als grap en ook niet als advies. Gaat het over voeding of conditie, praat dan over energie en wat je lichaam nodig heeft om te trainen.
• Neem de knie serieus. Meisjes lopen in sporten als voetbal en basketbal meer risico op een kruisbandblessure dan jongens, en bij meisjes neemt het aantal in de tienerjaren toe. Een vaste warming-up met kracht, balans en landingen helpt; zie kruisbandblessure bij volleybal.

Privacy en veiligheid: wat je als coach regelt

Dit geldt voor elke trainer van een jeugdteam, maar bij een meidenteam met een mannelijke trainer wordt er scherper op gelet, en dat is terecht.

• Nooit de kleedkamer in terwijl spelers zich omkleden. Klop, wacht, en stuur bij voorkeur een vrouwelijke begeleider of de aanvoerder.
• Communiceer via de groep of de ouders, niet met privéberichten laat op de avond. Een bericht dat iedereen mag lezen, kan niemand verkeerd uitleggen.
• Zorg voor een vrouwelijk aanspreekpunt: een assistent, teammanager of ouder, voor de vragen die een speler liever niet aan jou stelt.
• Volg de gedragsregels van je club en de regels die in je land gelden voor werken met minderjarigen. Weet bij wie spelers in de club terechtkunnen met een melding over ongewenst gedrag, en vertel het ze.

Zelfvertrouwen en statistieken: wie ziet welke fouten?

Wie in Koach live scoort, ziet na de wedstrijd per speler de punten en de fouten. Voor jou is dat informatie; voor een speler van veertien die al aan zichzelf twijfelt, kan een rij fouten onder haar naam vooral bevestigen wat ze al dacht. Onder de spelerslijst staat bij Teaminstellingen daarom de schakelaar Spelers zien eigen fouten. Zet je hem uit, dan verdwijnen bij een speler het foutenblok en de foutentellers uit haar eigen cijfers. Onder de schakelaar staat: "Trainers zien ze altijd, teamouders bij hun eigen kind". Per speler stel je het anders in bij Eigen fouten zien in Speler bewerken. Wanneer je fouten wel en niet laat zien, lees je in fouten tonen aan jeugdspelers.

Wat je in een gesprek met een speler afspreekt, ben je zonder aantekening snel kwijt. In het verslag van een training zet je bij Spelersnotities een korte notitie per speler. Het verslag is alleen voor trainers en clubleiding; spelers en ouders zien het niet. Zo weet je over zes weken nog dat je met haar afsprak om de service-pass extra te oefenen, en of het beter gaat.

Ben je net begonnen met je eerste team, lees dan ook beginnen als volleybalcoach. Wat Koach na de 14 gratis dagen kost, staat op de prijzenpagina.

Veelgestelde vragen

Verder lezen

Pubers coachen: een team dat niks doet weer aan het werk Fouten tonen aan jeugdspelers: moeten ze hun eigen fouten zien? Kliekjes in je team: wat de sfeer sloopt en wat jij doet

Bekijk 200 volleybaloefeningen met animatie Download een compleet trainingsplan van 8 tot 28 weken